Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 95/08 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses claim that priority right to purchase creates a binding contract obligation.

Numero d'incarto III CZP 95/08
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that a tenant's declaration of intent to purchase land under priority rights does not create a binding obligation to sign a sales contract. The court found that the statute only grants a right to declare an intention to buy, not a substantive claim for contract formation. Consequently, the landlord remains free to sell the property to a third party without breaching any legal duty.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 29 ust. 1d ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa; skorzystanie z pierwszeństwa nabyciu nieruchomości stanowi jedynie oświadczenie wyrażające chęć nabycia, a nie powstaje z tego roszczenie o zawarcie umowy.

Parole chiave

Generato dall'IA
priority right to purchase right of first refusal obligation to conclude contract unilateral legal act landlord's freedom to sell statutory interpretation formal requirement of contract

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o
Art. 29 ust. 1d ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o
Art. 390 § 1 k.p.c.
wykładni ustawy, zwłaszcza przy uwzględnieniu uregulowania zawartego w art. 390
art. 596 k.c
prawem pierwokupu uregulowanym w art. 596 k.c.
art.158 k.c
art.158 k.c.; nie do przyjęcia jest, aby wyjątek taki stanowił wynik dokonanej
art. 390 § 2 k.c
wykładni ustawy, zwłaszcza przy uwzględnieniu uregulowania zawartego w art. 390
art. 390 § 1 k.p.c
wykładni ustawy, zwłaszcza przy uwzględnieniu uregulowania zawartego w art. 390

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CZP 62/92
Najwyższego z dnia 23 lipca 1992 r., III CZP 62/92, OSNCP 1992, nr 12, poz.
III CZP 121/06
Sale of agricultural land violating tenant priority right does not render contract void under Polish Civil Code.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 7 października 2008 r., III CZP 95/08

Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "P.P.-H.M.", sp. z o.o. w N. przeciwko

Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziałowi Terenowemu w O. o zobowiązanie do

złożenia oświadczenia woli, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu

jawnym w dniu 7 października 2008 r. zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 8 lipca 2008 r.:

"Czy uprawnionemu z tytułu pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości na

podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o

gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa (Dz.U. 2006 r. Nr 195, poz.

1437), który skorzystał z niego, składając oświadczenie wymienione w art. 29 ust.

1d powołanej ustawy, przysługuje roszczenie o zawarcie umowy?"

podjął uchwałę:

Osobie, która złożyła oświadczenie wyrażające zgodę na nabycie

nieruchomości po cenie określonej w zawiadomieniu (art. 29 ust. 1 d w

związku z art. 29 ust. 1c ustawy z dnia 19 października 1991 r. o

gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, jedn. tekst:

Dz.U. z 2007 r. Nr 231, poz. 1700 ze zm.) i w związku z tym korzysta z

pierwszeństwa uregulowanego w art. 29 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy, nie

przysługuje roszczenie o zawarcie umowy.

Uzasadnienie

Powodowe "P.P.-H.M."", spółka z o.o. zawarło w dniu 15 kwietnia 1994 r. z

pozwaną Agencją Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa, Oddziałem Terenowym

w O. umowę dzierżawy nieruchomości o łącznej powierzchni ponad 270 ha na

okres dziesięciu lat z możliwością przedłużenia na dalsze dziesięć lat. Pismem z

dnia 23 stycznia 2004 r. pozwana Agencja, jako wydzierżawiający, powiadomiła

powoda o zamiarze sprzedaży jednej z dzierżawionych nieruchomości za cenę

550 000 zł, informując stronę powodową o przysługującym jej pierwszeństwie

nabycia oraz o 21-dniowym terminie do złożenia oświadczenia o zamiarze nabycia

tej nieruchomości za podaną cenę. Pismem z dnia 13 lutego 2004 r. strona

powodowa złożyła oświadczenie o zamiarze nabycia nieruchomości, a w piśmie z

dnia 11 marca 2004 r. wniosła o rozłożenie ceny na raty. Zwróciła się także do

pozwanej o przedłużenie umowy dzierżawy. Agencja wyraziła zgodę na

przedłużenie umowy co do nieruchomości będącej przedmiotem zamierzonej

umowy sprzedaży o powierzchni ponad 153 ha pod warunkiem, że uaktualnione

zostanie zabezpieczenie czynszu dzierżawnego. Ostatecznie umowa, wobec

niespełnienia warunku odnośnie zabezpieczenia czynszu i niepodpisania

przesłanego aneksu przez powoda, wygasła z dniem 1 kwietnia 2004 r.

