Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III KK 131/15 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal by prison guard claiming state of necessity for refusing orders during prison riot.

Numero d'incarto III KK 131/15
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the appeal filed by the Ombudsman for the Rights of the Prison Guard C.G. regarding a 1947 conviction for mutiny and desertion. The court rejected the defense of state of necessity, ruling that the guard had a special duty to expose himself to personal danger inherent in his role. Consequently, the court found the lower court's application of the necessity exemption incorrect and upheld the original conviction.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 20 § 1 and Art. 20 § 2 k.k. WP; A prison guard has a special duty to expose himself to personal danger, meaning the exemption of state of necessity does not apply to his refusal to follow orders during a prison riot.

Parole chiave

Generato dall'IA
state of necessity prison guard duty special obligation mutiny conviction desertion charges 1947 military code subsidarity principle

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 20 § 1 k.k. WP
Wyrażając w uzasadnieniu kasacji pogląd, że „Wojskowy Sąd Rejonowy w ogóle nie rozważył przesłanek zawartych w art. 20 § 1 k.k. WP” jej Autor nie tylko miał na względzie treść art.
Art. 20 § 2 k.k. WP
Nie ma wątpliwości, że w takiej sytuacji miałaby i w tej sprawie zaistniała klauzula wyłączenia określona w art. 20 § 2 k.k. WP; i to nie tylko co do czynu z pkt 2, ale także do czynu z pkt 1.
Art. 23 § 3 k.k.
Do przemodelowania i ograniczenia tej klauzuli doszło dopiero w art. 23 § 3 k.k. z 1969 r., a jeszcze bardziej w art.
Art. 26 § 4 k.k.
z 1969 r., a jeszcze bardziej w art. 26 § 4 k.k. z 1997 r.
Art. 5 k.k. WP
15 dekretu o ochronie Państwa (że do przestępstw w nim przewidzianych stosuje się przepisy części ogólnej Kodeksu Karnego Wojska Polskiego) ale i art. 5 k.k. WP w zw.
Art. 3 lit. a dekret z dnia 30 października 1944 r.
G.‎skazanego z art. 3 lit."a" dekretu z dnia 30 października 1944r., o ochronie Państwa i z art.
Art. 115 § 1 i 2 k.k. WP
3 lit."a" dekretu z dnia 30 października 1944r., o ochronie Państwa i z art. 115 § 1 i 2 w zw.
Art. 118 § 1 k.k. WP
z art. 118 § 1 Kodeksu Karnego Wojska Polskiego, za co skazał oskarżonego na 3 lata więzienia,po czym wymierzył karę łączną 8 lat więzienia, zaliczając na jej poczet okres tymczasowego aresztowania od dnia 16 kwietnia 1946 r.
art. 118 § 1 k.k
z art. 118 § 1 Kodeksu Karnego Wojska Polskiego, za co skazał oskarżonego na 3 lata więzienia,po czym wymierzył karę łączną 8 lat więzienia, zaliczając na jej poczet okres tymczasowego aresztowania od dnia 16 kwietnia 1946 r.
art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III KKN 21/01

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III KK 131/15 POSTANOWIENIE Dnia 25 września 2015 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Andrzej Ryński‎SSN Dorota RysińskaProtokolant Łukasz Biernacki przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zdzisława Brodzisza,‎w sprawie C. G.‎skazanego z art. 3 lit."a" dekretu z dnia 30 października 1944r., o ochronie Państwa i z art. 115 § 1 i 2 w zw. z art. 118 § 1 k.k. W.P.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie‎w dniu 25 września 2015 r.,‎kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanego, ‎od wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w B. z dnia 24 stycznia 1947r., 1) oddala kasację, 2) obciąża Skarb Państwa wydatkami postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIEWyrokiem z dnia 24 stycznia 1947 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w B. w sprawie […] uznał C.G. za winnego tego, że:1)„w dniu 25 maja 1945 r. w więzieniu w Ł. dopuścił się gwałtownego zamachu na funkcjonariuszy straży więziennej S. i F., rozbrajając ich i zamykając w celi więziennej”, to jest czynu wypełniającego dyspozycję art. 3 lit. a dekretu z dnia 30 października o ochronie Państwa (Dz. U. z 1944 r. Nr 10, poz. 50), za co skazał oskarżonego na karę 7 lat więzienia i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na 3 lata,2)„w dniu 25 maja 1945 r. jako funkcjonariusz straży więziennej w Ł. po uprowadzeniu go przez bandę samowolnie opuścił swoje stanowisko służbowe w celu trwałego uchylenia się od służby i poza nim pozostawał do dnia zatrzymania, t.j. do dnia 16 kwietnia 1946 r.”, to jest czynu wyczerpującego dyspozycje art. 115 § 1 i 2 w zw. z art. 118 § 1 Kodeksu Karnego Wojska Polskiego, za co skazał oskarżonego na 3 lata więzienia,po czym wymierzył karę łączną 8 lat więzienia, zaliczając na jej poczet okres tymczasowego aresztowania od dnia 16 kwietnia 1946 r. do 24 stycznia 1947 r.Po sporządzeniu uzasadnienia wyrok nie został zaskarżony i uprawomocnił się w dniu 1 lutego 1947 r.Rzecznik Praw Obywatelskich złożył w dniu 23 kwietnia 2015 r. kasację na korzyść skazanego C.

