Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III KK 119/23 Generato dall'IA

Supreme Court quashes appeal to dismiss retrial when truthful declaration stems from justified legal error.

Numero d'incarto III KK 119/23
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appellate court's decision to dismiss the retrial, upholding the lower court's finding that the declarant made a truthful statement. The appellate court incorrectly applied a punitive logic by treating a justified legal error as equivalent to a truthful declaration, ignoring established precedent. The Supreme Court ruled that when a false statement results from a justified error of law, the retrial must be dismissed with state costs to avoid punishing the declarant.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.; art. 7 ustawy o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990: When a truthful declaration is made due to a justified error of law regarding the nature of the service performed, the retrial must be dismissed with state costs rather than upheld.

Parole chiave

Generato dall'IA
justified error of law truthful declaration retrial dismissal lustration proceedings state costs burden procedural logic innocence presumption sviamento della giustizia

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.
akt II K 54/18, uchyla zaskarżone orzeczenie i utrzymane nim w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w Rzeszowie i na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw.
art. 7 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów
zgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, o którym mowa w art. 7 ustawy z dnia 18 października 2006 r.
art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k
akt II K 54/18, uchyla zaskarżone orzeczenie i utrzymane nim w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w Rzeszowie i na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.
art. 30 k.k
19 ustawy lustracyjnej i uznanie, że wskazany przepis procesowy znajduje zastosowanie w postępowaniu lustracyjnym, zaś surogatem „uniewinnienia” będzie w tym przypadku stwierdzenie, iż złożenie oświadczenia lustracyjnego w warunkach błędu opisanego w art. 30 k.k.
art. 414 §1 k.p.k
457 § 3 k.p.k., polegające na nierzetelnym i wadliwym rozpoznaniu zarzutów apelacji, a w szczególności na nieprawidłowej interpretacji przepisów art. 414 § 1 k.p.k.
art. 433 § 2 k.p.k
W kasacji zarzucił rażące i mające wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisów prawa procesowego, a to art. 433 § 2 k.p.k.
art. 457 § 3 k.p.k
i art. 457 § 3 k.p.k., polegające na nierzetelnym i wadliwym rozpoznaniu zarzutów apelacji, a w szczególności na nieprawidłowej interpretacji przepisów art.
art. 7 k.p.k
zgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, o którym mowa w art. 7 ustawy z dnia 18 października 2006 r.
art. 457 § 3 k.k
i art. 457 § 3 k.p.k., polegające na nierzetelnym i wadliwym rozpoznaniu zarzutów apelacji, a w szczególności na nieprawidłowej interpretacji przepisów art.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Najwyższego z 27.08. 2008 r., IV KK 6408
wyrok Sądu Najwyższego z 27.08. 2008 r., IV KK 6408).
postanowieniu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 28 września 2006 r. I KZP 2006
II KK 71/06
Zasadność rozumowania Sądu Najwyższego została potwierdzona w kolejnych wyrokach Sądu Najwyższego: z dnia 1 lutego 2007 r., II KK 71/06, z dnia 20 lutego 2019 r., II KK 189/18, z dnia 3 lutego 2021r., II KK401/19.
II KK 189/18
Supreme Court quashes appeal judgment for retrial due to inconsistent application of secret collaboration criteria.
II KK 401/19
Supreme Court quashes lustration verdict for false declaration due to justified error defense and procedural flaws.
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

III KK 119/23 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 czerwca 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący)‎SSN Marek Pietruszyński (sprawozdawca)‎SSN Barbara SkoczkowskaProtokolant Agnieszka Niewiadomska w sprawie A.K.‎osoby lustrowanej w przedmiocie stwierdzenia zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie‎w dniu 1 czerwca 2023 r., przy udziale Prokuratora Oddziałowego Biura Lustracyjnego Instytutu Pamięci Narodowej w Rzeszowie Andrzeja Golca,‎kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść‎od orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie,‎z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt II AKa 40/22,‎utrzymującego w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w Rzeszowie,‎z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt II K 54/18, uchyla zaskarżone orzeczenie i utrzymane nim w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w Rzeszowie i na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 19 ustawy z 18 października 2006 r. o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów (tj.

