Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 77/02 Generato dall'IA

Civil court cannot independently determine municipal property acquisition; exclusive administrative competence required under Art. 73 ust. 3.

Numero d'incarto III CZP 77/02
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Inammissibile (Inadmissible)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that a civil court cannot independently determine the acquisition of municipal property rights in a land delivery case. The lower court argued that statutory conditions for automatic acquisition were met despite the lack of a formal administrative decision. The Supreme Court held that Article 73, Section 3 grants exclusive competence to the governor to certify such acquisitions, making judicial determination inadmissible.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną; Art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną: The civil court lacks competence to independently determine the acquisition of property rights by a municipality under Article 73, Section 1; such determination is the exclusive prerogative of the administrative authority under Article 73, Section 3.

Parole chiave

Generato dall'IA
exclusive administrative competence property acquisition by law civil court jurisdiction prejudicial question municipal land delivery judicial determination inadmissible Article 73 ust. 3

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
nie została wydana decyzja, o jakiej mowa w art. 73 ust.
Art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
nie została wydana decyzja, o jakiej mowa w art. 73 ust.
Art. 316 k.p.c.
zamknięcia rozprawy (art. 316 k.p.c.).
Art. 177 § 1 pkt 3 i § 2 k.p.c.
zawieszenia postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 i § 2 k.p.c. ze względu
Art. 2 § 3 k.p.c.
swej istoty o charakterze cywilnym (art. 2 § 3 k.p.c.), mogących stanowić
Art. 390 k.p.c.
zagadnienie prawne, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).
art. 316 k.p.c
zamknięcia rozprawy (art. 316 k.p.c.).
art. 2 § 3 k.p.c
swej istoty o charakterze cywilnym (art. 2 § 3 k.p.c.), mogących stanowić
art. 390 k.p.c
zagadnienie prawne, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1960 r., 3 CR 328/60
uzasadnienie uchwały Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1958 r., 1 CO 19/58
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1960 r., 3 CO 24/59
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 1972 r., III CZP 44/72
III CZP 44/72
22 i z dnia 18 lipca 1972 r., III CZP 44/72,

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 21 stycznia 2003 r., III CZP 77/02

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca)

Sędzia SN Marek Sychowicz

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ireny N. przeciwko Gminie Miasta K. i

K. Przedsiębiorstwu Geodezyjnemu, sp. z o.o. w K. o wydanie nieruchomości, po

rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 21 stycznia 2003 r.,

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, zagadnienia

prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z

dnia 20 września 2002 r.:

"Czy dopuszczalne jest w procesie o wydanie nieruchomości samodzielne

ustalanie przez sąd cywilny – jako przesłanki rozstrzygnięcia – faktu nabycia przez

gminę prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w sytuacji, gdy

nie została wydana decyzja, o jakiej mowa w art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13

października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację

publiczną (Dz.U. Nr 133 poz. 872) ?"

podjął uchwałę:

W sprawie o wydanie nieruchomości zajętej pod drogę publiczną

niedopuszczalne jest ustalenie przez sąd nabycia własności tej

nieruchomości na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października

1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację

publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.).

Uzasadnienie

Zagadnienie prawne zostało przedstawione przez Sąd Okręgowy w Krakowie,

rozpoznający apelację powódki od oddalającego powództwo wyroku Sądu

Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie, i dotyczy dopuszczalności

dokonania przez sąd powszechny w procesie windykacyjnym ustalenia, czy na

podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy

wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz.

872, ze zm. – dalej: „ustawa”) nastąpiło nabycie z mocy prawa własności

nieruchomości przez gminę w sytuacji, gdy nie została wydana na podstawie art. 73

ust. 3 ustawy decyzja wojewody stwierdzająca takie nabycie.

Sąd pierwszej instancji podniósł, że pozwane Krakowskie Przedsiębiorstwo

Geodezyjne nie ma legitymacji biernej, albowiem nie jest posiadaczem

nieruchomości zajętej pod modernizację ulicy U. w K., przeprowadzonej w okresie

od dnia 8 lipca 1998 r. do dnia 12 grudnia 1998 r. Wyraził też zapatrywanie, że

ponieważ sporna część działki została zajęta pod drogę, to zgodnie z art. 73 ust. 1

ustawy, powódka utraciła prawo własności i nie może domagać się jej wydania, lecz

jedynie odszkodowania. Sąd Okręgowy natomiast wskazał, że skoro przewidziane

w art. 73 ust. 1 ustawy przesłanki przejęcia na własność, z mocy samego prawa, z

dniem 1 stycznia 1999 r. zajętego gruntu pod drogę publiczną za odszkodowaniem,

zostały spełnione, a decyzja o nabyciu go przez gminę nie została wydana, to w

procesie o jego wydanie sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę tę zmianę stanu

