Court ruling that disability rehabilitation fee exemption does not cover court fees or gazette publication fees.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the legal question regarding whether the fee exemption for disabled persons' rehabilitation covers court fees and gazette publication costs. The applicant argued for inclusion based on the broad wording of the relevant statute, while the court distinguished these fees as distinct from the specific fiscal purpose of the exemption. Consequently, the court held that the exemption applies only to specific costs and excludes standard court fees and mandatory gazette notices.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; Art. 4 pkt 3, 6 u.k.s.c.; The exemption from fees for disabled persons' rehabilitation does not extend to court fees or costs for publishing notices in the Official Gazette.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 29 października 2003 r., III CZP 69/03
Sędzia SN Jan Górowski (przewodniczący)
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)
Sędzia SN Tadeusz Domińczyk
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zakładu Stolarki Budowlanej „S.", spółki
z o.o. w C. o wpis do rejestru, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu
jawnym w dniu 29 października 2003 r., przy udziale prokuratora Prokuratury
Krajowej Jana Szewczyka, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd
Okręgowy w Toruniu postanowieniem z dnia 1 lipca 2003 r.:
"Czy pojęcie opłat, o których mowa w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27
sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.), obejmuje również opłaty
sądowe oraz opłaty za zamieszczenie ogłoszenia w Monitorze Sądowym i
Gospodarczym ?"
podjął uchwałę:
Zwolnienie od opłat, o których mowa w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia
27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.), nie obejmuje opłat
sądowych ani ponoszonej w postępowaniu rejestrowym opłaty za
zamieszczenie ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. 1
Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 28 kwietnia 2003 r. przewodniczący wydziału zarządził
zwrot wniosku Zakładu Stolarki Budowlanej „S.” spółki z o.o. w C. o wpis do rejestru
przedsiębiorstw wzmianki o złożeniu sprawozdania finansowego. Zwrot wniosku
nastąpił ze względu na nieuiszczenie należnej opłaty sądowej oraz opłaty za
Analogiczne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w uchwałach z dnia 26 listopada 2003 r.,
III CZP 79/03 oraz z dnia 2 grudnia 2003 r., III CZP 91/03, publikowanych pod poz. 194 i 195
tego zeszytu.
ogłoszenie
w
Monitorze
Sądowym
i
Gospodarczym.
Zwracając
wniosek
przewodniczący uznał, że zwolnienie od opłat, o których mowa w art. 31 ust. 1 pkt 2
ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.), nie
obejmuje opłat sądowych oraz opłaty za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i
Gospodarczym. Zgodnie zaś z art. 19 ust. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 20 sierpnia
1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 17, poz.
209 ze zm.), opłata sądowa oraz opłata za ogłoszenie powinna być uiszczona bez
wezwania, a w myśl art. 19 ust. 3 tej ustawy, wniosek złożony bez opłaty sądowej i
opłaty za ogłoszenie podlega zwrotowi.
Przy rozpoznawaniu zażalenia na powyższe zarządzenie Sąd Okręgowy w
Toruniu powziął poważną wątpliwość prawną przedstawioną w postanowieniu z
dnia 1 lipca 2003 r. Wątpliwość ta wynika z brzmienia art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z
dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych, który stanowiąc, że prowadzący zakład pracy chronionej
lub zakład aktywności zawodowej zwolniony jest, w stosunku do tego zakładu, z
opłat, z wyjątkiem opłaty skarbowej, nie zawiera wprost odniesienia do opłat
sądowych ani do opłat za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.
Zawarte w nim ogólne sformułowanie „opłaty” może sugerować, że obejmuje także
opłaty sądowe, z drugiej strony jednak kwestia obowiązku ponoszenia opłat
sądowych wchodzących w skład kosztów sądowych regulowana jest odrębnie i
samodzielnie przez przepisy tworzące system kosztów sądowych. Wątpliwość
dotyczy również kwestii, czy opłata za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i
Gospodarczym, nie będąca opłatą sądową, stanowi opłatę, o jakiej mowa w art. 31
ust. 1 pkt 2 wymienionej wyżej ustawy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wyjaśnienie
przedstawionego
zagadnienia
prawnego
wymaga
przeanalizowania wzajemnych relacji zachodzących pomiędzy uregulowaniem
prawnym kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym a uregulowaniem prawnym
ulg i zwolnień od danin publicznych, zawartych w różnych przepisach prawnych,
m.in. w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Koszty sądowe
uregulowane są przede wszystkim w ustawie z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach
sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm. –
dalej: "u.k.s.c."). Ustawa ta reguluje kwestię obowiązku ponoszenia kosztów
sądowych (art. 5 ust. 1), wprowadza wyjątki od tego obowiązku (art. 8-10) oraz
określa tryb i sposób postępowania w związku z uiszczaniem kosztów sądowych
(art. 15 i nast.). Ustawa o kosztach uzupełniająco odsyła (art. 28) do przepisów
kodeksu postępowania cywilnego, przede wszystkim do art. 111 i nast. k.p.c.
