Supreme Court rules that dismissing partial cost claims implicitly rejects the remainder, making explicit rejection unnecessary.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that when a court order grants only part of a cost claim, it implicitly rejects the remainder, rendering an explicit decision on the rest unnecessary. The parties argued whether a separate ruling was required for the unaddressed portion of the cost request. The court prioritized established judicial practice and procedural efficiency over strict dogmatic requirements, concluding that explicit rejection is not needed.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 1081 ust. 1 k.p.c.; Art. 13 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: In civil proceedings, if a court order grants only part of a cost claim, it implicitly rejects the remainder, making an explicit decision on the unaddressed portion unnecessary.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 30 listopada 2011 r., III CZP 69/11
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote
Sędzia SA Roman Dziczek
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Witolda L. przeciwko Andrzejowi P. o
zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 30
listopada 2011 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w
Krakowie postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2011 r.:
"Czy w przypadku częściowego zasądzenia kosztów procesu konieczne jest
odrębne wyrzekanie o oddaleniu wniosku w pozostałym zakresie?"
podjął uchwałę:
W razie nieuwzględnienia wniosku o przyznanie kosztów procesu w
całości, zbędne jest orzekanie o oddaleniu tego wniosku w pozostałej części.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w Nowym Sączu wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2011 r. oddalił
powództwo Witolda L. o zapłatę, skierowane przeciwko pozwanemu Andrzejowi P.,
oraz – powołując się na art. 102 k.p.c. – zasądził od powoda na rzecz pozwanego
koszty procesu w kwocie 1817 zł.
Rozpoznając zażalenie powoda na orzeczenie o kosztach, zmierzające do
zmiany zaskarżonego postanowienia i zasądzenia na rzecz pozwanego wszystkich
poniesionych kosztów, tj. kwoty 3617 zł, Sąd Okręgowy w Krakowie powziął
poważne wątpliwości, które wysłowił w zagadnieniu prawnym przedstawionym
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W praktyce sądowej – pod wpływem uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11
lipca 1972 r., III PZP 14/72 (OSNCP 1972, nr 12, poz. 215) – ukształtował się
pogląd, że orzeczenie o kosztach procesu uwzględniające tylko część żądanych
kosztów i niezawierające rozstrzygnięcia o reszcie żądania oznacza implicite
oddalenie tego żądania w pozostałej części (por. również np. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2008 r. V CZ 139/07, nie publ.). W konsekwencji
tego poglądu uznano dopuszczalność zażalenia na orzeczenie o kosztach
skierowane przeciwko rozstrzygnięciu, które nie zostało wysłowione w sentencji, a
jego istnienie wynika jedynie z domniemania. Pogląd ten, choć wyraźnie sprzeczny
z zasadą głoszącą, że środek odwoławczy jest niedopuszczalny, jeżeli nie ma
substratu zaskarżenia, utrwalił się w praktyce i nie wzbudził poważniejszych
wątpliwości w piśmiennictwie. Przemawiała za nim prostota procesowa, a także
teza, że wykładnia nie może prowadzić do sytuacji, w której od jednego
rozstrzygnięcia przysługują stronie do wyboru dwa środki procesowe, tj. wniosek o
uzupełnienie lub zażalenie (por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4
listopada 2010 r., IV CZ 82/10, OSNC 2011, nr 7-8, poz. 87).
Odmienny pogląd został przedstawiony w piśmiennictwie po wprowadzeniu do
kodeksu postępowania cywilnego przepisu art. 1081. Odpowiednik tego przepisu –
art. 13 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.) – obowiązywał
wprawdzie już wcześniej, jednak pozostawał poza kodeksem postępowania
cywilnego i nie wpływał zasadniczo na wykładnię jego przepisów. Treść art. 1081, z
którego wynika, że nieorzeczenie w toku postępowania o obowiązku poniesienia
kosztów sądowych lub nieobjęcie orzeczeniem całej kwoty należnej z tego tytułu
nakazuje wydanie postanowienia uzupełniającego, uzasadnia przyjęcie
domniemania dotyczącego wszystkich orzeczeń o kosztach, a zatem że także
orzeczenie niezawierające rozstrzygnięcia o całości żądania dotyczącego kosztów
procesu jest niepełne i wymaga uzupełnienia. W konsekwencji uchwalenie
wymienionego przepisu dało asumpt do stwierdzenia, że uchwała Sądu
Najwyższego z dnia 11 lipca 1972 r., III PZP 14/72, utraciła aktualność, niezależnie
od tego, że bywała ona punktem odniesienia dla innych kontrowersyjnych orzeczeń
niedotyczących rozstrzygania o kosztach (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia
22 listopada 1982 r., III CZP 43/82, OSNCP 1983, nr 5-6, poz. 69 lub wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 28 września 1982 r., II URN 136/82, OSPiKA 1984, nr 1, poz.