Dz. U. z 2003 r. poz. 342) umarza postępowanie lustracyjne, a kosztami tego postępowania obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Rzeszowie orzeczeniem z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. II K 54/18 stwierdził, że A. K. złożył w dniu 17 października 2010 r. zgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, o którym mowa w art. 7 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944- 1990 oraz treści tych dokumentów, a kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano ustalenie, że Wydziały Łączności WUSW nie były organami bezpieczeństwa państwa oraz to, że lustrowany działał w usprawiedliwionym błędzie co do pełnienia służby w organie bezpieczeństwa państwa.Apelację od tego orzeczenia wywiódł Prokurator Oddziałowego Biura Lustracyjnego IPN w Rzeszowie. W apelacji postawił zarzuty:

1) rażącej obrazy prawa materialnego, a to art. 2 ust. pkt 5 i ust. 3 ustawy lustracyjnej przez niezasadne przyjęcie, że osoba pełniąca służbę w Wydziale Łączności WUSW nie pełniła służby w strukturach Służby Bezpieczeństwa, 2) błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, z pominięciem zasady prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy powodującej zaistnienie błędu logicznego w rozumowaniu Sądu prowadzącego do błędnych ustaleń w zakresie uznania, że obiektywnie niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne jest oświadczeniem prawdziwym, bowiem nie można przypisać lustrowanemu winy, w sytuacji gdy prawidłowa ocena dowodów prowadziła do wniosku, iż lustrowany złożył niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, 3) przyjęcia, że zebrane dowody nie daje podstaw do uznania, że lustrowany złożył niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne z tego powodu, iż nie był przekonany o pełnieniu służby w strukturach organów bezpieczeństwa, że wypełniając oświadczenie świadomie wypowiedział nieprawdę, gdy przy zachowaniu należytej staranności mógł ustalić fakt pełnienia służby w organie bezpieczeństwa państwa i nie działał w usprawiedliwionym błędzie, gdyż wiedział w jakiej formacji służył i kto sprawował nadzór nad jego pracą .

W uzasadnieniu apelacji, odwołując się do utrwalonego orzecznictwa, skarżący podniósł, że w sytuacji, przyjęcia tak jak ustalił Sąd, iż osoba lustrowana działała w warunkach usprawiedliwionego błędu co do prawa, powinno nastąpić umorzenie postępowania lustracyjnego na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.Sąd Apelacyjny w Rzeszowie orzeczeniem z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. II AKa 40/22 utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podzielił zarzut apelacji co do zakwalifikowania służby w Wydziałach Łączności WUSW jako służby w organie bezpieczeństwa państwa.

Natomiast zakwestionował pozostałe zarzuty apelacji uznając, że lustrowany nie miał świadomości pełnienia służby w organie bezpieczeństwa państwa i składając oświadczenie lustracyjne działał warunkach usprawiedliwionego błędu co do prawa. Co do wskazanej w uzasadnieniu apelacji prawidłowej formuły rozstrzygnięcia, w sytuacji ustalenia zaistnienia w sprawie okoliczności wskazanych w art. 30 k.k., Sąd odwoławczy odwołując się do wywodów zawartych w postanowieniu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 28 września 2006 r., I KZP 20/06 podniósł, że propozycja skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.

Jego zdaniem w sytuacji działania lustrowanego w warunkach usprawiedliwionego błędu co do prawa w toku postępowania lustracyjnego, będącego formą odpowiedzialności represyjnej opartej na zasadzie winy, stwierdzenie tego faktu, a więc braku zawinienia, po rozpoczęciu przewodu sądowego, rodziło obowiązek wydania na podstawie art. 414 §1 k.p.k. (stosowanego odpowiednio w postępowaniu lustracyjnym) rozstrzygnięcia uniewinniającego, co w postępowaniu lustracyjnym oznaczało potwierdzenie prawdziwości oświadczenia zaprzeczającego pełnieniu służby w organie bezpieczeństwa państwa.

Od tego orzeczenia kasację na niekorzyść lustrowanego wniósł Prokurator Generalny. W kasacji zarzucił rażące i mające wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisów prawa procesowego, a to art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., polegające na nierzetelnym i wadliwym rozpoznaniu zarzutów apelacji, a w szczególności na nieprawidłowej interpretacji przepisów art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 19 ustawy lustracyjnej i uznanie, że wskazany przepis procesowy znajduje zastosowanie w postępowaniu lustracyjnym, zaś surogatem „uniewinnienia” będzie w tym przypadku stwierdzenie, iż złożenie oświadczenia lustracyjnego w warunkach błędu opisanego w art. 30 k.k. dostarcza podstaw do wydania orzeczenia w oparciu o art. 21a ust. 1 i 2 ustawy lustracyjnej, uznającego, że A.

K. złożył zgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne i to także w sytuacji, gdy oświadczenie lustracyjne było obiektywnie nieprawdziwe, mimo iż zasadnicza odmienność przedmiotu rozpoznania w postępowaniu lustracyjnym wyklucza wprost stosowanie tego typu analogii do postępowania karnego, co w efekcie doprowadziło, z naruszeniem art. 7 k.p.k., do wewnętrznej sprzeczności logicznej orzeczenia Sadu Apelacyjnego powstałej pomiędzy jego częścią stanowczą a uzasadnieniem, podczas gdy prawidłowe rozumienie przepisów ustawy lustracyjnej prowadzi do wniosku, że konsekwencją stwierdzenia działania w usprawiedliwionym błędzie jest umorzenie postępowania lustracyjnego na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. i wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie w instancji odwoławczej.

