Plaintiffs' request for separate fees for easement and ownership acquisition by prescription was dismissed as one fee applies.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the request for separate court fees for acquiring easement rights and building ownership by prescription. The plaintiffs argued that these distinct rights should incur two separate fees under the Civil Costs Act, but the court held that building ownership is a subsidiary right dependent on the easement. Consequently, the request for acquisition by prescription is treated as a single procedural subject requiring only one fee under Article 23(1) of the Act.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 23 ust. 1 u.k.s.c.; Art. 235 § 2 k.c.: The acquisition of ownership of buildings by prescription is a subsidiary right to the easement, thus requiring a single court fee for the combined request rather than separate fees for each right.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZP 86/14 UCHWAŁA Dnia 26 listopada 2014 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący)SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)SSN Barbara MyszkaProtokolant Bożena Kowalska w sprawie z wniosku S. W. i M. W.przy uczestnictwie J. K., H. K. i Gminy Miasta A.o zasiedzenie,po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnymw dniu 26 listopada 2014 r.,zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w S.postanowieniem z dnia 8 lipca 2014 r., "Czy w sprawie o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie prawa użytkowania wieczystego wraz z prawem własności zabudowań posadowionych na tym gruncie pobrać należy od wniosku:- jedną opłatę stałą - jeśli tak, to czy w wysokości określonej w art. 40 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.:
Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.), czy też określonej w art. 23 ust. 1 tejże ustawy, czy też - dwie odrębne opłaty stałe od wniosku o stwierdzenie zasiedzenia każdego z tych praw (wieczystego użytkowania i własności nieruchomości budynkowej) - a jeśli tak, czy od wniosku o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie prawa użytkowania wieczystego pobierana jest opłata w wysokości określonej w art. 40 czy 23 ust. 1 ww. ustawy?" podjął uchwałę: Od wniosku o stwierdzenie zasiedzenia prawa użytkowania wieczystego gruntu wraz z prawem własności wzniesionych na nim budynków i innych urządzeń, pobiera się opłatę stałą określoną w art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.:
Dz.U. z 2014 r., poz. 1025 ze zm.).
UZASADNIENIE
Przewodniczący w Sądzie Rejonowym w A. zarządzeniem z dnia 26 marca 2014 r. zwrócił wniosek S. W. i M. W. o stwierdzenie zasiedzenia udziału w prawie użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności wzniesionego na nim budynku, stwierdzając, że wniosek ten nie został należycie opłacony. Pełnomocnik wnioskodawców uiścił bowiem opłatę w wysokości 40 zł, przewidzianą w art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.; dalej: „u.k.s.c.”) zamiast - stosownie do art. 40 tej regulacji - opłaty w kwocie 2 000 zł.Sąd Okręgowy w S., rozpoznając zażalenie wnioskodawców na powyższe zarządzenie, powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Stwierdzenie przez sąd nabycia w drodze zasiedzenia własności lub innego prawa następuje w postępowaniu nieprocesowym (art. 609 k.p.c.).
W orzecznictwie i piśmiennictwie dopuszcza się nabycie przez zasiedzenie prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz oznaczonej osoby (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1975 r., III CZP 63/75, mająca moc zasady prawnej, OSNCP 1976, nr 12, poz. 259).Zgodnie z art. 23 pkt 1 u.k.s.c., wniosek o wszczęcie postępowania nieprocesowego lub samodzielnej jego części podlega opłacie stałej w wysokości 40 zł, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w tytule II dziale 4 (art. 37-67a) określa wysokość opłat od poszczególnych wniosków rozpoznawanych w trybie postępowania nieprocesowego; nie zawiera jednak przepisu określającego wprost wysokość opłaty od wniosku o stwierdzenie zasiedzenia prawa użytkowania wieczystego; nie ma takiego unormowania również w innych regulacjach.
Prowadzi to do wniosku, że w analizowanym przypadku znajduje zastosowanie reguła ogólna określająca wysokość opłaty pobieranej od wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego, wyrażona w art. 23 pkt 1 u.k.s.c.Źródłem wątpliwości Sądu Okręgowego jest - wskazana w piśmiennictwie - możliwość innego rozstrzygnięcia rozważanego zagadnienia prawnego. Zaprezentowano bowiem pogląd, zgodnie z którym, skoro prawo użytkowania wieczystego ma charakter zbliżony do prawa własności, co znajduje odzwierciedlenie w przepisach prawa materialnego (art. 251 i art. 237 k.c.), to ustalenia opłaty od wniosku o stwierdzenie zasiedzenia tego prawa należy dokonać - w drodze analogii - na podstawie art. 40 u.k.s.c., określającego opłatę stałą od wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie na kwotę 2.000 zł Z zapatrywaniem takim nie można jednak się zgodzić.Przepisy ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych regulują publicznoprawne obowiązki fiskalne stron (uczestników postępowania), w związku z czym muszą być wykładane ściśle.
