Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 95/22 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal on alimentary duty, ruling judge disqualification does not invalidate proceedings. The court held that procedural defects in judge assignment do not automatically void judgments unless explicitly listed in law.

Numero d'incarto III CZP 95/22
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the plaintiff's appeal regarding the termination of alimentary obligations, ruling that the procedural defect of a judge's disqualification did not invalidate the lower court's decision. The plaintiff argued that the judge assigned to the case was ineligible, but the court found no statutory basis for invalidating the proceedings under these circumstances. Consequently, the court determined that the judgment remained valid despite the judge's disqualification, as the law does not prescribe invalidity for such procedural irregularities.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 379 k.p.c.; Art. 481 k.p.c.: Procedural defects in judge assignment or disqualification do not render proceedings void unless explicitly enumerated in the invalidity provisions.

Parole chiave

Generato dall'IA
alimentary obligations judge disqualification procedural invalidity court composition civil procedure code appeal dismissal statutory interpretation impugnabilità della decisione di rinvio

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 379 k.p.c.
Wskazuje się, że przyczyny nieważności, w wyczerpujący sposób wymienione zostały w art. 379 k.p.c. Waga objętych nimi uchybień procesowych i ich bezwzględny charakter przemawiają za ścisłą wykładnią i brakiem możliwości konstruowania innych jeszcze, nawet zbliżonych powodów (zob.
Art. 48 § 1 k.p.c.
należy mieć na względzie, że zgodnie ‎z art. 48 § 1 k.p.c. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy, a zatem wyłączenie następuje już w momencie pojawienia się przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziego.
Art. 481 k.p.c.
Czy przepis art. 481 k.p.c.:a) ma zastosowanie wyłącznie w przypadku wyznaczenia do rozpoznania sprawy sędziego, w stosunku do którego zachodzą przesłanki z art.
Art. 390 § 1 k.p.c.
Z tego względu Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. odmówił podjęcia uchwały w zakresie odnoszącym się do tego zagadnienia prawnego.Aktualne pozostaje natomiast zagadnienie przedstawione w punkcie drugim postanowienia, tj.
art. 481 k.p.c
Czy przepis art. 481 k.p.c.:a) ma zastosowanie wyłącznie w przypadku wyznaczenia do rozpoznania sprawy sędziego, w stosunku do którego zachodzą przesłanki z art.
art. 379 pkt 4 k.p.c
Skoro zgodnie z art. 379 pkt 4 k.p.c.
art. 390 § 1 k.p.c
Z tego względu Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.
art. 48 § 1 k.p.c
należy mieć na względzie, że zgodnie ‎z art. 48 § 1 k.p.c.
art. 51 k.p.c
Obowiązek ten wynika z art. 51 k.p.c.
art. 390 k.p.c
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się na potrzebę ścisłej wykładni przesłanek stosowania art. 390 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CZP 30/02
postanowienia SN: z 24 maja 2002 r., III CZP 30/02; z 14 września 2006 r., III CZP 61/06;
III CZP 61/06
Supreme Court dismisses legal question due to lack of factual clarity and irrelevance to the specific request. The court refuses to rule on abstract property issues. The decision highlights the requirement for precise factual findings before legal questions can be referred. The court emphasizes that vague legal questions cannot be answered without clear facts. The ruling clarifies that courts must address specific requests, not general legal theories. The outcome shows that procedural imprecision leads to dismissal of legal questions. The case establishes that unclear facts prevent judicial review of legal issues. The decision reinforces the need for precise factual determinations in property disputes. The court concludes that the legal question is not necessary for the case resolution. The ruling demonstrates that procedural flaws in question formulation lead to dismissal.
III CZP 84/06
Supreme Court refused to rule on enforcement clause against new owner due to premature legal question presentation.
III CZP 85/09
Supreme Court dismisses legal question as State did not sue under Art. 189 CPC requiring legal interest.
V CK 644/04
Supreme Court allows appeal regarding legal interest in declaring void wills after enforcement action began.
I CZ 63/10
Supreme Court quashes appeal ruling for procedural error regarding service of documents and improper application of statute of limitations.
I USK 175/22
Supreme Court dismisses social security appeal for work accident disability pension due to lack of new expert evidence.
III CZP 29/67
uchwały SN z 21 kwietnia 1967 r., III CZP 29/67, OSNCP 1967, nr 12, poz.
III CZP 62/98
214, i z 30 marca 1999 r., III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 10, poz.
III CZP 33/01
166; postanowienia SN: z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01; z 30 maja 2003 r., ‎III CZP 30/03; z 14 listopada 2006 r., III CZP 84/06; z 20 listopada 2009 r., ‎III CZP 90/09, i z 22 października 2010 r., III CZP 80/10).
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

PAGE \* MERGEFORMAT 2Sygn. akt III CZP 95/22 UCHWAŁA Dnia 13 października 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mariusz Łodko (przewodniczący)‎SSN Maciej Kowalski (sprawozdawca)‎SSN Marcin Łochowski w sprawie z powództwa G. K.‎przeciwko T. K. i B. K.‎o uchylenie obowiązku alimentacyjnego,‎po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym‎w dniu 13 października 2022 r.,‎zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej‎postanowieniem z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt II Cz 272/21, "1.

