Supreme Court allows appeal against interim custody orders issued under urgent civil procedure rules.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that interim custody orders issued under Article 569 § 2 of the Civil Procedure Code are appealable via Article 741. The parties contested whether such urgent measures, taken during ongoing divorce proceedings, constituted final rulings or mere security measures. The court determined that because these orders function as security measures protecting the child during active litigation, they fall under the specific appeal provision rather than the general appeal rule.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 569 § 2 k.p.c.; Art. 741 k.p.c.: Interim custody orders issued under Article 569 § 2 of the Civil Procedure Code during ongoing family proceedings constitute security measures and are subject to appeal under Article 741.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 7 października 2008 r., III CZP 83/08
Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Erwina H. przy uczestnictwie Graźiny H.
o zmianę wyroku orzekającego rozwód w zakresie wykonywania władzy
rodzicielskiej nad małoletnią Kamilą H., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na
posiedzeniu jawnym w dniu 7 października 2008 r. zagadnienia prawnego
przedstawionego przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu postanowieniem z dnia 15
maja 2008 r.:
"Czy zarządzenia wydane na podstawie art. 569 § 2 k.p.c. a niekończące
postępowania podlegają zaskarżeniu i z mocy którego z przepisów postępowania?"
podjął uchwałę:
Na postanowienie sądu opiekuńczego zawierające zarządzenie, o którym
mowa w art. 569 § 2 k.p.c., wydane w sprawie "na czas toczącego się
postępowania", przysługuje zażalenie na podstawie art. 741 k.p.c.
Uzasadnienie
W toku rozpoznawanie sprawy z wniosku Erwina H. o zmianę orzeczenia w
przedmiocie władzy rodzicielskiej zawartego w wyroku rozwodowym Sąd Rejonowy
w Środzie Śląskiej postanowieniem z dnia 10 marca 2008 r. zarządził „na czas
toczącego się postępowania, na podstawie art. 569 § 2 k.p.c.” natychmiastowe
powierzenie sprawowania opieki nad małoletnią Kamilą H. wnioskodawcy i ustalił
miejsce pobytu małoletniej w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Przy
rozpoznawaniu zażalenia uczestniczki powstało zagadnienie prawne budzące
poważne wątpliwości, które Sąd Okręgowy we Wrocławiu przedstawił do
rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przepis art. 569 § 2 k.p.c. przewiduje możliwość wydania z urzędu w
wypadkach nagłych wszelkich potrzebnych zarządzeń nawet w stosunku do osób,
które nie podlegają jego właściwości miejscowej i zawiadomienia o tym sądu
opiekuńczego miejscowo właściwego. Jak się przyjmuje, podstawę
materialnoprawną takich zarządzeń stanowi art. 109 k.r.o., a ich formą jest
postanowienie; są one skuteczne i wykonalne z chwilą ogłoszenia, a gdy ogłoszenia
nie było, z chwilą wydania (art. 578 k.p.c.). Takie uregulowanie stanowi dopełnienie
zakresu różnorodnych środków działania sądu opiekuńczego. Umożliwia
wypełnienie przez ten sąd zadań wynikających z ustawy, zmierzających do ochrony
fizycznego i duchowego rozwoju dziecka i pozwala na bezzwłoczną interwencję
sądu opiekuńczego we wszystkich wypadkach uzasadniających taką interwencję,
nawet w stosunku do osób, które nie podlegają jego właściwości miejscowej
(uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 lutego 1996 r., III CZP 12/96, OSNC 1996,
nr 5, poz. 70). Jak się podkreśla w doktrynie, takie uregulowanie stanowi elastyczną
podstawę działania dla sądu opiekuńczego, gdyż umożliwia mu wydanie orzeczenia
dostosowanego do konkretnej, czasem nietypowej sytuacji.
Zarządzenie, o którym mowa w art. 569 § 2 k.p.c., może być wydane, gdy nie
toczy się żadna sprawa rodzinna lub opiekuńcza w stosunku do małoletniego
(osoby podlegającej opiece), jak i w ramach toczącego się postępowania w takiej
sprawie. Postanowienie zawierające zarządzenie wydane na podstawie art. 569 §
2 k.p.c. nie jest w tej sytuacji postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy, od
postanowienia tego zatem nie przysługuje apelacja (art. 518 zdanie pierwsze
k.p.c.). W myśl art. 518 zdanie drugie k.p.c. do przyjęcia, że na postanowienie to
przysługuje zażalenie, niezbędny jest stanowiący o tym przepis ustawy. Przepisu,
który wprost stanowi, że na postanowienie zawierające zarządzenie, o którym
mowa w art. 569 § 2 k.p.c., przysługuje zażalenie, nie ma. W szczególności nie ma
takiego przepisu ani wśród przepisów kodeksu postępowania cywilnego
regulujących postępowanie nieprocesowe w innych, poza małżeńskimi, sprawach z
zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli (art. 568-5781), ani nie zawiera
go art. 394 § 1 k.p.c., mający odpowiednie zastosowanie do spraw rozpoznawanych
w trybie nieprocesowym (art. 13 § 2 k.p.c.). Trzeba jednak zauważyć, że
postanowienie zawierające zarządzenie, o którym mowa w art. 569 § 2 k.p.c.,
wydane w ramach toczącej się sprawy rodzinnej lub opiekuńczej, zwłaszcza gdy
wydane zostało „na czas toczącego się postępowania” – jak miało to miejsce w
rozpatrywanym przypadku – spełnia funkcję postanowienia o udzieleniu
zabezpieczenia (art. 730 k.p.c.). Uzasadnia to przyjęcie, że skoro na postanowienie
sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia przysługuje zażalenie (art.
741 k.p.c.), to na postanowienie zawierające zarządzenie, o którym mowa w art.
569 § 2 k.p.c., wydane w sprawie „na czas toczącego się postępowania”
przysługuje zażalenie, czego podstawę stanowi art. 741 k.p.c.
Postanowienia zawierające zarządzenia wydane na podstawie art. 569 § 2
k.p.c., jako ingerujące w wykonywanie władzy rodzicielskiej i decydujące o osobie
małoletniego (pozostającego pod opieką), mają z reguły znaczną doniosłość.
Wydane w wypadkach nagłych, siłą rzeczy narażone są na ryzyko błędu, trudno
więc akceptować brak możliwości poddania ich kontroli przez sąd wyższej instancji.
Na marginesie należy dodać, że postanowienie zawierające zarządzenie, o
którym mowa w art. 569 § 2 k.p.c., wydane gdy nie toczy się żadna inna sprawa
rodzinna lub opiekuńcza w stosunku do małoletniego (osoby podlegającej opiece),
jest postanowieniem wydanym „w sprawie”, której przedmiotem jest wydanie
takiego zarządzenia. Jest zatem postanowieniem orzekającym co do istoty tej
sprawy, a więc orzekającym co do istoty sprawy w rozumieniu art. 518 zdanie
pierwsze k.p.c. Na postanowienie takie przysługuje zatem apelacja.
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak wyżej.