Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 9/05 Generato dall'IA

Permanent use contract voided when building parts do not meet technical separation requirements for distinct ownership transfer.

Numero d'incarto III CZP 9/05
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the request to register permanent use rights and building ownership for a portion of a structure. The court found that without a technical wall separating the building parts, the structures on the adjacent land do not qualify as distinct buildings under the law. Consequently, the contract transferring ownership of the building portion was deemed void because the legal requirements for such a transfer were not met.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 47 § 1 k.c.; Art. 235 § 1 k.c.; Art. 58 § 1 i 3 k.c.: A contract transferring ownership of a building portion is void if the building parts do not meet technical separation requirements, rendering them non-distinct buildings under the law.

Parole chiave

Generato dall'IA
permanent use right building ownership transfer technical separation void contract real estate law building parts distinct building

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 47 § 1 k.c.
posadowionym na niej budynkiem wyraża art. 47 § 1 k.c., potwierdzając zasadę
Art. 235 § 1 k.c.
46 § 1 i art. 235 § 1 k.c. Chodzi tu więc o takie urządzenia, jak stacje
Art. 58 § 1 i 3 k.c.
(art. 58 § 1 i 3 k.c.), jeżeli z okoliczności wynika, że bez postanowienia o
Art. 207 ust. 1 u.g.n.
zakresu do budynku i nieruchomości jako całości (por. art. 207 ust. 1 i art. 208 ust.
Art. 208 ust. 2 u.g.n.
zakresu do budynku i nieruchomości jako całości (por. art. 207 ust. 1 i art. 208 ust.
Art. 210 ust. 1 u.g.n.
2 u.g.n, a pośrednio również art. 210 ust.
Art. 211 u.g.n.
2 u.g.n, a pośrednio również art. 210 ust. 1 i art. 211 u.g.n.). Powstaje zatem
Art. 6268 § 2 k.p.c.
ograniczoną kognicję (art. 6268 § 2 k.p.c.) i w razie złożenia wniosku o wpis prawa
Art. 390 k.p.c.
art. 48 k.c
właściciel gruntu zgodnie z art. 48 k.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CR 103/66
III CZP 12/69
Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69 (OSNCP 1970, nr 3,
II CK 262/04
Supreme Court dismisses appeal, ruling illegal wall construction invalidates property transfer contract under Polish Civil Code.
III CZP 86/70
1971 r., III CZP 86/70, OSNCP 1971, nr 9, poz.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała dnia 21 kwietnia 2005 r., III CZP 9/05

Sędzia SN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Gerard Bieniek

Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "M.P." S.A. w K. przy uczestnictwie

Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta K. o wpis prawa użytkowania wieczystego

gruntu i własności budynków, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu

jawnym w dniu 21 kwietnia 2005 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej

Iwony Kaszczyszyn, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy

w Katowicach postanowieniem z dnia 5 stycznia 2005 r.:

"Czy ważna jest umowa oddania w wieczyste użytkowanie nieruchomości oraz

przeniesienia prawa własności jedynie części budynku i czy dopuszczalne jest w

przypadku ważności tej umowy wpisanie w księdze wieczystej na rzecz nabywcy

prawa wieczystego użytkowania oraz własności części budynku znajdującego się

na tej nieruchomości, gdy pozostała część budynku znajduje się na sąsiedniej

nieruchomości objętej odrębną księgą wieczystą i ujawniona jest w niej jako

wieczysty użytkownik i właściciel pozostałej części budynku inna osoba niż

nabywca?"

podjął uchwałę:

Umowa oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej oraz

przeniesienia własności znajdującej się na niej części budynku jest nieważna

(art. 58 § 1 i 3 k.c.), jeżeli z okoliczności wynika, że bez postanowienia o

przeniesieniu własności części budynku nie zostałaby zawarta.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację wnioskodawcy „M.P.” S. A. w K. od

postanowienia sądu rejonowego oddalającego wniosek o odłączenie działki nr 39 z

dotychczasowej księgi wieczystej i urządzenie dla niej nowej księgi wieczystej oraz

wpis prawa użytkowania wieczystego i własności budynków, przedstawił Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w części

wstępnej uchwały.

Według dokonanych w sprawie ustaleń, wnioskodawcy została oddana w

użytkowanie wieczyste działka zabudowana budynkami „E” oraz „F”, które w części

posadowione są na tej działce, a w części na innych nieruchomościach mających

odrębne księgi wieczyste.

Oddalając wniosek, sąd prowadzący księgę wieczystą stwierdził, że

„przedmiot użytkowania wieczystego musi pokrywać się z przedmiotem własności

budynków i urządzeń” jako prawem związanym z użytkowaniem wieczystym, a

wymaganie to nie zostało w sprawie spełnione.