Czy przepis art. 481 k.p.c.:a) ma zastosowanie wyłącznie w przypadku wyznaczenia do rozpoznania sprawy sędziego, w stosunku do którego zachodzą przesłanki z art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c., b) czy też art. 481 k.p.c. ma zastosowanie w każdym przypadku wyznaczenia do rozpoznania sprawy sędziego, wobec którego nie zachodzą przesłanki z art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c., lecz orzekającego w sądzie, w jakim pełni służbę inny sędzia, niewyznaczony do rozpoznania sprawy, w stosunku do którego te przesłanki występują?,2. Czy naruszenie przepisu art. 481 k.p.c., w rozumieniu wskazanym w pkt 1 ppkt b), poprzez brak jego zastosowania w wymienionych tam okolicznościach i niewyłączenie sędziego wyznaczonego oraz brak przekazania sprawy sądowi przełożonemu celem wyznaczenia innego sądu równorzędnego, wywołuje skutek w postaci nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c.?" podjął uchwałę:

1. Rozpoznanie sprawy przez sąd, w którym pełni służbę sędzia, podlegający wyłączeniu na podstawie art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c., który nie zasiada w składzie tego sądu, nie skutkuje nieważnością postępowania na podstawie art. 379 pkt. 4 k.p.c.

2. Odmawia podjęcia uchwały w pozostałym zakresie.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 20 lipca 2020 r. Sąd Rejonowy w Mysłowicach uchylił z dniem 1 stycznia 2018 r. obowiązek alimentacyjny powódki G. K. wobec obu pozwanych. Postanowieniem z 22 kwietnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Katowicach odrzucił apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego, wskazując, że w apelacji domagała się uwzględniania roszczenia za okres sprzed 1 stycznia 2018 r. a nie jest możliwe zaskarżenie wyroku w zakresie roszczeń, które nie zostały nim objęte. Na to postanowienie zażalenie wniosła powódka, zaskarżając je w całości.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 379 pkt 4 w zw. z art. 48 ‎§ 1 w zw. z art. 481 k.p.c.Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej postanowieniem z 7 grudnia 2021 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące poważne wątpliwości zagadnienia prawne.Zagadnienia przedstawione przez Sąd Okręgowy wynikają z tego, że J. K., były mąż powódki a ojciec pozwanych, jest sędzią Sądu Okręgowego w K. J. K. nie został wyznaczony do rozpoznania sprawy odwoławczej wywołanej apelacją powódki. Skierowano ją według właściwości do rozstrzygnięcia w XVIII Wydziale Rodzinnym, w którym w drodze losowego przydziału spraw referentem wyznaczono sędzię D.

R., która wydała zaskarżone postanowienie.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 390 § 1 k.p.c., jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd może przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, odraczając rozpoznanie sprawy. W praktyce orzeczniczej Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że dopuszczalne jest przedstawienie zagadnień prawnych powstałych przy rozpoznawaniu zażalenia z tym zastrzeżeniem, że zagadnienie dotyczy postępowania wywołanego zażaleniem i ściśle się z nim wiąże (zob. uchwały SN z 21 kwietnia 1967 r., III CZP 29/67, OSNCP 1967, nr 12, poz. 214, i z 30 marca 1999 r., III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 10, poz. 166; wyrok SN z 13 marca 1964 r., III CO 4/64; postanowienia SN z: 5 października 1961 r., 3 CO 17/61; 5 czerwca 2009 r., I UZP 1/09).

Rozpoznając zażalenie na postanowienie w przedmiocie odrzucenia apelacji Sąd Okręgowy był zatem, co do zasady, uprawniony do przedstawienia zagadnienia prawnego prawne budzące poważne wątpliwości do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Artykuł 481 k.p.c. wszedł w życie z dniem 7 listopada 2019 r. na podstawie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1469 ze zm.). Zgodnie z nim w przypadku wyłączenia sędziego na podstawie art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c. sąd występuje do sądu nad nim przełożonego o wyznaczenie innego sądu do rozpoznania sprawy, a sąd przełożony wyznacza inny równorzędny sąd.Dokonując wykładni art. 481 k.p.c. należy mieć na względzie, że zgodnie ‎z art. 48 § 1 k.p.c. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy, a zatem wyłączenie następuje już w momencie pojawienia się przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziego.