W toku rozprawy kasacyjnej prokurator złożył alternatywny wniosek o uchylenie orzeczeń obu sądów i umorzenie postępowania lustracyjnego. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna. Rozważania Sądu odwoławczego w zakresie zarzutu, uszczegółowionego w uzasadnieniu apelacji, kwestionującego formułę rozstrzygnięcia w przypadku ustalenia przez Sąd działania lustrowanego w warunkach określonych w art. 30 k.k., odbiegały od standardu kontroli odwoławczej wyznaczonego treścią art. 433 § 2 k.p.k., nakazującego powinność rzetelnego rozważenia wszystkich zarzutów apelacyjnych i następnie omówienie ich w uzasadnieniu wyroku ( art. 457 §3 k.p.k.).

Obraza przepisu art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.k. ma miejsce zarówno wtedy, gdy sąd pomija zupełnie w swych rozważaniach zarzuty zawarte w środku odwoławczym, jak i wtedy, gdy analizuje je w sposób odbiegający od wymogu rzetelnej ich oceny (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27.08. 2008 r., IV KK 6408). Dla wykazania trafności treści rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, Sąd odwoławczy odwołał się, jak to już wskazano w części wstępnej wywodu kasacyjnego, do poglądów zawartych w postanowieniu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 28 września 2006 r.

I KZP 2006 wskazujących na represyjny, oparty na zasadzie winy, charakter postępowania lustracyjnego i stwierdził, że zastosowanie takiej formuły rozstrzygnięcia przez Sąd pierwszej instancji ( przy uwzględnieniu treści art. 414 §1 k.p.k.) stanowiło „surogat” orzeczenia uniewinniającego, które powinno zapaść w sytuacji uwolnienia lustrowanego od zawinienia po rozpoczęciu przewodu sądowego. Wywodu Sądu odwoławczego nie sposób jednak zaakceptować jako rozważań rzetelnych, już choćby z tego powodu, że dla wykazania słuszności swoich twierdzeń dokonał on swoistego zabiegu polegającego na odwołaniu się do jednego fragmentu uzasadnienia wskazanego postanowienia 7 sędziów Sądu Najwyższego, z pominięciem poprzedzających go, jak następujących po nim stwierdzeń.

Dokonując właściwego i pełnego odczytania treści uzasadnienia tego postanowienia, Sąd powinien zauważyć, że w tym uzasadnieniu wskazano, iż razi swą sztucznością i instrumentalnością stanowisko, że ustalenie działania osoby lustrowanej w usprawiedliwionym błędzie powinno prowadzić do orzeczenia stwierdzającego, że osoba ta złożyła „ zgodne z prawdą” oświadczenie lustracyjne. Dalej podniesiono, że formuła taka jest wręcz wewnętrznie sprzeczna bowiem warunkiem uznania, iż określona osoba działała w błędzie (czy to usprawiedliwionym, czy nieusprawiedliwionym) jest przyjęcie obiektywnego ustalenia, że lustrowany złożył niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne.

Wywiedziono nadto, że w konsekwencji odpowiednie stosowanie art. 17 §1 pkt 2 k.p.k. powinno prowadzić do umorzenia postępowania lustracyjnego w wypadku, gdy sąd stwierdzi, iż złożenie nieprawdziwego oświadczenia lustracyjnego było skutkiem usprawiedliwionego błędu co do prawa. Taki rodzaj orzeczenia powinien znaleźć zastosowanie także w wypadku stwierdzenia tej okoliczności po rozpoczęciu przewodu sądowego, albowiem specyfika podejmowanej decyzji – w której nie rozstrzyga się, w istocie, w przedmiocie odpowiedzialności karnej uwarunkowanej wypełnieniem ustawowych znamion czynu zabronionego – nakazuje odejście, właśnie przez formułę „odpowiedniości”, od stosowania przepisu art. 414 §1 zd. drugie k.p.k.

Zasadność rozumowania Sądu Najwyższego została potwierdzona w kolejnych wyrokach Sądu Najwyższego: z dnia 1 lutego 2007 r., II KK 71/06, z dnia 20 lutego 2019 r., II KK 189/18, z dnia 3 lutego 2021r., II KK401/19. Przedstawiona argumentacja w sposób wyraźny wskazuje na rażące naruszenie przez Sąd Apelacyjny reguł kontroli odwoławczej, co miało istotny wpływ na treść ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, nieodpowiadającego prawu procesowemu. Z tego powodu, akceptując wywody kasacji i podążając za treścią alternatywnego wniosku prokuratora złożonego na rozprawie kasacyjnej, należało uchylić zaskarżone orzeczenie i utrzymane nim w mocy orzeczenie Sądu pierwszej instancji i umorzyć postępowanie lustracyjne, obciążając koszami postępowania Skarb Państwa.

Z tych względów orzeczono jak w wyroku. (J.D.)[pł] [ł.n]