Należy przy tym pamiętać, że stosowanie określonych przepisów w drodze analogii do stanów faktycznych nieobjętych ich hipotezą może być usprawiedliwione wyjątkowo w sytuacjach, w których użycie innych metod interpretacyjnych tekstu prawnego nie prowadzi do zrekonstruowania normy prawnej właściwej do oceny rozpoznawanego przypadku, a jednocześnie, gdy tekst ten zawiera regulacje dotyczące kwestii o bardzo bliskim podobieństwie do przedmiotu rozstrzygnięcia. Podstawę wykładni prawa stanowi jednak założenie racjonalnego działania ustawodawcy, a w konsekwencji domniemanie zupełności i spójności interpretowanego aktu prawnego oraz całego systemu prawa.Pogląd, że wniosek zgłoszony w konkretnym stanie faktycznym podlega opłacie w wysokości przewidzianej w art. 40 u.k.s.c. mógłby zatem zostać zaaprobowany jedynie w razie uznania, że istnieje luka w zakresie uregulowania opłaty od wniosku inicjującego postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia prawa użytkowania wieczystego.
Założenie takie należy jednak zdecydowanie odrzucić z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 23 pkt 1 u.k.s.c. Przepis ten - jak trafnie zauważono w piśmiennictwie i orzecznictwie - wyraża normę „awaryjną”, nakazującą pobranie opłaty w kwocie 40 zł od wniosków rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym, dla których przepisy szczególne nie przewidują opłat w innej wysokości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2010 r., OSP 2011, nr 2, poz. 14). Przyjęcia takiego rozwiązania wyłącza możliwość określenia właściwej opłaty od wniosku o zasiedzenie prawa użytkowania wieczystego - w drodze analogii - na podstawie art. 40 u.k.s.c.Wysokość opłat sądowych niewątpliwie powinna pozostawać w ścisłym związku z przedmiotem postępowania (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 lipca 2008 r., P 49/07, OTK-A 2008, nr 6, poz. 108).
Zbliżony charakter prawa użytkowania wieczystego i prawa własności może usprawiedliwiać postulat ujednolicenia opłaty od wniosków o zasiedzenie tych praw. Sąd Najwyższy nie może jednak wchodzić w rolę ustawodawcy ani dokonywać oceny regulacji ustawowej na płaszczyźnie jej zgodności z Konstytucją.Przysługująca wieczystemu użytkownikowi własność budynków i urządzeń posadowionych na użytkowanym gruncie pozostaje w ścisłym związku z prawem użytkowania wieczystego; nie jest ona prawem samodzielnym, w związku z czym nie może być odrębnym przedmiotem obrotu i dzieli los użytkowania wieczystego (art. 235 § 2 k.c.).
W relacji tej prawem głównym jest prawo wieczystego użytkowania, a prawem związanym (podrzędnym) prawo własności budynków i urządzeń (zob. m.in. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 14 listopada 1963 r., III CO 60/63, OSNCP 1964, Nr 12, poz. 246 i z dnia 19 stycznia 1971 r., III CZP 86/70, OSNCP 1971, Nr 9, poz. 147 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 listopada 2009 r., II CSK 242/09, nie publ. i z dnia 23 stycznia 2003 r., II CKN 1155/00, OSNC 2004, nr 4, poz.61).Uwzględniając tak rozumianą zależność obu praw, należy przyjąć, że zawarte we wniosku zgłoszonym w niniejszej sprawie żądanie stwierdzenia zasiedzenia prawa własności zabudowań posadowionych na gruncie będącym przedmiotem użytkowania wieczystego nie może być objęte samodzielną częścią postępowania nieprocesowego w rozumieniu art. 23 pkt 1 u.k.s.c.; podlega ono łącznemu rozpoznaniu z żądaniem stwierdzenia zasiedzenia prawa użytkowania wieczystego, a w konsekwencji jednej opłacie.
Brak przepisu szczególnego regulującego tę opłatę w sposób odmienny niż w art. 23 pkt 1 u.k.s.c. nakazuje uznać, że jedynie ten przepis stanowi podstawę do jej określenia.Konstatacji powyższej nie podważa rozwiązanie przyjęte w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zgodnie z którym od wniosku o wpis do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego gruntu i prawa posadowionych na nich budynków pobiera się opłatę od żądania wpisu każdego z tych praw oddzielnie. Zasadność pobierania tych opłat - w przeciwieństwie do opłaty objętej rozważanym zagadnieniem prawnym - ma swoją wyraźną podstawę ustawową; wynika z jednoznacznej treści art. 42 ust. 1 i art. 45 ust. 2 u.k.s.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2007 r., I CSK 235/07, nie publ. oraz uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 29 kwietnia 2008 r., III CZP 18/08, OSNC 2009, nr 6, poz. 83 i z dnia 12 grudnia 2012 r., III CZP 81/12, OSNC 2013, nr 6, poz. 74).Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. orzekł, jak w uchwale.