Do jego wyłączenia nie dochodzi przez wydanie postanowienia o konstytutywnym charakterze. Postanowienie to ma charakter deklaratywny, nie tworząc stanu prawnego, a jedynie go wyrażając. Innymi słowy przypadek wyłączenia sędziego zachodzi już w momencie pojawienia się ku temu podstawy i następuje samoczynnie z mocy prawa. Postanowienie sądu w przedmiocie wyłączenia sędziego jest jedynie następczym potwierdzeniem tego stanu. Skoro do wyłączenia sędziego dochodzi z mocy samego prawa, to już w momencie pojawienia się przesłanki do wyłączenia ustawowego (art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c.) aktualizuje się hipoteza normy art. 481 k.p.c. Prowadzi to do wniosku, że zastosowanie dyspozycji art. 481 k.p.c. „(…) sąd występuje do sądu nad nim przełożonego o wyznaczenie innego sądu do rozpoznania sprawy, a sąd przełożony wyznacza inny równorzędny sąd”, następuje w razie pojawienia się przesłanek (de facto pojawienia się informacji na temat przesłanek) ustawowego wyłączenia sędziego.

W praktyce rodzi to konieczność zakomunikowania tej informacji przez sędziego dotkniętego przyczyną wyłączenia. Obowiązek ten wynika z art. 51 k.p.c. stanowiącego, że sędzia zawiadamia sąd o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia. Sama treść art. 481 k.p.c. nie zawiera dookreślenia sędziego, w odniesieniu do którego zachodzi wyłączenie na podstawie art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c., np. przez wskazanie, że chodzi o sędziego „wyznaczonego”, „referenta”, „sprawozdawcę”, a zatem należy przyjąć, że przepis ten obejmuje każdego sędziego danego sądu.

Nie dotyczy to jedynie Sądu Najwyższego, z uwagi na niemożność odpowiedniego stosowania omawianej regulacji w odniesieniu do tego Sądu.Artykuł 481 k.p.c. jest wyrazem potrzeby zapewnienia obiektywnej bezstronności sądu przez wyłączenie – w sprawach, w których jedna z przyczyn wyłączenia wymieniona w art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c. dotyczy jednego sędziego –również pozostałych orzekających w danym sądzie sędziów, niezależnie od istnienia bądź braku jakiegokolwiek ich związku ze stroną czy przedmiotem procesu. Faktycznie jest to postać curia inhabilis, a nie iudex inhabilis.

Sam fakt orzekania w tym samym sądzie, w którym zaistniała przyczyna wyłączenia sędziego wymieniona w art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c., może w odczuciu stron postępowania budzić wątpliwości co do bezstronności innych (pozostałych) sędziów orzekających w tym samym sądzie.Bez znaczenia w tym wypadku pozostają stosunki towarzyskie łączące pozostałych sędziów z sędzią wyłączonym na podstawie art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c. W uzasadnieniu nowelizacji wprost wskazano na konieczność wykluczenia wpływu „oczywistych zależności osobistych (koleżeńskich, towarzyskich) między wyłączonym sędzią a pozostałymi sędziami danego sądu na rozstrzygnięcie danej sprawy” (zob. uzasadnienie projektu ustawy – druk sejmowy nr 3137, str. 43).

Okoliczność, że sędzia wyłączony nie został wylosowany do rozpoznania tej konkretnej sprawy, czy nawet orzeka w innym pionie niż pion, w który toczy się dana sprawa dla stosowania przepisu art. 481 k.p.c. nie ma znaczenia. Ustawodawca uznał, że postrzeganie sądu jako bezstronnego – również ‎w odniesieniu do sądów liczących kilkudziesięciu czy kilkuset sędziów, w przypadku których kwestia zależności osobistych (koleżeńskich, towarzyskich) traci na znaczeniu – jest wartością nadrzędną. Konsekwencją wyłączenia sędziego ‎w sytuacjach, gdy jest on osobiście zainteresowany w sprawie, jest więc rozpoznanie sprawy przez inny sąd.Brak jest podstaw do tego, aby z przyczyn funkcjonalnych odejść od literalnej – zamierzonej także w ujęciu celowościowym – treści art. 481 k.p.c. Argumenty podniesione przez Sąd Okręgowy (brak realnej możliwości uzyskania przez sędziego w każdym przypadku informacji o tym czy strona pozostaje z innym sędzią w relacji określonej w art. 48 § 1 pkt 1- 4 k.p.c., zwłaszcza że sięga ona krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia) nie uzasadniają odejścia od wykładni literalnej w przypadku sądów powszechnych.

