Supreme Court excludes judge from cassation due to conflict of interest from prior disciplinary chamber role.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court granted the defense lawyer's request to exclude a judge from hearing the cassation appeal. The defense argued the judge's recent appointment to the Supreme Court, following a nomination by the 2017-reformed Disciplinary Council, created an appearance of bias. The court ruled that the judge's previous role in the Disciplinary Chamber, which lacked judicial independence under EU law, combined with the new appointment process, created a legitimate doubt regarding impartiality. Consequently, the judge was excluded to preserve public confidence in the administration of justice.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 41 § 1 k.p.k.; Art. 6 ust. 1 EKPC; Art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.: A judge must be excluded if their prior participation in a nominating procedure before a Disciplinary Council reformed in 2017, or their previous role in a non-independent Disciplinary Chamber, creates a legitimate doubt regarding their impartiality in a subsequent case.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III KK 114/23 POSTANOWIENIE Dnia 1 czerwca 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2023 r. na posiedzeniu bez udziału stron w sprawie skazanego P. G., wniosku obrońcy skazanego – adwokata K. W. - o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego X.Y. od rozpoznania kasacji w sprawie o sygn. akt III KK 114/23 wniesionej przez obrońcę skazanego, od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 28 września 2022 r., sygn. akt V Ka 271/21, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Koszalinie z dnia 1 lutego 2021 r., sygn. akt II K 528/19, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k., p o s t a n o w i ł wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego X.Y. od udziału w sprawie o sygnaturze akt III KK 114/23.
UZASADNIENIE
W dniu 13 marca 2023 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja obrońcy skazanego P.G. od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 28 września 2022 r., sygn. akt V Ka 271/21, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Koszalinie z dnia 1 lutego 2021 r., sygn. akt II K 528/19.W wyniku losowania w dniu 20 marca 2023 r. do rozpoznania tej sprawy został wyznaczony SSN X.Y.W dniu 12 kwietnia 2023 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanego - adwokata K. W. - o wyłączenie sędziego SN X.Y. na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. od rozpoznania niniejszej sprawy z uwagi na wątpliwości co do jego bezstronności, wynikające przede wszystkim z uzyskania statusu sędziego Sądu Najwyższego w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r.
W piśmie tym obrońca podniósł dodatkowo szereg argumentów związanych z pełnieniem wcześniej przez Pana R. W. funkcji prokuratora, następnie dotyczących orzekania przez sędziego R. W. w Izbie Dyscyplinarnej SN oraz związanych z przejściem do orzekania w Izbie Karnej Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek obrońcy zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
O potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia sędziego decyduje między innymi ocena, czy dla postronnego obserwatora zachodzą w realiach sprawy takie okoliczności, które w odbiorze społecznym mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21, LEX nr 3251718). Należy podnieść, że Pan R. W. na urząd sędziego Sądu Najwyższego został powołany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym według przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a więc w procedurze kwestionowanej przez obrońcę.
Sąd Najwyższy podkreślał w swoim orzecznictwie, że sama okoliczność wzięcia przez konkretną osobę udziału w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa w wadliwym konstytucyjnie składzie ukształtowanym na podstawie w/w ustawy, nie stanowi automatycznego powodu do stwierdzenia, że zachodzi uzasadniona wątpliwość co do obiektywnej i subiektywnej bezstronności takiej osoby w rozpoznawaniu spraw. Sąd Najwyższy podkreślał, że wykładni art. 41 § 1 k.p.k. należy dokonywać w taki sposób, aby zapewnić skuteczną ochronę prawa strony do rozpoznania konkretnej sprawy przez niezależny i bezstronny sąd.
Oznacza to, że wykładnia ta powinna umożliwiać także kontrolę tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do naruszenia standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC. Zgodnie z wyrokiem ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział w procesie powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego organ ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że skład orzekający, w który wchodzi osoba tak powołana na urząd sędziego, nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 16 września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41; 13 października 2021 r., II KO 30/21, LEX nr 3520480).
Sąd Najwyższy badając w trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie sędziego winien mieć na względzie także stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i uwzględniać fakt, że orzeczenie wydane przez skład sądu z udziałem osób powołanych na stanowisko sędziego w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa wadliwie ukształtowanej na podstawie w/w ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., będzie obciążone wadą traktowaną przez ETPCz jako naruszenie art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a na gruncie prawa polskiego, jako bęzwzględna przyczyna odwoławcza w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Dodatkowo należy mieć na uwadze fakt, że sędzia R. W. został pierwotnie powołany na stanowisko sędziego w Izbie Dyscyplinarnej, która była organem powiązanym administracyjnie z Sądem Najwyższym, jednak sama nie miała statusu sądu w rozumieniu konstytucyjnym (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA 1-4110-1/2020, OSNKW 2020, z. 2, poz. 7; uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Zależność od władzy politycznej tego organu budziła zastrzeżenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co w jego ocenie mogło powodować także w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności tej Izby.
W rezultacie Trybunał uznał, że Izba Dyscyplinarna nie jest sądem w rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19, przeciwko Polsce).Uwzględniając powyższe uwagi Sąd Najwyższy stwierdza, że zachodzi ryzyko naruszenia zakazu bycia sędzią we własnej sprawie. Rozpoznanie przez sędziego R. W. kasacji w przedmiotowej sprawie oznaczałoby także rozpoznanie zarzutów, które sformułował obrońca w zakresie braku przesłanki bezstronności sądu. Ta sytuacja bez względu na to, czy SSN R. W. wykazałby w tej sprawie bezstronność, mogłaby wywołać u stron oraz w opinii publicznej przekonanie o braku jego bezstronności.
Tymczasem w interesie systemu wymiaru sprawiedliwości jest nie tylko troska o rzeczywistą bezstronność sędziego, ale także zapobieganie powstaniu negatywnego odbioru społecznego w tym przedmiocie. Taka potrzeba zachodzi w badanej sprawie. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji postanowienia.