Supreme Court rules that designating the dominant estate is unnecessary for acquiring easement by prescription for enterprises.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court upheld the lower court's decision allowing an enterprise to acquire a servitude by prescription without specifying the dominant estate. The court noted that while the Civil Code previously required such designation for general servitudes, the new transmission servitude statute explicitly excludes this requirement. Consequently, the court determined that identifying the dominant estate is legally unnecessary for acquiring the specific type of servitude in question.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 285 k.c.; Art. 292 k.c.; Art. 305 k.c.: For acquiring a servitude corresponding to a transmission servitude by prescription on behalf of an enterprise, designating the dominant estate is not required.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZP 89/08
UCHWAŁA
Dnia 7 października 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian
w sprawie z wniosku E. S.A. z siedzibą w P.
przy uczestnictwie K. O., M. O. i E.
O. sp. z o.o. w P.
o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej,
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym
w dniu 7 października 2008 r.,
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy
postanowieniem z dnia 4 czerwca 2008 r.,
"1. Czy w postanowieniu stwierdzającym nabycie służebności
w drodze zasiedzenia przez przedsiębiorstwo należy oznaczać
nieruchomość władnącą;
2. w przypadku pozytywnej odpowiedzi na pierwsze pytanie,
w oparciu o jakie kryteria powinna być wskazywana nieruchomość
władnąca ?"
podjął uchwałę:
Przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu (art.
305 - 305 k.c.) dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia
służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu na
rzecz przedsiębiorstwa.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 marca 2008 r. Sąd Rejonowy w K. stwierdził, że
wnioskodawca – „E.” Spółka Akcyjna w P. nabyła przez zasiedzenie z dniem 31
grudnia 2006 r. służebność gruntową polegającą na nieodpłatnym korzystaniu:
eksploatacji, dokonywaniu kontroli, przeglądów, konserwacji, modernizacji i
remontów, usuwaniu awarii lub wymianie urządzeń z nieruchomości stanowiącej
bliżej opisaną działkę – w zakresie niezbędnym do zapewnienia prawidłowego i
niezakłóconego działania elementów napowietrznej linii energetycznej SN 15 kV,
posadowionych na tej nieruchomości.
Rozpoznając apelację uczestników postępowania K. O. i M. O. od
wymienionego postanowienia Sąd Okręgowy uznał, że zaskarżone postanowienie
wydaje się odpowiadać linii orzecznictwa Sądu Najwyższego, dopuszczającego
ustanowienie na rzecz przedsiębiorstwa służebności gruntowej, której treścią jest –
ogólnie mówiąc – prawo korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie
związanym z działaniem tego przedsiębiorstwa. Zwrócił jednakże uwagę, że w
sytuacji, gdy podstawą ustanowienie takiej służebności nie jest nieobowiązujący art.
175 pr. rzecz., lecz art. 285 k.c., to zdaje się, iż – ze względu na jednoznaczność
tego przepisu – do jej ustanowienia (i nabycia przez zasiedzenie) niezbędnym jest
wskazanie nieruchomości władnącej. Mając poważne wątpliwości w tym względzie
Sąd Okręgowy przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienia
prawne przytoczone w sentencji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Trafnie Sąd Okręgowy wskazał na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia
17 stycznia 2003 r., III CZP 79/02 (OSNC 2003, nr 11, poz. 142), dopuszczającą
umowne ustanowienie na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego służebności
gruntowej i na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2006 r., II CSK
112/06 (Mon. Pr. 2006, nr 19, s. 1016), uznającej za możliwe nabycie
przez zasiedzenie przez przedsiębiorstwo energetyczne takiej służebności.
Nabycie przez przedsiębiorstwo służebności gruntowej w drodze zasiedzenia Sąd
Najwyższy dopuścił także w wyroku z dnia 31 maja 2006 r., IV CSK 149/05 (LEX
nr 258681).
Stanowisko to spotkało się tak z krytyką, jak i aprobatą. Przede wszystkim
zarzucono, że pomija ono przewidzianą w art. 285 § 2 k.c. przesłankę ustanowienia
służebności gruntowej, gdyż w istocie pozwala na ustanowienie służebności
mającej na celu zwiększenie użyteczności przedsiębiorstwa, a nie nieruchomości
władnącej lub jej oznaczonej części. Z drugiej strony podniesiono, że funkcjonalna
wykładnia art. 285 § 2 k.c. przemawia za trafnością tego stanowiska.
(zob. np. uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks
cywilny oraz niektórych innych ustaw, druk sejmowy nr VI/81).
Przedstawiając do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne Sąd Okręgowy
nie uczynił jego treścią wątpliwości, czy na podstawie art. 292 w związku
z art. 285 k.c. możliwe jest nabycie w drodze zasiedzenia przez przedsiębiorstwo
służebności gruntowej, lecz założył dopuszczalność takiej możliwości. Brak jest
dostatecznych podstaw, żeby kwestionować to stanowisko. Silnym argumentem
przemawiającym za nim jest – jak wskazano – wykładnia funkcjonalna art. 285 § 2
k.c. Należy ponadto zauważyć, że z dniem 3 sierpnia 2008 r. weszły w życie
przepisy kodeksu cywilnego o służebności przesyłu (art. 305 1 - art. 3054), dodane
przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny
oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 731). Przepisami tymi
wprowadzony został nowy, trzeci – obok służebności gruntowych i służebności
osobistych – rodzaj służebności, zdefiniowany w art. 3051 k.c. Stosownie do tego
przepisu nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza
wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49
§ 1 k.c., prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać
w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem
tych urządzeń (służebność przesyłu). Na podstawie art. 292 k.c. w związku
z art. 3054 k.c. służebność przesyłu, gdy polega na korzystaniu z trwałego
i widocznego urządzenia, można nabyć przez zasiedzenie. Służebność przesyłu,
w
przeciwieństwie
do
służebności
gruntowej,
nie
została
powiązana
z nieruchomością władnącą. Ma ona na celu umożliwienie przedsiębiorcy
właściwego korzystania z urządzeń, których jest właścicielem, a zatem, które
wchodzą w skład jego przedsiębiorstwa (art. 551). Ustanowienie służebności
przesyłu następuje na rzecz przedsiębiorcy, a jej nabycie w drodze zasiedzenia
następuje przez przedsiębiorcę, a nie na rzecz właściciela nieruchomości
władnącej lub przez takiego właściciela. Przy instytucji przesyłu kategoria
„nieruchomości władnącej” w ogóle nie występuje. Oznaczenie takiej nieruchomości
jest więc dla ustanowienia lub nabycia przez zasiedzenie służebności przesyłu
niepotrzebne.
Ustanowiona na rzecz przedsiębiorstwa (w znaczeniu podmiotowym)
służebność gruntowa lub nabyta przez przedsiębiorstwo w drodze zasiedzenia taka
służebność, jako prawo korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie
związanym z działaniem tego przedsiębiorstwa (art. 285 k.c.), odpowiada funkcji
i treści nowo kreowanej służebności przesyłu. Tak jak dla ustanowienia na rzecz
przedsiębiorcy lub nabycia przez przedsiębiorcę w drodze zasiedzenia służebności
przesyłu, tak i dla ustanowienia na rzecz przedsiębiorstwa lub nabycia
przez
przedsiębiorstwo
odpowiadającej
treści
w
drodze
służebności
zasiedzenia
przesyłu,
także
służebności
gruntowej
bezprzedmiotowe
jest
oznaczenie „nieruchomości władnącej”.
Kierując się przytoczonymi względami Sąd Najwyższy podjął uchwałę,
jak w sentencji.