Supreme Court allows forfeiture of tools for juvenile crimes even if criminal proceedings were not initiated due to ineffective educational measures.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that a family court judge may order the forfeiture of items used in a juvenile's criminal act even when criminal proceedings were not initiated. The lower court had forfeited a screwdriver after deciding not to prosecute the minor because educational measures in a prior case were deemed ineffective. The court held that this does not contradict the Juvenile Justice Act because the Criminal Code's forfeiture rule serves valid educational and preventive goals applicable to juveniles.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 100 k.k.; Art. 14 u.p.n.; Art. 21 § 2 u.p.n.: The Criminal Code's provision for forfeiture of tools used in a crime applies to juveniles even when criminal proceedings are not initiated due to the ineffectiveness of educational measures, as it serves valid educational and preventive purposes without contradicting the Juvenile Justice Act.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 13 stycznia 2005 r., III CZP 70/04
Sędzia SN Mirosława Wysocka (przewodniczący)
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz
Sędzia SN Antoni Górski (sprawozdawca)
Sąd Najwyższy w sprawie Grzegorza Ł. o czyn karalny z art. 279 § 1 k.k., po
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 13 stycznia 2005 r.,
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, zagadnienia
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim
postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2004 r.:
„Czy dopuszczalne jest orzekanie o przepadku rzeczy służących do
popełnienia czynu karalnego w stosunku do nieletniego, co do którego
postępowania o czyn karalny nie wszczęto, wobec niecelowości orzekania środka
wychowawczego (art. 21 § 2 u.p.n.)?"
podjął uchwałę:
Sąd rodzinny może na podstawie art. 100 k.k. w związku z art. 14 ustawy
z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (jedn.
tekst: Dz.U. 2002 r. Nr 11, poz. 109 ze zm.) orzec przepadek przedmiotów
służących do popełnienia czynu karalnego przez nieletniego, w stosunku do
którego nie wszczęto postępowania o ten czyn z powodu niecelowości
orzekania środków wychowawczych.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 listopada 1989 r. sędzia rodzinny Sądu
Rejonowego w Strzelcach Krajeńskich postanowił nie wszczynać postępowania
przeciwko nieletniemu Grzegorzowi Ł. o popełnienie czynu karalnego w postaci
włamania do piwnicy i zaboru roweru, ze względu na niecelowość orzekania
środków wychowawczych, zastosowanych już wobec niego w innej sprawie.
Postanowieniem z dnia 20 maja 2004 r. Sąd Rejonowy w Strzelcach Krajeńskich
orzekł przepadek dowodu rzeczowego w postaci wkrętaka metalowego, którym
nieletni posługiwał się przy dokonywaniu czynów karalnych.
Przy rozpoznawaniu zażalenia Prokuratora Rejonowego Sąd Okręgowy
powziął wątpliwości, czy dopuszczalne jest orzekanie o przepadku rzeczy służących
do popełnienia czynu karalnego w stosunku do nieletniego, co do którego
postępowania o czyn karalny nie wszczęto, wobec niecelowości orzekania środka
wychowawczego i na podstawie art. 390 k.p.c. przedstawił je do rozstrzygnięcia
Sądowi Najwyższemu. (...)
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich
(jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 11, poz. 109 ze zm. – dalej: „u.p.n.”) nie kształtuje
postępowania w sprawach nieletnich w sposób samodzielny i wyczerpujący, gdyż w
kwestiach w niej nieuregulowanych zastosowano odesłania do innych ustaw. W
zakresie procedury, zgodnie z art. 20 ustawy, stosuje się odpowiednio przepisy
kodeksu postępowania cywilnego i karnego. Z kolei stosownie do art. 14 ustawy, w
sprawach nieletnich, którzy dopuścili się czynu karalnego, sąd rodzinny stosuje
odpowiednio przepisy części ogólnej kodeksu karnego, kodeksu karnego
skarbowego lub kodeksu wykroczeń, jeżeli nie są sprzeczne z ustawą. To
zaakcentowanie przez ustawodawcę odesłania do części ogólnej kodyfikacji prawa
karnego materialnego nie jest przypadkowe, co jest zrozumiałe, gdyż w rozumieniu
art. 1 § 2 u.p.n. czynem karalnym jest czyn zabroniony jako przestępstwo lub
przestępstwo skarbowe albo wykroczenia wskazane punkcie 2 tego przepisu.
