Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 85/09 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses legal question as State's suit under special law does not require legal interest proof.

Numero d'incarto III CZP 85/09
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court refused to take a legal question regarding the requirement of legal interest for the State's lawsuit. The State sued to declare a property sale void, arguing it violated foreign ownership laws, while the defendant claimed the land was not agricultural. The court determined the specific statute governing foreign land acquisition creates a distinct procedural capacity that does not require proof of legal interest, rendering the general civil procedure rule inapplicable to this specific suit.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców; Art. 189 k.p.c.: The special provision granting standing to the competent minister for voiding foreign land acquisitions creates an independent procedural capacity that does not require the plaintiff to demonstrate a legal interest, unlike general civil procedure claims.

Parole chiave

Generato dall'IA
foreign land acquisition legal interest requirement State standing capacity void contract declaration special statutory law procedural capacity Supreme Court ruling

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców
Wewnętrznych i Administracji wystąpił z powództwem na podstawie art. 6 ust.
Art. 189 k.p.c.
interesu prawnego w żądaniu ustalenia (art. 189 k.p.c.)?"
art. 189 k.p.c
interesu prawnego w żądaniu ustalenia (art. 189 k.p.c.)?"
art. 34 k.c
osoby prawnej w stosunkach cywilnoprawnych, o których mowa w art. 34 k.c., lecz

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CZP 85/09

POSTANOWIENIE

Dnia 17 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSA Barbara Trębska

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa reprezentowanego przez

Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

przeciwko „F.” sp. z o.o. w B. i Gminie D.

o ustalenie nieważności umowy sprzedaży,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 listopada 2009 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w L.

postanowieniem z dnia 18 czerwca 2009 r.,

„Czy w przypadku, gdy Skarb Państwa reprezentowany przez

Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wytoczył powództwo

o ustalenie nieważności czynności prawnej dotyczącej nabycia

nieruchomości przez cudzoziemca, powołując się na to, że nabycie

nieruchomości przez cudzoziemca nastąpiło wbrew przepisom

ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez

cudzoziemców (Dz. U. Nr 167 z 2004 r. poz. 1758 tekst jedn. ze zm.),

przesłanką oceny zasadności takiego powództwa jest istnienie

interesu prawnego w żądaniu ustalenia (art. 189 k.p.c.)?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione przez Sąd Okręgowy w L. zagadnienie prawne powstało w

sprawie, w której Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Spraw

Wewnętrznych i Administracji wystąpił z powództwem na podstawie art. 6 ust. 2

ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców

(jedn. tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 167, poz. 1758 ze zm. – dalej: „ustawa z dnia

24 marca 1920 r.”) o ustalenie, że określona w pozwie umowa sprzedaży

nieruchomości rolnej zawarta między Gminą D. a „F.” spółką z .o.o. w B., jest

nieważna,

jako

zawarta

bez

wymaganego

zezwolenia

Ministra

Spraw

Wewnętrznych i Administracji.

Pozwani wnosząc o oddalenie powództwa twierdzili, że przedmiotowa

nieruchomość nie jest nieruchomością rolną, wobec czego jej sprzedaż

cudzoziemcowi nie wymagała zezwolenia.

Wyrokiem z dnia 27 października 2008 r. Sąd Rejonowy w C. oddalił

powództwo uznając, że sprzedana nieruchomość nie jest nieruchomością rolną

w rozumieniu art. 8 ust.2 pkt.1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r., a tym samym nie

było konieczne uzyskanie przez nabywcę – cudzoziemca zezwolenia ministra

właściwego do spraw administracji.

Przy rozpoznawaniu apelacji strony pozwanej, kwestionującej ocenę Sądu

Rejonowego o nierolniczym charakterze nieruchomości, Sąd Okręgowy przedstawił

do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne: „czy w przypadku,

gdy Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji wytoczył powództwo o ustalenie nieważności czynności prawnej

dotyczącej nabycia nieruchomości przez cudzoziemca, powołując się na to, że

nabycie nieruchomości przez cudzoziemca nastąpiło wbrew przepisom ustawy

z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz. U.

Nr 167 z 2004 roku, poz. 1758 – tekst jednolity ze zmianami), przesłanką oceny

zasadności takiego powództwa jest istnienie interesu prawnego w żądaniu

ustalenia (art. 189 k.p.c.)”.

Sąd Okręgowy wskazał, że zagadnienie to powstało na tle stosowania art. 6

ust. 2 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. oraz art. 189 k.p.c. i analizując ich treść

stwierdził, że o ustalenie przez sąd nieważności umowy nabycie nieruchomości

przez cudzoziemca można wystąpić zarówno na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy

z dnia 24 marca 1920 r. jak i art. 189 k.p.c., jednakże zakresy stosowania obu tych

przepisów są różne. Materialnoprawną przesłanką powództwa opartego na art. 189

k.p.c. jest bowiem wykazanie przez powoda interesu prawnego w żądaniu

ustalenia, co nie stanowi przesłanki powództwa opartego na art. 6 ust. 2 ustawy

z dnia 24 marca 1920 r., które mogą wytoczyć tylko podmioty wskazane w tym

przepisie.