Sąd Okręgowy skłonił się w kierunku wykładni art. 235 § 1 zdanie drugie k.c.

dopuszczającej współistnienie użytkowania wieczystego nieruchomości i części

znajdującego się na niej budynku, przyjmując, że w opisanym stanie faktycznym

właściciel gruntu zgodnie z art. 48 k.c. był właścicielem tej części budynku jako

„części składowej”. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Typowe zależności prawne między nieruchomością gruntową a

posadowionym na niej budynkiem wyraża art. 47 § 1 k.c., potwierdzając zasadę

superficies solo cedit. Dotyczy to zwłaszcza budowli i innych urządzeń, które stają

się częścią składową nieruchomości, wskutek czego nie nabywają statusu rzeczy i

nie mogą być bez odłączenia przedmiotem samodzielnego obrotu. Zasada

powyższa doznaje licznych wyjątków o charakterze normatywnym. Stanowi o tym

przepis art. 46 § 1 k.c., dopuszczający w odniesieniu do budynków trwale

związanych z gruntem oraz części takich budynków status odrębnych

nieruchomości, ale z zastrzeżeniem istnienia podstawy w przepisach szczególnych.

Jeśli chodzi o części budynków, to wykładnia logiczna nie pozwala uznać, że chodzi

o jakiekolwiek fizyczne elementy, lecz o części w znaczeniu przestrzennym, które

ponadto mogą być przedmiotem odrębnej własności, czyli o samodzielne lokale

mieszkalne lub lokale o innym przeznaczeniu.

Okoliczności sprawy usprawiedliwiające przedstawienie zagadnienia

prawnego nakazują ograniczyć rozważania dotyczące uznania budynku za odrębną

nieruchomość do wypadku oddania jej w użytkowanie wieczyste. Umowa taka

podlega przepisom art. 234 i 235 k.c. oraz art. 31 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst: Dz.U. 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze

zm. – dalej: "u.g.n."), w których mowa o wyjątku od zasady superficies solo cedit w

stosunku do budynków i innych urządzeń, nabytych przez wieczystego użytkownika

(...). Pojęcie „innych urządzeń” nie może obejmować części budynków znajdujących

się w ich strukturze, ponieważ prowadziłoby to do sprzeczności miedzy przepisami

art. 46 § 1 i art. 235 § 1 k.c. Chodzi tu więc o takie urządzenia, jak stacje

transformatorowe, oczyszczalnie ścieków lub urządzenia transportowe.

Przepisy art. 235 k.c. i art. 31 u.g.n. mają charakter bezwzględnie

obowiązujący, co wielokrotnie potwierdzał Sąd Najwyższy (por. np. wyrok z dnia 23

stycznia 2003 r., II CKN 1155/00, OSNC 2004, nr 4, poz. 61, uchwały z dnia 14

listopada 1963 r., III CO 60/63, OSNCP 1964, nr 12, poz. 246 i z dnia 19 stycznia

1971 r., III CZP 86/70, OSNCP 1971, nr 9, poz. 147). Dlatego umowa o oddanie

gruntu w użytkowanie wieczyste jednej osobie, a przeniesienie własności

znajdującego się na niej budynku na inną osobę lub pozostawienie go właścicielowi

jako części składowej gruntu byłaby sprzeczna z prawem. Przedstawiona

konstrukcja prawna komplikuje się jednak w szczególnych przypadkach, gdy

budynek znajdzie się na obszarze więcej niż jednej nieruchomości. Okoliczności

faktyczne i prawne prowadzące do takiego stanu mogą być zróżnicowane.

Ustalenia w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania pozwalają przyjąć

założenie, że prawne wyodrębnienie trzech nieruchomości nastąpiło w przeszłości,

przed zawarciem umowy stanowiącej podstawę wniosku o wpis To wyodrębnienie

skomplikowało stan prawny, gdyż ustawa tylko fragmentarycznie reguluje skutki

posadowienia budynku po obydwu stronach granicy (art. 151 k.c.). Jeżeli dokonano

tego w trakcie budowy i budynek stanowiłby część składową gruntu, wątpliwość

dotyczy statusu prawnorzeczowego struktury znajdującej na cudzej nieruchomości.

Treść art. 151 k.c. zdaje się wskazywać, że ustawodawca w takim wypadku chroni

integralność budynku. Jest to jednak sytuacja przejściowa, ponieważ wykupienie

gruntu przez inwestora lub nabycie odpowiedniej służebności powoduje powrót do

stanu zgodnego z zasadą określoną w art. 47 § 1 k.c. Nie unormowano natomiast w

sposób szczególny wypadków tworzenia (wyodrębniania) dwóch lub więcej

nieruchomości w taki sposób, że będą zabudowane jednym budynkiem.