prawnego, gdyż podstawą orzeczenia jest stan rzeczy istniejący w chwili

zamknięcia rozprawy (art. 316 k.p.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kwestia objęta zagadnieniem prawnym była już rozważana w judykaturze. W

wyroku z dnia 16 maja 2002 r. (IV CKN 1071/00, nie publ.) Sąd Najwyższy wyraził

pogląd, że ostateczna decyzja wojewody, stwierdzająca nabycie z mocy prawa

własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną przez Skarb Państwa lub

jednostkę samorządu terytorialnego, na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy, stanowi

wyłączny dowód tego nabycia, w związku z czym nie jest dopuszczalne ustalenie

nabycia prawa własności przez sąd jako przesłanki rozstrzygnięcia w toczącym się

procesie. (...)

Trzeba zauważyć, że rozstrzygnięcie, czy pozwana gmina nabyła prawo

własności nieruchomości na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy, czy też do nabycia

takiego nie doszło, niewątpliwie ma znaczenie dla merytorycznej oceny zasadności

powództwa. Kwestia ta ma więc charakter prejudycjalny dla rozstrzygnięcia sprawy.

Należy podzielić wyrażony w literaturze pogląd, że sprawa o stwierdzenie

nabycia z mocy prawa własności nieruchomości za odszkodowaniem na podstawie

art. 73 ust. 1 ustawy ma ze swej istoty (w sensie materialnym) charakter cywilny i

byłaby rozpoznawana przez sąd powszechny, gdyby nie regulacja zawarta w art. 73

ust. 3 ustawy. Przez wprowadzenie unormowania zawartego w art. 73 ust. 1

ustawy, w sposób generalny i jednolity dostosowano stan prawny nieruchomości

zajętych pod drogi publiczne do istniejącego na nich stanu faktycznego (por.

orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 marca 2000 r., P 5/99, OTK Zbiór

Urzędowy 2000, nr 2, poz. 60). W obecnym stanie prawnym, po zmianie art. 73 ust.

3 ustawy – ustawą z dnia 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustaw: o samorządzie

gminnym, o samorządzie powiatowym, o samorządzie województwa, o administracji

rządowej w województwie oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 45, poz. 497),

postępowanie administracyjne w tej sprawie wszczyna się na żądanie strony lub z

urzędu, w związku z czym decyzja wojewody może być wydana na wniosek

każdego podmiotu, który w wystarczającym stopniu udokumentuje swój interes

prawny w urzędowym potwierdzeniu nabycia z mocy prawa gruntu zajętego pod

drogę publiczną przed dniem 1 stycznia 1999 r. Decyzja wojewody wydawana na

podstawie art. 73 ust. 3 ustawy ma charakter deklaratoryjny. Nie zmienia ona

istniejącego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan wnikający z przepisów

ustawy, który nastąpił ex lege. Decyzja ta podlega kontroli przez Naczelny Sąd

Administracyjny po wyczerpaniu administracyjnego toku instancji.

Należy również podzielić pogląd, że sąd powszechny jest związany decyzją

konstytutywną, a decyzją deklaratoryjną tylko wtedy, jeżeli została wydana w

sprawie administracyjnej w znaczeniu materialnym, tj. wynikającej z zakresu prawa

administracyjnego. Nie ma natomiast takiego związania ostateczną decyzją

administracyjną o charakterze deklaratoryjnym, wydaną w sprawie – w ujęciu

materialnym – cywilnej, lecz z mocy przepisu szczególnego przekazanej do

właściwości organu administracyjnego, a więc nie można zaakceptować poglądu,

że decyzja wydana na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy mogłaby stanowić w procesie

cywilnym wyłączny dowód nabycia własności takiej nieruchomości z mocy prawa

przez Skarb Państwa lub gminę. Jego aprobata stanowiłaby zwrot w kierunku

legalnej oceny dowodów, obcej polskiej procedurze cywilnej.