Nie budzą one tego rodzaju zastrzeżeń, które prowadziłyby do uznania, że językowe rozumienie tej regulacji byłoby nie do zaakceptowania.Takie rozumienie art. 481 k.p.c. wyrażane było również w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. postanowienia SN: z: 29 grudnia 2020 r., V CO 169/20; z 4 listopada 2021 r., IV CO 197/21; z 2 grudnia 2021 r., III CO 91/21; z 11 lutego 2021 r., II PUO 10/21; z 31 marca 2021 r., I CO 35/21; z 20 sierpnia 2021 r., III CO 52/21; z 6 października 2021 r., II CO 118/21; z 29 grudnia 2020 r., V CO 169/20).Sąd Najwyższy rozpoznając przedstawione zagadnienie prawne w pierwszej kolejności bada, czy spełnione zostały warunki do podjęcia rozstrzygającej je uchwały.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się na potrzebę ścisłej wykładni przesłanek stosowania art. 390 k.p.c. (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów SN z 30 marca 1999 r., III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 10, poz. 166; postanowienia SN: z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01; z 30 maja 2003 r., ‎III CZP 30/03; z 14 listopada 2006 r., III CZP 84/06; z 20 listopada 2009 r., ‎III CZP 90/09, i z 22 października 2010 r., III CZP 80/10). Podjęcie uchwały stanowi bowiem – ze względu na jej wiążący charakter (art. 390 § 2 k.p.c.) – wyjątek od zasady samodzielnego rozstrzygania sprawy przez sąd właściwy.W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym przedmiotem przedstawionego Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego może być jedynie taka poważna wątpliwość prawna, której wyjaśnienie w formie uchwały jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, którą rozpoznaje sąd, przedstawiający zagadnienie prawne.

Konieczne jest zatem wykazanie istnienia bezpośredniego związku między przedstawionym zagadnieniem prawnym a rozstrzygnięciem sprawy przez sąd odwoławczy. Jeżeli takiej zależności nie ma podjęcie uchwały przez Sąd Najwyższy nie jest dopuszczalne. Niewykazanie związku przyczynowego między rozstrzygnięciem przedstawionego zagadnienia prawnego a podjęciem decyzji co do istoty sprawy stanowi podstawę do odmowy udzielenia odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne (zob. postanowienia SN: z 24 maja 2002 r., III CZP 30/02; z 14 września 2006 r., III CZP 61/06;

‎z 14 listopada 2006 r., III CZP 84/06, oraz z 17 listopada 2009 r., III CZP 85/09).W niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek między przedstawionym zagadnieniem prawnym opisanym w punkcie pierwszym postanowienia Sądu Okręgowego a rozstrzygnięciem sprawy przez sąd odwoławczy w sytuacji, gdy Sąd Okręgowy w Katowicach rozpoznał już apelację powódki. Z tego względu Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. odmówił podjęcia uchwały w zakresie odnoszącym się do tego zagadnienia prawnego.Aktualne pozostaje natomiast zagadnienie przedstawione w punkcie drugim postanowienia, tj. w zakresie odnoszącym się do istnienia podstaw do podważenia wyroku wydanego przez sędziego, który nie podlegał wyłączeniu z mocy ustawy, lecz orzekającego w tym samym sądzie co sędzia podlegający wyłączeniu na podstawie art. 48 § 1 pkt 1- 4 k.p.c.W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że przepisy normujące nieważność postępowania powinny być wykładane ściśle.

Wskazuje się, że przyczyny nieważności, w wyczerpujący sposób wymienione zostały w art. 379 k.p.c. Waga objętych nimi uchybień procesowych i ich bezwzględny charakter przemawiają za ścisłą wykładnią i brakiem możliwości konstruowania innych jeszcze, nawet zbliżonych powodów (zob. wyrok SN z 24 maja 2005 r., ‎V CK 644/04; postanowienia SN z 7 października 2010 r., I CZ 63/10, i z 8 lutego 2023 r., I USK 175/22).W art. 379 k.p.c. nie wskazano podstawy nieważności, która wprost dotyczyłaby rozpoznania sprawy przez sąd, w którym doszło do wyłączenia sędziego z mocy art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c. Skoro zgodnie z art. 379 pkt 4 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, to nie ma podstaw, aby uznać, że w sytuacji naruszenia art. 481 k.p.c. dochodzi do zastosowania sankcji w postaci nieważności postępowania.

Jednoznaczną przyczyną nieważności postępowania w tym przypadku jest albo sprzeczność z przepisami prawa składu sądu orzekającego albo wzięcie udziału ‎w rozpoznaniu sprawy przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Innych przyczyn ustawodawca nie wymienia. Artykuł 481 k.p.c. określa jedynie konsekwencję ustawowego wyłączenia sędziego w postaci „wyłączenia sądu”. Obydwie przyczyny nieważnościowe zachodzą natomiast w razie zaktualizowania się innych podstaw normatywnych. W konsekwencji brak jest przyczyny nieważności postępowania w sytuacji rozpoznania sprawy przez sąd, w którym doszło do wyłączenia sędziego z mocy art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c.Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji uchwały.[SOP] r.g.