Konsekwencją tego jest obowiązek przewidziany w art. 43 § 2 pkt 2 u.p.n.
wskazania w postanowieniu o rozpoznaniu sprawy przepisu ustawy karnej, pod
który zarzucany czyn podpada. Jeżeli mimo tej oczywistej konieczności stosowania
do postępowania o czyny karalne wymienionych kodeksów, ustawodawca
podkreśla w art. 14 u.p.n. odpowiednie stosowanie przepisów zawartych w ich
częściach ogólnych, to oznacza, że dopuszcza do stosowania w postępowaniu o
czyny karalne przeciwko nieletniemu niektórych instytucji z części ogólnej kodeksu
karnego nieuregulowanych wprost w ustawie o postępowaniu w sprawach
nieletnich, które nie są sprzeczne z tą ustawą. Taką instytucją jest przewidziana w
art. 100 k.k. możliwość orzeczenia przepadku wymienionego w art. 39 pkt 4 k.k.
m.in. w razie stwierdzenia, że zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie sprawcy
czynu zabronionego. Odpowiednikiem takiej sytuacji procesowej przewidzianej w
ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich jest regulacja zawarta w art. 21 § 2,
zastosowana w niniejszej sprawie, na podstawie której sędzia rodzinny nie
wszczyna postępowania, a wszczęte umarza, jeżeli orzeczenie środków
wychowawczych lub poprawczych byłoby niecelowe, w szczególności ze względu
na orzeczone już środki w innej sprawie.
Pozostaje do rozstrzygnięcia, czy odpowiednie zastosowanie do nieletniego
sprawcy czynu karalnego instytucji przewidzianej w art. 100 k.k. nie jest sprzeczne
z ustawą o postępowaniu w sprawach nieletnich. Odpowiedź na to pytanie jest
negatywna. Orzeczenie przepadku przedmiotów na podstawie art. 100 k.k. w
związku z art. 39 pkt 4 i art. 44 § 2 k.k., które służyły lub były przeznaczone do
popełnienia przestępstwa, spełnia ważne cele wychowawcze i prewencyjne, a
częściowo także represyjne. Orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach karnych
dopuszcza szerokie zastosowanie tej instytucji. W uchwale z dnia 3 listopada
1975 r., Z 34/75 (OSNKW 1976, nr 1, poz. 19) uznano za możliwe zastosowanie
przepadku rzeczy użytych do popełnienia czynu, którego społeczne
niebezpieczeństwo jest znikome nawet wtedy, gdy w stosunku do sprawcy nie
wydano postanowienia o przedstawieniu zarzutów, gdyż postępowanie umorzono.
W uchwale z dnia 29 września 1987 r., VI KZP 9/87 (OSNKW 1987, nr 11-12, poz.
101) uznano, że środek przewidziany w art. 104 k.k. (obecnie w art. 100 k.k.) może
być zastosowany również po pomyślnym upływie próby wyznaczonej w
postanowieniu o warunkowym umorzeniu postępowania, a w uchwale z dnia 13
marca 1984 r., VI KZP 47/83 (OSNKW 1984, nr 7-8, poz. 70) podtrzymane zostało
wcześniej zajmowane stanowisko, że zastosowanie przepadku rzeczy
dopuszczalne jest nawet po śmierci sprawcy, a więc kiedy ukaranie nie jest
możliwe. Można zatem przyjąć, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż
przepadek nie musi być zawarty w wyroku skazującym; można go orzec nawet bez
wszczęcia postępowania ad personam lub gdy wydanie wyroku stało się
niedopuszczalne. Dlatego zastosowanie tej instytucji w postępowaniu w sprawie
nieletniego, przeciwko któremu orzeczenie środków wychowawczych stało się
niecelowe, nie powinno budzić wątpliwości. Nie ma też przeszkód do zastosowania
tej instytucji także z powodów merytorycznych; cele i funkcje instytucji przewidzianej
w art. 100 k.k. odpowiadają celom i naczelnym zasadom postępowania w sprawach
dla nieletnich.
Uzasadnia to podjęcie uchwały, jak wyżej (art. 390 k.p.c.).