Supreme Court excludes judge from appeal due to unconstitutional appointment procedure violating impartial trial rights.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court granted the defense's request to exclude Judge M.B. from the cassation proceedings regarding the conviction of A.P. The defense argued that Judge M.B. was appointed to the Supreme Court through a flawed procedure involving the Disciplinary Chamber, which lacked constitutional standing as a court. The court agreed, citing European and domestic jurisprudence that such appointments violate the right to an impartial tribunal under Article 6 of the ECHR and Article 45 of the Polish Constitution. Consequently, the judge was excluded to prevent potential retrial claims and state liability.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 6 ust. 1 EKPC; art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; Art. 179 Konstytucji RP: A judge appointed to the Supreme Court via a procedure bypassing the constitutional requirements for judicial appointments violates the right to an impartial tribunal and necessitates their exclusion from future cases.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III KK 140/24 POSTANOWIENIE Dnia 14 lipca 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik w sprawie A.P. skazanego z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 14 lipca 2025 r., wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie sędzi SN M.B. od udziału w sprawie kasacyjnej III KK 140/24, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. p o s t a n o w i ł wyłączyć SSN M.B. od udziału w sprawie III KK 140/24. UZASADNIENIEW dniu 22 marca 2024 r. zarejestrowane zostały w Sądzie Najwyższym pod sygnaturą III KK 140/24 kasacje obrońców skazanego A.P. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt II AKa 153/23.
W kasacji adwokata M.O. podniesiono m.in. zarzut zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, która nie została dostrzeżona przez Sąd odwoławczy, polegającej na udziale w składzie Sądu Okręgowego w Szczecinie sędziego, który uzyskał nominację to tego Sądu w wyniku rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. W konsekwencji składanych przez obrońcę skazanego wniosków, kolejno wyznaczani do rozpoznania sprawy sędziowie byli wyłączani od brania w niej udziału, ponieważ sami również powołani zostali do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego w Sądzie Najwyższym w trybie opisanej ustawy:
P.K. postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2024 r., A.B. postanowieniem z dnia 20 listopada 2024 r., S.S. i M.S. postanowieniem z dnia 14 marca 2025 r. i A.D. postanowieniem z dnia 12 maja 2025 r. Zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej omawiana sprawa przydzielona została do rozpoznania SSN M.B. W dniu 26 czerwca 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanego adwokata M.O. o wyłączenie na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. wyznaczonej sędzi od udziału w sprawie, ponieważ SSN M.B. została sędzią Sądu Najwyższego w podobnym trybie, jak sędziowie wcześniej wyłączeni.
W uzasadnieniu wniosku obrońca odwołał się nadto do orzecznictwa Sądu Najwyższego i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Sędzia M.B. została powołana na stanowisko sędziego Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego na podstawie postanowienia Prezydenta RP z dnia 19 września 2018 r. w wyniku rekomendacji wydanej przez Krajową Radę Sądownictwa w składzie określonym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Wadliwość tej procedury wykazana została w uchwałach trzech Izb:
Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20) oraz składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22. Przepis art. 41 § 1 k.p.k. jest jednym z elementów chroniących prawo strony do niezależnego i bezstronnego sądu, co oznacza, że musi być on wykładany w ten sposób, aby gwarantować stronie prawo do rozpoznania sprawy przez niezależny i bezstronny sąd ustanowiony ustawą. W ramach kontroli tego prawa trzeba mieć na uwadze, czy rozpoznanie sprawy przez określonego sędziego będzie stanowiło o realizacji standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust.