Mimo wygaśnięcia umowy powód zwrócił się do pozwanej z wnioskiem o

sprzedaż nieruchomości z zastosowaniem pierwszeństwa nabycia. Pozwana

trzykrotnie przesyłała mu zawiadomienia o sprzedaży nieruchomości za cenę –

kolejno – 800 000 zł, 1 260 000 zł i 1 350 000 zł, informując jednocześnie o

przysługującym mu pierwszeństwie oraz 21-dniowym terminie do złożenia

oświadczenia. Po pierwszym zawiadomieniu strona powodowa złożyła

oświadczenie o skorzystaniu z przysługującego jej pierwszeństwa, występując z

wnioskiem o rozłożenie na raty ustalonej ceny. Ostatecznie umowa nie została

zawarta.

Sąd pierwszej instancji, oddalając powództwo o zobowiązanie pozwanej do

złożenia oświadczenia woli, wskazał, że prawo pierwszeństwa nie jest tożsame z

prawem pierwokupu uregulowanym w art. 596 k.c. i nie wynika z niego roszczenie o

zawarcie umowy; sankcją za naruszenie pierwszeństwa jest jedynie

odpowiedzialność odszkodowawcza.

Rozpoznając apelację strony powodowej, Sąd Apelacyjny powziął poważne

wątpliwości co do przysługiwania osobie, której pierwszeństwo zostało naruszone,

roszczenia o zawarcie umowy. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego, zwłaszcza na tle ustawy z dnia 21

sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr

261, poz. 2603 ze zm.), prezentowany jest pogląd, że pierwszeństwo w nabyciu

nieruchomości, uregulowane zresztą w różnych aktach prawnych, nie jest prawem

podmiotowym (por. m.in. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 23 lipca 1992 r., III CZP 62/92, OSNCP 1992, nr 12, poz. 214,

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2003 r., III CKN 857/00, "Izba Cywilna"

2003, nr 11, s. 51 oraz uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia

2006 r., III CZP 121/06, OSNC 2007, nr 10, poz. 149). Także w doktrynie dominuje

stanowisko, że pierwszeństwo nie jest uprawnieniem podmiotowym i nie stanowi

źródła roszczenia o zawarcie sprzedaży nieruchomości. Do tego stanowiska

przychyla się także Sąd Najwyższy.

Podstawę analizy przedstawionego zagadnienia prawnego musi stanowić

wykładnia przepisów ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu

nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 231,

poz. 1700 ze zm. – dalej: "u.g.n.S.P."). Trzeba zauważyć, że nie zawierają one

jednoznacznego rozstrzygnięcia zagadnienia, a niektóre uregulowania przemawiają

na rzecz poglądu o przysługiwaniu osobie, której przyznane zostało pierwszeństwo

nabycia, prawa podmiotowego (w art. 29 ust. 1f ustawodawca posługuje się

określeniem „uprawnienie"). Z tego faktu nie należy jednak wyciągać zbyt daleko

idących wniosków, mając na względzie, że specyfika obrotu nieruchomościami

wymaga ostrożności przy dokonywaniu wykładni pojęcia „pierwszeństwo".