Sąd Okręgowy stwierdził, że podmioty te, choć nie mają osobowości prawnej

a są organami osób prawnych: gminy (wójt, burmistrz, prezydent miasta) lub

Skarbu Państwa (wojewoda i minister właściwy do spraw wewnętrznych) albo

członkami organów wykonawczych powiatu lub województwa (starosta powiatu

i marszałek województwa), mogą na podstawie tego przepisu wytoczyć we

własnym imieniu powództwo o ustalenie nieważności umowy. Z przepisu art. 6

ust. 2 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. wynika bowiem dla tak określonych

podmiotów nie tylko zdolność sądowa, w zakresie objętym tym przepisem, lecz

również legitymacja procesowa do wytoczenia powództwa. Nie można bowiem

uznać, zdaniem Sądu, że chodzi tylko o „skrót myślowy” i że w istocie powodem

jest Skarb Państwa lub gmina, reprezentowane przez te jednostki, skoro nie zostało

to wyraźnie wskazane i nie chodzi w tym wypadku o działanie Skarbu Państwa jako

osoby prawnej w stosunkach cywilnoprawnych, o których mowa w art. 34 k.c., lecz

o działanie wyraźnie określonych jednostek, podejmowane w interesie publicznym.

Sąd wskazał, że przepisy k.p.c. i ustaw szczególnych przewidują liczne sytuacje,

w których zdolność sądowa, zdolność procesowa a nawet legitymacja procesowa

w postępowaniu cywilnym została przyznana nie Skarbowi Państwa lub jednostkom

samorządu terytorialnego, mającym zdolność sądową, lecz funkcjonariuszom

publicznym, jednostkom organizacyjnym, organom czy urzędom, które jako takie

nie mają samodzielnej zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych.

A zatem ustawodawca mógł w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 24 marca 1920 r.

przyznać wskazanym tam podmiotom samodzielną legitymację procesową do

wystąpienia z żądaniem ustalenia przez sąd nieważności umowy sprzedaży

nieruchomości cudzoziemcowi bez wymaganego zezwolenia. Ponieważ podmioty

te występują w ochronie interesu publicznego, w przepisie pominięto, jako

przesłankę roszczenia, konieczność wykazania istnienia interesu prawnego.

Sąd Okręgowy stwierdził zatem, że art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 24 marca

1920 r. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 189 k.p.c., z żądaniem

opartym na art. 6 ust. 2 mogą wystąpić tylko podmioty w nim wskazane, bez

potrzeby wykazania interesu prawnego, natomiast z roszczeniem na podstawie

art. 189

k.p.c.

o

ustalenie

nieważności

umowy

sprzedaży

nieruchomości

cudzoziemcowi może wystąpić każdy, pod warunkiem wykazania istnienia interesu

prawnego.

Sąd Okręgowy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie ma miejsce sytuacja

specyficzna, bowiem stroną powodową jest Skarb Państwa jako osoba prawna,

a nie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, który tylko reprezentuje Skarb

Państwa. Z ogólnych zasad stosowania art. 189 k.p.c. wynika, że Skarb Państwa

może domagać się na podstawie tego przepisu ustalenia nieważności umowy

sprzedaży nieruchomości cudzoziemcowi zawartej z naruszeniem wymagań ustawy

z dnia 24 marca 1920 r., jeśli wykaże, że ma w tym interes prawny. W takim

procesie powodem jest Skarb Państwa reprezentowany przez odpowiednią

jednostkę organizacyjną, którą może być także Minister Spraw Wewnętrznych

i Administracji, a interes prawny Skarbu Państwa może wynikać na przykład z faktu,

że był stroną umowy sprzedaży, ustanowiono na jego rzecz hipotekę na

przedmiotowej nieruchomości lub wszczęto wobec tej nieruchomości postępowanie

wywłaszczeniowe.

W ocenie Sądu Okręgowego przedstawione zagadnienie prawne nie tylko

budzi poważne wątpliwości, wiążące się z potrzebą udzielenia odpowiedzi na

pytanie, czy istnienie interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy

stanowi przesłankę oceny zasadności powództwa o ustalenie, lecz ponadto jego

rozstrzygnięcie jest konieczne do rozpoznania apelacji bowiem udzielenie

odpowiedzi pozytywnej może przesądzić o braku potrzeby wypowiadania się, czy

kwestionowana umowa sprzedaży nieruchomości została zawarta z naruszeniem

przepisów ustawy z dnia 24 marca 1920 r., a stanie się tak w wypadku uznania, że

Skarb Państwa nie wykazał interesu prawnego w żądaniu ustalenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z powszechnym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, zagadnienie