Wreszcie, art. 44 u.k.s.c. stanowi, że przepisy dotyczące kosztów sądowych
znajdujące się w innych aktach prawnych zachowują moc jedynie wtedy, gdy mają
charakter przepisów szczególnych. Chodzi tu o takie przepisy, których brzmienie
wyraźnie odnosi się do kosztów sądowych.
Już w uchwale z dnia 26 listopada 1992 r., III CZP 143/92 (OSNC 1993, nr 5,
poz. 78) Sąd Najwyższy wskazał na odrębność i samodzielność systemu kosztów
sądowych oraz na fakt, że przepisy dotyczące kosztów sądowych zawarte w innych
aktach prawnych mają charakter szczególny i z tego względu poddawane być
muszą wykładni ścisłej. W wielu ustawach regulujących rozmaite dziedziny zawarto
przepisy dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych lub tylko opłat sądowych.
Tytułem przykładu wskazać można art. 90 ustawy z dnia 27 września 1990 r. o
wyborze Prezydenta RP (jedn. tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 47, poz. 544 ze zm.) lub art.
86 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (jedn. tekst: Dz.U. z
2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm.). W przepisach tych wyraźnie oznaczono, że
postępowanie w wymienionych w nich sprawach jest wolne od opłat sądowych.
Uregulowania te, dotyczące konkretnych kategorii spraw, są szczególne w stosunku
do przepisów ustawy o kosztach sądowych i z tego względu również zaliczane są
do przepisów o kosztach sądowych.
Powstaje pytanie, jak z tego punktu widzenia należy ocenić art. 31 ust. 1 pkt 2
ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z tym przepisem, prowadzący
zakład pracy chronionej lub zakład aktywności zawodowej w stosunku do tego
zakładu zwolniony jest z opłat, z wyjątkiem opłaty skarbowej. Jak widać, w przepisie
tym nie użyto sformułowania „koszty sądowe” lub „opłaty sądowe”. Ogólne
sformułowanie dotyczące zwolnienia od „opłat” mogłoby sugerować, że chodzi tu o
wszelkie opłaty – z wyjątkiem wyraźnie wyłączonej opłaty skarbowej – a więc także
o opłaty sądowe. Takiego stanowiska jednak przyjąć nie można. Trzeba wskazać,
jak trafnie zauważył Sąd Okręgowy, że sama systematyka ustawy takiego
stanowiska nie uzasadnia. W innych jej przepisach mowa jest wyraźnie o kosztach i
opłatach sądowych. W art. 6c ust. 8 ustawa stanowi, że postępowanie w sprawie
odwołań
od
orzeczeń
wojewódzkiego
zespołu
do
spraw
orzekania
o
niepełnosprawności jest wolne od „kosztów i opłat sądowych”, podobnie – w art. 55
jest mowa o tym, że dochodzenie zwrotu środków finansowych Państwowego
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zwolnione jest z „opłat i kosztów
sądowych, w tym egzekucyjnych”. Przepis art. 31 ust. 1 pkt 2 nie obejmuje tak
wyraźnie wskazanych kosztów sądowych ani stanowiących ich składnik opłat
sądowych. Postulat wewnętrznej zgodności ustawy nie pozwala uznać, aby art. 31
ust. 1 pkt 2, w przeciwieństwie do art. 6c ust. 8 i art. 55, dotyczył kosztów lub opłat
sądowych. Należy zatem uznać, że zwolnienie od opłat, o jakim mowa w art. 31 ust.
1 pkt 2 ustawy, dotyczy należności publicznych innych niż opłaty sądowe. Nie
można też uznać, by uregulowanie zawarte w tym przepisie miało charakter
szczególny w stosunku do ustawy o kosztach sądowych (art. 44), a tylko wtedy
mogłoby wyłączyć jej działanie.