W polskim systemie prawnym obrót nieruchomościami obwarowany jest

wieloma formalnymi wymaganiami ustawowymi, których niezachowanie pociąga za

sobą daleko idące sankcje. Z art. 29 u.g.n.S.P. wynika, że Agencja wykonuje

nałożony na nią w ustawie obowiązek przez zawiadomienie osoby uprzywilejowanej

z tytułu pierwszeństwa o zamiarze zbycia nieruchomości. Ustawodawca używa

sformułowania „zawiadomienie o przeznaczeniu na sprzedaż", co nie może być

uważane za równoznaczne ze sformułowaniem „oświadczenie woli zawarcia

umowy sprzedaży nieruchomości". „Zawiadomienie" nie może być postrzegane jako

oświadczenie woli zawarcia umowy sprzedaży; nie jest elementem czynności

prawnej, a jedynie warunkiem prawnym (conditio iuris) niezbędnym dla wywołania

określonego skutku prawnego.

Jako zbyt daleko idący należy ocenić taki sposób interpretacji art. 29 ust. 1d

u.g.n.S.P., zgodnie z którym skorzystanie z pierwszeństwa polega na złożeniu

oświadczenia stanowiącego element czynności prawnej kreującej zobowiązanie, z

którego wynika roszczenie i odpowiadający mu obowiązek zawarcia stanowczej

umowy przeniesienia własności nieruchomości. Z obowiązujących uregulowań

można jedynie wnosić, że skorzystanie z pierwszeństwa stanowi oświadczenie

wyrażające chęć nabycia nieruchomości. Zobowiązanie – na podstawie

jednostronnej czynności prawnej – innego podmiotu do przeniesienia własności

nieruchomości powinno wynikać wprost z przepisu, a takiego brak.

Kolejnym argumentem przeciwko uznaniu pierwszeństwa za prawo

podmiotowe jest to, że instytucja ta ingeruje w treść prawa własności, ograniczając

w pewnym zakresie uprawnienie do rozporządzania nieruchomością. Trafnie

wskazano w orzecznictwie, że pierwszeństwo polega na wskazaniu przez

ustawodawcę podmiotów mających pierwszeństwo w nabyciu nieruchomości i tym

samym eliminujących inne podmioty ubiegające się o tę samą rzecz, wyraża się

zatem w zakazie zadysponowania przez właściciela jego rzeczą w sposób

naruszający to pierwszeństwo (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 1992 r., III CZP 62/92, OSNCP 1992, nr 12, poz.

214 oraz uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2006 r.,

III CZP 121/06). Tym samym uprawnienie właściciela do rozporządzania rzeczą

podlega ustawowemu ograniczeniu wyrażającemu się w ograniczeniu wyboru

drugiej strony przyszłej – i ewentualnej – umowy sprzedaży; właściciel, który

zamierza zbyć własność nieruchomości obowiązany jest zawiadomić o tym

wskazane w ustawie osoby, a jeżeli tego nie uczyni, narażony jest na sankcje, np. w

postaci powstania obowiązku naprawienia szkody. Ograniczenia prawa własności

nie powinny podlegać wykładni rozszerzającej, a taką wykładnię stanowiłoby

przyjęcie, że uprzywilejowanemu z tytułu pierwszeństwa służy roszczenie o

zawarcie umowy. Przedstawionego stanowiska nie zmienia okoliczność, że

uprzywilejowany złożył oświadczenie o skorzystaniu z pierwszeństwa.

Na koniec trzeba zwrócić uwagę, że obrót nieruchomościami jest

sformalizowany i zarówno dla powstania zobowiązania do przeniesienia własności,

jak i jej przeniesienia niezbędne jest zachowanie formy aktu notarialnego; forma ta

zastrzeżona jest pod rygorem nieważności. Przepisy ustawy o gospodarowaniu

nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie zawierają obowiązku złożenia

oświadczenia o skorzystaniu z pierwszeństwa w formie aktu notarialnego. Jeżeli

złożenie oświadczenia miałoby wywołać skutek w postaci powstania obowiązku

przeniesienia własności i zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości, niezbędne

byłoby jednoznaczne uregulowanie zawierające wyjątek od zasady przewidzianej w

art.158 k.c.; nie do przyjęcia jest, aby wyjątek taki stanowił wynik dokonanej

wykładni ustawy, zwłaszcza przy uwzględnieniu uregulowania zawartego w art. 390

§ 2 k.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390 § 1

k.p.c.).