EKPC i art. 47 Karty Praw Podstawowych (por. postanowienie SN z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21). W sytuacji złożenia wniosku o wyłączenie jest oczywiste, że strona dostrzega wady w procedurze powołania na stanowisko sędzi SN M.B., które będą prowadzić do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, gdyby w składzie rozstrzygającym sprawę zasiadała ta sędzia. Taka konkluzja wynika wyroku ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce oraz innych orzeczeń trybunałów europejskich. Każdy polski sąd jest związany dokonaną przez ETPC wykładnią standardu z art. 6 ust. 1 EKPC (szerzej w tym zakresie np. postanowienia SN: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 22 marca 2022 r., I KZP 13/21; zob. także postanowienie SN z dnia 15 września 2022 r., I KO 75/21), a to skutkuje przyjęciem, że orzekanie sędziego Sądu Najwyższego powołanego do Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze, wiąże się z istotnym i bardzo prawdopodobnym naruszeniem prawa strony do rozpoznania sprawy przez bezstronny i niezależny sąd ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, ale także standardu konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
Stwierdzenie to jest tym bardziej uprawnione, gdy dostrzeże się, że EKPC w kolejnych swoich orzeczeniach przeciwko Polsce do takich samych wniosków doszedł na gruncie orzekania w Sądzie Najwyższym przez sędziów wadliwie powołanych do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Izby Cywilnej (wyroki ETPC w sprawie Dolińska-Ficek oraz Ozimek, a także Advance Pharma sp. z o.o.). Z tych powodów, kierując się koniecznością zapewnienia stronie prawa do bezstronnego i niezależnego sądu ustanowionego ustawą (art. 6 ust. 1 EKPC), a także mając na uwadze konieczność wyeliminowania skutków w postaci ewentualnego żądania wznowienia postępowania na podstawie art. 540 § 3 k.p.k. oraz w celu ochrony Skarbu Państwa przed odpowiedzialnością odszkodowawczą, należało wyłączyć od rozpoznania rozważanej sprawy sędzię SN M.B.Warto również dodać, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego pojawiło się stanowisko, iż podjęcie przez M.B. czynności orzeczniczych w Sądzie Najwyższym - Izbie Karnej nastąpiło bez dochowania wymogów określonych w art. 179 Konstytucji RP, a więc bez zachowania procedury przewidzianej dla ubiegania się o stanowisko w sądzie przewidzianym w Konstytucji RP.
Przejście osób orzekających w Izbie Dyscyplinarnej do Izb Sądu Najwyższego nastąpiło dzięki regulacjom przyjętym przez większość parlamentarną w ustawie z dnia 9 czerwca 2022 r. (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259). Zgodnie z art. 10 tej ustawy to Pierwszy Prezes SN dokonał przeniesienia osób orzekających dotychczas w Izbie Dyscyplinarnej, za ich zgodą, do jednej z Izb Sądu Najwyższego. Tymczasem Konstytucja RP nie przewiduje możliwości powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego czy też z mocy samej ustawy.
Należy podkreślić, że akt nominacji Prezydenta RP na stanowisko sędziego dokonywany jest w ramach określonego konkursu dotyczącego konkretnego rodzaju sądu. Osoba, która ubiegała się o stanowisko sędziego w danym sądzie, nie jest więc uprawniona do orzekania w innym rodzaju sądu. Akty nominacji na stanowiska w Izbie Dyscyplinarnej podejmowane były przez Prezydenta RP wyłącznie w ramach konkursu na stanowiska w tej Izbie. Skoro jednak Izba Dyscyplinarna nigdy nie była sądem, nominacje te nie obejmowały możliwości orzekania w Sądzie Najwyższym.
Powołanie danej osoby do orzekania w tym Sądzie wymagało więc spełnienia procedury określonej w art. 179 Konstytucji RP przewidującej określone kompetencje Krajowej Rady Sądownictwa oraz Prezydenta RP. Naruszenie tej procedury, również uzasadnia stwierdzenie braku dochowania instytucjonalnych i ustrojowych gwarancji zapewnienia bezstronności i niezawisłości sądu ukonstytuowanego z udziałem sędzi M.B., która tak właśnie została powołana do orzekania w Izbie Karnej Sądu Najwyższego (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2023 r., IV KZ 19/23).Kierując się powyższym, orzeczono jak na wstępie.[WB][r.g.]