G., zarzucając „rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa karnego procesowego, to jest art. 5 i art. 240 Kodeksu Wojskowego Postępowania Karnego (Dz. U. z dnia 25 września 1945 r.), poprzez nierozważenie całokształtu ujawnionych okoliczności sprawy, przemawiających na korzyść oskarżonego, z których wynikało, że przypisane mu czyny popełnione zostały w warunkach stanu wyższej konieczności wyłączającej karalność”.Skarżący wniósł o uchylenie wyroku i na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. umorzenie postępowania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Kasacja nie może być uwzględniona.

Przede wszystkim, nie kwestionuje się w niej, że C. G. popełnił przypisane mu przestępstwa, będąc funkcjonariuszem Straży Więziennej i w czasie pełnienia służby. Wyrażając w uzasadnieniu kasacji pogląd, że „Wojskowy Sąd Rejonowy w ogóle nie rozważył przesłanek zawartych w art. 20 § 1 k.k. WP” jej Autor nie tylko miał na względzie treść art. 15 dekretu o ochronie Państwa (że do przestępstw w nim przewidzianych stosuje się przepisy części ogólnej Kodeksu Karnego Wojska Polskiego) ale i art. 5 k.k. WP w zw. z art. 76 tego Kodeksu (iż stosuje się go do żołnierzy, zaś za żołnierzy uważa się także wszystkie osoby pracujące w dziedzinach zmilitaryzowanych).

Zmilitaryzowany charakter służby więziennej wynikał wprost z art. 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 7 marca 1928 r. w sprawie organizacji więziennictwa (Dz. U Nr 29, poz. 272) oraz art. 2 i innych rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 sierpnia 1932 r. o Straży Więziennej (Dz. U. Nr 74, poz. 667). Za oba czyny C. G. odpowiadał więc jak żołnierz.Przypisy art. 20 k.k. WP miały identyczne brzmienie jak art. 22 Kodeksu karnego z 1932 r., obowiązującego wówczas. W myśl art. 20 § 1 k.k. WP nie podlegał karze, kto działał w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego dobru własnemu lub cudzemu, jeżeli niebezpieczeństwa nie można było inaczej uniknąć.

Przewidziana w ostatniej frazie tego przepisu zasada subsydiarności z pewnością nie mogła mieć zastosowania do zachowania polegającego na pozostawaniu poza stanowiskiem służbowym od końca maja 1945 r. do 16 kwietnia 1946 r., opisanego w czynie z pkt 2, kiedy to C. G. nie był już przetrzymywany w lesie i mógł nie dopuścić do realizacji groźby. Kasacja przeszła do porządku nad niespełnieniem wymogu subsydiarności („niebezpieczeństwa nie można było inaczej uniknąć”), nad brakiem przesłanki bezpośredniości niebezpieczeństwa, nad opisem i kwalifikacją przypisanego przestępstwa trwałego z pkt 2, a przede wszystkim nad wyłączeniem zawartym w art. 20 § 2 k.k. WP, odnoszącym się do obu przypisanych czynów.Przepis ten stanowił, że „nie działa w stanie wyższej konieczności, kto ma szczególny obowiązek narażania się na niebezpieczeństwo”.

Ta zasada wyłączenia działania w stanie wyższej konieczności była określona bardzo szeroko i nie podlegała uchyleniu w pozostałych przepisach. Nie ulega wątpliwości, że strażnik służby więziennej w jej ramach był obowiązany do narażania się również na niebezpieczeństwo osobiste. Takie narażanie było immanentną i stałą cechą tej służby. Niebezpieczeństwo osobiste groziło oskarżonemu stale ze strony więźniów, a także – jak okazało się – od osób, które przeobraziły się w przestępców, Taki był również (zapewne) tok rozumowania Autora kasacji, skoro przynajmniej w odniesieniu do czynu z pkt 1 nie rozważał go na płaszczyźnie wykonania rozkazu przełożonego i ewentualnego działania oskarżonego tylko w usprawiedliwionym błędzie.Wobec wykluczenia działania oskarżonego na rozkaz, o czym też świadczy zarzut kasacji i jej uzasadnienie, stwierdzić trzeba, że C.

G. działał na polecenie osób o statusie odpowiadającym osobom, które były pensjonariuszami więzienia w Ł. Powstała sytuacja analogiczna do tej, jakby to więźniowie uwolnili się, zdobyli broń i stosując przymus psychiczny w postaci groźby zastrzelenia oskarżonego żądali od niego rozbrojenia oraz zamknięcia w celi innych strażników, a następnie pozostawania poza służbą. Nie ma wątpliwości, że w takiej sytuacji miałaby i w tej sprawie zaistniała klauzula wyłączenia określona w art. 20 § 2 k.k. WP; i to nie tylko co do czynu z pkt 2, ale także do czynu z pkt 1.

Do przemodelowania i ograniczenia tej klauzuli doszło dopiero w art. 23 § 3 k.k. z 1969 r., a jeszcze bardziej w art. 26 § 4 k.k. z 1997 r. (zob. też J. Lachowski: Stan wyższej konieczności w polskim prawie karnym, Warszawa 2005, s. 23 – 24 i 139 – 140).Na koniec zauważyć należy, że wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2001 r., III KKN 21/01 (Lex nr 553820) przywołany na poparcie kasacji, nie dotyczył żołnierzy, strażników więziennych ani innych osób uważanych za żołnierzy, ani też pozostałych osób, o których mowa w art. 5 k.k. WP.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy rozpoznawszy kasację w granicach nie tylko zaskarżenia, ale i podniesionych zarzutów (art. 536 k.p.k.), oddalił kasację jako niezasadną (art. 537 § 1 k.p.k.).