18). Pogląd o utracie aktualności przez wskazaną uchwałę zyskał zarówno
zwolenników, jak i przeciwników (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4
listopada 2010 r., IV CZ 82/10).
Sąd Najwyższy rozstrzygający niniejsze zagadnienie prawne dostrzega istotne
racje prawnodogmatyczne stojące za przedstawionym poglądem (por. także art.
325 k.p.c.), jednak docenia także wartości tkwiące w wieloletniej, ugruntowanej
praktyce sądowej. Jej znaczenie w ramach wszystkich procedur sądowych jest
bardzo doniosłe, zatem można i należy ją zmieniać tylko wtedy, gdy jest to
szczególnie uzasadnione albo argumentami prawnymi, albo innymi, równie
doniosłymi względami praktycznymi. W analizowanym przypadku takie okoliczności
nie występują.
Należy podkreślić, że zasady rządzące orzekaniem o kosztach procesu są
relatywnie skomplikowane, nie zawsze też strony w sposób przejrzysty i
jednoznaczny składają wnioski w tym przedmiocie; odwołują się do spisu kosztów,
do taryf lub „norm przepisanych” albo wskazują określoną kwotę. W związku z tym
często aż do sporządzenia pisemnego uzasadnienia orzeczenia o kosztach nie jest
jasne, jaki był zakres rozstrzygnięcia w stosunku do żądania i którą z dyrektyw
orzekania o kosztach sąd zastosował (dyrektywę stosunkowego rozdzielenia
kosztów, zasadę zawinienia, słuszności lub inną). Poza tym trzeba pamiętać, że
jakkolwiek przepisy dotyczące opłat za udzielenie pomocy prawnej przez
adwokatów i radców prawnych określają stawki minimalne, to jednak sąd,
zasądzając koszty z tego tytułu, bierze pod uwagę nakład pracy, charakter sprawy i
wkład pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sporu (art.
109 § 2 in fine k.p.c.), także więc z tych względów strony mogą mieć utrudnioną
ocenę co do zupełności orzeczenia. Dodatkowe problemy mogą wynikać z
powszechnej praktyki lapidarnego, skrótowego uzasadniania rozstrzygnięć o
kosztach, co nie zawsze pozwala na jednoznaczną ocenę, czy orzeczenie jest
zupełne. Występowanie wszystkich tych trudności – po zmianie praktyki – mogłoby
powodować składanie albo wniosków o uzupełnienie orzeczenia, albo zażaleń – w
każdym wypadku „na wszelki wypadek”, co byłoby zjawiskiem procesowym
niedającym się zaakceptować.
Poza tym nie należą do rzadkości przypadki, w których sąd rozstrzyga o
kosztach procesu z urzędu (art. 109 § 1 in fine k.p.c.), a wtedy – co jasne – orzeka
tylko o kosztach, które zasądza; brak orzeczenia negatywnego uniemożliwiałby
wniesienie zażalenia z powodu braku substratu, choć strona może zasadnie
twierdzić, że należą się jej koszty – choć zasądzane bez żądania – w większej
wysokości.
W tej sytuacji Sąd Najwyższy uznał, że choć dogmatyczny wzorzec
rozstrzygania o kosztach nakazuje orzekanie o całości wniosku, a więc o
uwzględnieniu żądania, a jeżeli nie jest ono uwzględniane w całości, także o jego
oddaleniu w pozostałej części, i taki sposób orzekania należy rekomendować, to
jednak względy pragmatyczne – potwierdzone wieloletnią praktyką – powodują, iż
orzeczenie o oddaleniu wniosku w pozostałej części nie jest konieczne i nie stoi
także na przeszkodzie zaskarżeniu takiego orzeczenia zażaleniem.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę, że w razie nieuwzględnienia
wniosku o przyznanie kosztów procesu w całości, zbędne jest orzekanie o
oddaleniu tego wniosku w pozostałej części.