W przytoczonej uchwale z dnia 26 listopada 1992 r. Sąd Najwyższy uznał, że
zwolnienie od niepodatkowych należności budżetowych nie obejmuje opłat
sądowych. Rozważania Sądu Najwyższego dotyczące wykładni art. 20 poprzednio
obowiązującej ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej
osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 45, poz. 201 ze zm.), który był odpowiednikiem
obecnego art. 31 ustawy, koncentrowały się wokół kwestii systemowego
uregulowania reżimu kosztów sądowych w sprawach cywilnych i funkcji, jakie
koszty te pełnią. Przedstawione w tej uchwale stanowisko zachowuje aktualność w
obecnym brzmieniu ustawy, która w art. 31 ust. 1 pkt 2 zastąpiła użyte w art. 20
poprzednio obowiązującej ustawy określenie „niepodatkowe należności budżetowe”
określeniem „opłaty, z wyjątkiem opłaty skarbowej”.
Nie można uznać, aby ta zmiana mogła wpłynąć na rozumienie charakteru i
funkcji opłat sądowych. Opłaty sądowe pełnią w pewnym zakresie rolę daniny
publicznej i podobnie jak inne opłaty zasilają budżet państwa. Ich funkcja, jak
wskazał Sąd Najwyższy jest jednak szersza, nie służy tylko celom fiskalnym, lecz
przede wszystkim zapewnieniu sądom możliwości właściwego wykonywania zadań
w dziedzinie udzielania ochrony prawnej. Trzeba też dodać, że nowa ustawa o
rehabilitacji nie zmieniła w żadnym zakresie ustawy o kosztach. Niezmieniony
pozostał przepis art. 44, dopuszczający w zakresie kosztów sądowych stosowanie
tylko takich przepisów zawartych w innych aktach prawnych, które wprost odnoszą
się do tych kosztów. Przepis art. 31 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy, jak wyżej
stwierdzono, wprost i wyraźnie do kosztów sądowych się nie odnosi. Zwolnienie od
opłat, o jakich mowa w tym przepisie, nie obejmuje więc opłat sądowych.
Wątpliwość zgłoszona przez Sąd Okręgowy dotyczy też kwestii, czy art. 31
ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji obejmuje opłaty za ogłoszenie w Monitorze
Sądowym i Gospodarczym, skoro opłata takie nie należą do opłat sądowych.
Zdaniem Sądu, należy je zaliczyć do kategorii opłat należnych innym osobom (art. 4
pkt 3 u.k.s.c.).
Jak wynika z art. 2 u.k.s.c., koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot
wydatków. Opłat sądowych dotyczy dział II ustawy o kosztach sądowych. Opłaty te
obejmują wpis i opłaty kancelaryjne, trafnie zatem Sąd Okręgowy uznał, że opłata
za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym do kategorii opłat sądowych
nie należy. Nie jest to jednak również wydatek należny innym osobom i instytucjom,
o jakim mowa w art. 4 pkt 3 u.k.s.c., w przepisie tym chodzi bowiem o takie opłaty,
które przysługują osobom lub instytucjom uczestniczącym w postępowaniu i
podejmującym w nim określone czynności wynikające z ustawy bądź z obowiązku
nałożonego przez sąd (np. opłata należna bankom za udzielenie sądowi informacji
dotyczącej wkładów oszczędnościowych osób fizycznych). Jak wynika z art. 4 pkt 6
u.k.s.c., do wydatków zalicza się natomiast koszty ogłoszeń. Ustawa nie precyzuje,
o jakie ogłoszenia chodzi, należy zatem przyjąć, że pojęcie to obejmuje wszelkie
ogłoszenia, jakie mogą (bądź muszą) być dokonywane w toku postępowania
cywilnego. Do takich ogłoszeń należy ogłoszenie w Monitorze Sądowym i
Gospodarczym, dokonywane na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia
1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, zgodnie zaś z art. 19 ust. 2 zdanie drugie
tej ustawy, obowiązek uiszczenia opłaty za ogłoszenie w Monitorze powstaje z
chwilą wszczęcia postępowania o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego, jeśli
dokonywany wpis podlega ogłoszeniu. Opłata za ogłoszenie zatem stanowi w
postępowaniu rejestrowym wydatek, o jakim mowa w art. 4 pkt 6 u.k.s.c. Tym
samym nie należy do opłat, których dotyczy art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o
rehabilitacji.
Powyższe rozważania uzasadniają wniosek, że zwolnienie od opłat, o których
mowa w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, nie obejmuje
opłat
sądowych
ani
ponoszonej
w
postępowaniu
rejestrowym
opłaty
za
zamieszczenie ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, o czym
orzeczono, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).