Rozstrzygając to zagadnienie należy zwrócić uwagę na pojęcie budynku. Nie

definiują go przepisy art. 235 k.c. i art. 31 u.g.n. W ustawie z dnia 24 października

1974 r. – Prawo budowlane (Dz.U. Nr 38, poz. 229 ze zm.) odwoływano się tylko do

potocznego rozumienia tego słowa, a ustawa z dnia z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo

budowlane (jedn. tekst: Dz.U. 2003 r. Nr 207, poz. 2016 ze zm.) w art. 3 ust. 2,

definiując to pojęcie, wskazuje cechy zgodne z potocznym rozumieniem (dach,

ściany, związanie z gruntem). Trzeba jednak dodać, że definicja zawarta w Prawie

budowlanym dokonywana była jedynie pod kątem tego Prawa. Można zatem

przyjąć, że budynek jest obiektem budowlanym o wyraźnie zamkniętej bryle, co

wyróżnia go spośród podobnych obiektów, jak wiaty, altany, urządzenia liniowe itp.

Obiekt taki może stanowić odrębną nieruchomość (art. 46 § 1 k.c.), jeżeli zgodnie z

art. 235 § 1 k.c. znajduje się na gruncie oddanym w użytkowanie wieczyste.

Przesłanka ta jest zgodna z art. 31 u.g.n., według którego wymaganie równoczesnej

sprzedaży odnosi się do budynków znajdujących się na tej nieruchomości, tj.

oddawanej w użytkowanie wieczyste. Wyjaśniając reguły podziału nieruchomości

zabudowanych, Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 maja 1966 r., III CR

103/66 (OSPiKA 1967, nr 5, poz. 110), w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej

Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69 (OSNCP 1970, nr 3,

poz. 39), a ostatnio w wyroku z dnia 22 grudnia 2004 r., II CK 262/04 (nie publ.)

zwracał uwagę na konieczność wyodrębnienia dzielonych budynków ścianą

istniejącą lub utworzoną w tym celu, pokrywającą się z pionową płaszczyzną

dzielącą grunt.

W rozpoznawanej sprawie techniczny podział budynku nie został dokonany,

mimo wyodrębnienia nieruchomości. Wobec tego żadna z „części” znajdujących się

po obu stronach granicy nieruchomości nie spełnia wymagań niezbędnych do

uznania jej za budynek, podlegający reżimowi określonemu w art. 31 u.g.n. i art.

235 k.c. Należy zwrócić uwagę, że regulując w ustawie o gospodarce

nieruchomościami prawne związki między własnością budynków a wieczystym

użytkowaniem gruntu, ustawodawca konsekwentnie podkreślał ograniczenie ich

zakresu do budynku i nieruchomości jako całości (por. art. 207 ust. 1 i art. 208 ust.

2 u.g.n, a pośrednio również art. 210 ust. 1 i art. 211 u.g.n.). Powstaje zatem

wątpliwość, czy nieruchomość z częścią budynku może być oddana w użytkowanie

wieczyste.

Przed oddaniem status prawny gruntu zawierający struktury budowlane

określane jako części budynku jest wyraźny; struktury te stanowią części składowe

nieruchomości gruntowej. W takim razie umowa o oddanie nieruchomości w

użytkowanie wieczyste nie podlega ograniczeniom wynikającym ze wskazanych

przepisów stosowanych ściśle, tj. łącznego spełnienia przesłanek technicznych

(dotyczących budynku) i prawnych (nieruchomości jako gruntu w określonych

granicach). Wobec tego odpowiedź negatywna na pytanie o dopuszczalność

umowy nie znajduje podstawy normatywnej. W konsekwencji, w razie oddania w

użytkowanie wieczyste nieruchomości, na której posadowiona jest struktura nie

będąca w tych granicach budynkiem, nie powstaje prawo związane – własność

nieruchomości budynkowej.

Rozwiązanie powstałej w wyniku takiej czynności prawnej kolizji uprawnień

właściciela do części składowych i użytkownika wieczystego do gruntu zajętego

przez tę część wymaga zgodnego współdziałania obydwu uprawnionych albo

dokonania przebudowy istniejącego obiektu budowlanego w celu wyodrębnienia

dwóch budynków, które podlegać będą skutkom określonym w art. 235 § 1 zdanie

drugie k.c.

Dopuszczalność oddania gruntu w użytkowanie wieczyste oraz

niedopuszczalność przeniesienia własności budynku nakazuje dokonać oceny

umowy według kryterium ważności części czynności prawnej wskazanego w art. 58

§ 1 i 3 k.c. Niemożliwe jest zatem rozstrzygnięcie dalszych wątpliwości Sądu drugiej

instancji, dotyczących dopuszczalności wpisu w aspekcie ważności czynności

prawnej.

Na marginesie należy dodać, że sąd prowadzący księgę wieczystą ma

ograniczoną kognicję (art. 6268 § 2 k.p.c.) i w razie złożenia wniosku o wpis prawa

użytkowania wieczystego i własności budynku nie może poza wskazanymi w tym

przepisie podstawami ustalać okoliczności niezbędnych do rozstrzygnięcia

ważności czynności prawnej.

Powyższe rozważania uzasadniały podjęcie uchwały przytoczonej na wstępie

(art. 390 k.p.c.).