Z tego względu należało rozważyć, czy w omawianym przepisie nie został

unormowany przypadek określany niekiedy w doktrynie jako niedopuszczalność

drogi sądowej we fragmencie sprawy cywilnej (co do części powództwa). Stan taki

polega na tym, że pomimo przynależności danej sprawy do drogi sądowej, droga ta

jest – w części istotnej dla orzeczenia o całości żądania – niedopuszczalna. Dlatego

należało ustalić właściwe znaczenie uregulowania zawartego w art. 73 ust. 3

ustawy. Jego ścisła wykładnia językowa mogłaby wprawdzie sugerować, że decyzja

wojewody stwierdzająca nabycie w drodze postępowania administracyjnego

własności zajętej pod drogę publiczną nieruchomości stanowi jedynie podstawę do

ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej, nie można jej jednakże uznać za

trafną, gdyż prowadziłaby do wyników niemożliwych do zaakceptowania w praktyce

(argumentum ad absurdum). Skoro bowiem sąd nie jest związany w postępowaniu

cywilnym ostateczną deklaratoryjną decyzją administracyjną rozstrzygającą sprawę

w ujęciu materialnym cywilną, to konsekwentnie należy przyjąć, że przedłożenie

jako dowodu takiej decyzji wydanej na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy nie

przesądzałoby wyniku nie tylko procesu windykacyjnego, ale każdego innego.

Domniemanie wynikające z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach

wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.) jest

domniemaniem wzruszalnym i może być obalone przez przeprowadzenie dowodu

przeciwnego, nie tylko w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnianego w

księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, ale także w innym

postępowaniu, jako przesłanka rozstrzygnięcia (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 17 czerwca 1960 r., 3 CR 328/60, OSPiKA 1961, nr 6, poz. 162).

Z kolei, gdy sąd powszechny ocenia kwestię prejudycjalną przekazaną do

kompetencji organu administracji samodzielnie, dokonana przez niego ocena

zamieszczona jest zawsze tylko w uzasadnieniu orzeczenia i tym samym – jako nie

objęta powagą rzeczy osądzonej – nie może wywoływać pozaprocesowych skutków

prawnych bezpośrednio, a co za tym idzie, w zasadzie nie wiąże organów

administracji.

W rezultacie, wykładnia językowa art. 73 ust. 3 ustawy musiałaby prowadzić

do nie dającego się zaakceptować konkurowania odmiennych rozstrzygnięć sądu

oraz organu administracji co do istnienia przesłanek nabycia z mocy prawa

własności nieruchomości na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy. Poza tym art. 73 ust. 3

ustawy może być odczytany i w ten sposób, że ustalenie nabycia własności przez

Skarb Państwa lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego własności

nieruchomości na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy następuje wyłącznie na

podstawie decyzji wojewody i dlatego tylko ten tytuł – a nie orzeczenie sądu – może

być podstawą do ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej.

Wychodząc z założeń wykładni systemowej i funkcjonalnej należy więc dojść

do wniosku, że w art. 73 ust. 3 ustawy ustawodawca przyznał wyłączną

kompetencję wojewodzie do stwierdzenia nabycia prawa własności na podstawie z

art. 73 ust. 1 ustawy. Samodzielne ustalenie przez sąd faktu tego nabycia jest

niedopuszczalne, gdyż ze względu na art. 73 ust 3 ustawy, zastrzegający w tym

zakresie kompetencję organu administracyjnego, zachodzi niedopuszczalność drogi

sądowej we fragmencie sprawy cywilnej. W sprawie o wydanie nieruchomości

zajętej pod drogę publiczną niedopuszczalne jest zatem ustalenie przez sąd

nabycia własności tej nieruchomości na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy.

Tak więc, pomimo przynależności sprawy o wydanie nieruchomości do drogi

sądowej, jest ona w tym przypadku – w części istotnej dla całości żądania –

niedopuszczalna (por. np. uzasadnienie uchwały Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z

dnia 29 października 1958 r., 1 CO 19/58, OSN 1960, nr 1, poz. 1).

Stan taki nie uzasadnia odrzucenia pozwu, lecz może być podstawą do

zawieszenia postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 i § 2 k.p.c. ze względu

na praeiudicium do czasu wydania przez wojewodę stosownej decyzji na postawie

art. 73 ust. 3 ustawy (por. np. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1960 r.,

3 CO 24/59, OSN 1961, nr 1, poz. 22 i z dnia 18 lipca 1972 r., III CZP 44/72,

OSNCP 1972, nr 12, poz. 216).

Przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do zakwestionowania celowości

stanowienia przez ustawodawcę kompetencji organu administracji w sprawach ze

swej istoty o charakterze cywilnym (art. 2 § 3 k.p.c.), mogących stanowić

zagadnienie prejudycjalne w postępowaniu cywilnym. Założenie rozdzielności

kompetencji sądów powszechnych i organów administracji w tym przypadku służy

uniknięciu dokonywania sprzecznej oceny tej samej kwestii przez różne organy

państwowe i mnożenia zbędnych postępowań.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione

zagadnienie prawne, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).