prawne stanowiące przedmiot pytania sądu drugiej instancji może dotyczyć jedynie

takich problemów prawnych, które budzą poważne wątpliwości oraz pozostają

w związku z rozstrzygnięciem sprawy. O dopuszczalności wystąpienia z pytaniem

prawnym nie decyduje ani praktyczna doniosłość podniesionego w nim problemu

ani rozbieżności w jego rozwiązywaniu istniejące w doktrynie lub orzecznictwie,

lecz to czy sąd II instancji sam ma rzeczywiście wątpliwości co do sposobu

rozstrzygnięcia tego zagadnienia (porównaj między innymi orzeczenia Sądu

Najwyższego z dnia 23 lipca 1998 r. III CZP 24/98 i z dnia 20 września 2005 r.

III SZP 2/05, OSNP z 2006 r., nr 19-20, poz. 312) oraz to, czy ma ono związek

z rozpoznawaną sprawą a jego rozstrzygnięcie jest konieczne do rozpoznania

środka odwoławczego (porównaj miedzy innymi postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 6 marca 1998 r. III CZP 73/97 i z 26 lutego 1975r. I PR 31/75, OSNCP

z 1975r., nr 12, poz. 176).

Analiza stanu sprawy oraz przedstawionego zagadnienia prawnego prowadzi

do wniosku, że nie spełnia ono powyższych wymagań.

Przede wszystkim nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie strona

powodowa, którą jest Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Spraw

Wewnętrznych i Administracji, wystąpiła z powództwem przewidzianym w art. 6

ust. 2 ustawy z dnia 24 marca 1920 r., a nie z powództwem na podstawie art. 189

k.p.c. Wynika to zarówno z treści uzasadnienia pozwu, jak i jednoznacznie

wskazane zostało w uzasadnienie apelacji. Nie wiąże się zatem z rozpoznawaną

sprawą wskazana w zagadnieniu prawnym kwestia, czy Skarb Państwa

występujący o ustalenie nieważności umowy nabycia nieruchomości przez

cudzoziemca z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 24 marca 1920 r., powinien

wykazać istnienie interesu prawnego w żądaniu ustalenia, zgodnie z wymaganiami

art. 189 k.p.c. Skarb Państwa bowiem nie wystąpił z roszczeniem na podstawie

tego przepisu. Niezależnie od tego trzeba też stwierdzić, że konieczność wykazania

istnienia interesu prawnego przez każdego powoda występującego z powództwem

na podstawie art. 189 k.p.c. nie budzi żadnych wątpliwości i nie ma ich także Sąd

Okręgowy stwierdzający wprost, że przesłanką materialnoprawną tego roszczenia

jest istnienie interesu prawnego powoda.

Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji wystąpił, jak wskazano wyżej, z powództwem przewidzianym w art. 6

ust. 2 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. Z uzasadnienie przedstawionego

zagadnienia prawnego wynika, że Sąd Okręgowy nie ma wątpliwości, iż przepis ten

jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 189 k.p.c. i wystąpienie na jego

podstawie nie wymaga wykazania istnienia interesu prawnego. Sąd Okręgowy nie

ma też wątpliwości, że art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. kreuje

samodzielną, szczególną zdolność sądową i legitymację procesową podmiotów

w nim wymienionych, nie mających osobowości prawnej ani zdolności sądowej

w innych sytuacjach oraz że w związku z tym z powództwem z art. 6 ust. 2 mogą

wystąpić tylko podmioty w nim wskazane, w tym między innymi Minister Spraw

Wewnętrznych i Administracji, a nie osoby prawne, takie jak Skarb Państwa czy

gmina, których organami lub jednostkami organizacyjnymi są te podmioty.

W konsekwencji Sąd Okręgowy stwierdza, że powodem w sprawie wytoczonej na

podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o ustalenie nieważności

nabycia przez cudzoziemca nieruchomości z naruszeniem przepisów tej ustawy,

może być tylko podmiot wymieniony w tym przepisie, a więc w rozpoznawanej

sprawie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji a nie Skarb Państwa

reprezentowany przez tego Ministra oraz że występując z takim powództwem

Minister nie musi wykazywać istnienia interesu prawnego. Natomiast Skarb

Państwa reprezentowany przez odpowiednią jednostkę organizacyjną, w tym także

Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, może wystąpić na zasadach

ogólnych art. 189 k.p.c. o ustalenie nieważności umowy nabycia przez

cudzoziemca nieruchomości z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 24 marca

1920 r., co wiąże się z koniecznością wykazania interesu prawnego.

W świetle tak przedstawionego stanowiska Sądu Okręgowego trzeba

stwierdzić, że nie występuje w sprawie zagadnienie prawne opisana w pytaniu, jak

również nie można na podstawie uzasadnienia postanowienia określić, czy i jaką

wątpliwość prawną ma Sąd drugiej instancji w związku z rozpoznaniem apelacji.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały.