Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 64/04 Generato dall'IA

Supreme Court rules municipality, not state, is liable for post-1990 invalidation of pre-1990 administrative decisions.

Numero d'incarto III CZP 64/04
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that the State Treasury is not the proper defendant when a pre-1990 administrative decision is invalidated after May 27, 1990. The plaintiff sought compensation from the State Treasury regarding decisions rendered before the municipal reform date, arguing the State assumed all liabilities. The court held that the State only assumes obligations explicitly stated in pre-reform judgments, whereas liabilities arising from the invalidation of such decisions are considered 'resulting' and thus fall to the municipality.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych; The State Treasury does not assume liabilities resulting from the invalidation of administrative decisions issued before May 27, 1990, if the invalidation occurs after that date, as such liabilities are deemed to arise from the new decision and belong to the municipality.

Parole chiave

Generato dall'IA
State Treasury liability municipal succession administrative decision invalidation compensation claim municipal reform date resulting obligations legal standing

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
"Czy wyłączenie sukcesji z art. 36 ust.
Art. 160 k.p.a.
przewidzianej w art. 160 k.p.a. związane z decyzjami administracyjnymi wydanymi
Art. 390 k.p.c.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c.
art. 160 k.p
przewidzianej w art. 160 k.p.a.
art. 390 k.p.c
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
I CKN 5/96
z dnia 28 stycznia 1997 r., I CKN 5/96, OSNC 1997, nr 8, poz.
II CKN 550/97
Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1998 r., II CKN 550/97, OSNC 1998, nr 7-8,
IV CKN 714/00
120 oraz z dnia 7 marca 2002 r., IV CKN 714/00, nie publ.).

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 16 listopada 2004 r., III CZP 64/04

Sędzia SN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

Sędzia SN Hubert Wrzeszcz

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Barbary G. przeciwko Skarbowi Państwa

– Wojewodzie M. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu

jawnym w dniu 16 listopada 2004 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej

Iwony Kaszczyszyn, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny

w Warszawie postanowieniem z dnia 18 maja 2004 r.:

"Czy wyłączenie sukcesji z art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy

wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach

samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) zawarte w art. 36 ust. 3 pkt 3 tej

ustawy obejmuje zobowiązania z tytułu odpowiedzialności odszkodowawczej

przewidzianej w art. 160 k.p.a. związane z decyzjami administracyjnymi wydanymi

przed 27 maja 1990 r. jeżeli do stwierdzenia nieważności decyzji lub stwierdzenia

ich wydania z naruszeniem prawa doszło po tej dacie?"

podjął uchwałę:

Gmina, a nie Skarb Państwa jest biernie legitymowana w procesie o

naprawienie szkody wynikłej wskutek wydania przed dniem 27 maja 1990 r.

ostatecznej decyzji administracyjnej, jeżeli stwierdzenie jej nieważności lub

stwierdzenie, że wydana została z naruszeniem prawa nastąpiło po tej dacie

(art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające

ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach

samorządowych, Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.).

Uzasadnienie

Przedstawione przez Sąd Apelacyjny zagadnienie prawne powstało w sprawie, w

której powódka dochodziła od Skarbu Państwa – Wojewody M. odszkodowania na

podstawie art. 160 k.p.a. Istota zagadnienia sprowadza się do kwestii, czy na tle

okoliczności przytoczonych niżej oraz uregulowania przyjętego w art. 36 ust. 3 pkt 3

ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie

terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze

zm. – dalej: „ustawa z dnia 10 maja 1990 r.” lub „ustawa”), biernie legitymowanym w

sprawie jest Skarb Państwa, czy gmina.

Orzeczeniami Prezydium Rady Narodowej m. st. W. z dnia 11 kwietnia 1951 r.

oraz z dnia 7 lutego 1953 r. odmówiono dotychczasowym właścicielom Celestynowi

i Eugenii małżonkom G. przyznania prawa własności czasowej do gruntu

położonego w W. przy ul G. nr 256, stwierdzając, że budynki znajdujące się na tej

nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa.

Decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 26 maja 1998 r.

stwierdzona została nieważność orzeczenia z dnia 11 kwietnia 1951 r. Decyzją tą

stwierdzono ponadto, że uzupełniające orzeczenie administracyjne z dnia 7 lutego

1953 r. w szczegółowo opisanych częściach zostało wydane z naruszeniem prawa,

a w pozostałej części jest nieważne.

Barbara G., jako spadkobierczyni Celestyna i Eugenii małżonków G., wystąpiła

na podstawie art. 160 k.p.a. do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast o

odszkodowanie za sprzedane lokale oraz za utratę prawa użytkowania wieczystego

gruntu o powierzchni 637,92 m2. Po odmowie przyznania odszkodowania powódka

wystąpiła z powództwem przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa.

Sąd Apelacyjny, rozpoznając apelację strony pozwanej od wyroku

uwzględniającego powództwo, powziął wątpliwość, czy pozwanemu Skarbowi

Państwa przysługuje bierna legitymacja procesowa. Wskazał, że wprawdzie

stwierdzenie w postępowaniu administracyjnym niezgodności z prawem wydanej

wcześniej decyzji stanowi przesłankę roszczenia odszkodowawczego, ale szkoda

jest zawsze konsekwencją decyzji niezgodnej z prawem. Przy takim ujęciu źródła

zobowiązania odszkodowawczego możliwe jest do obrony stanowisko, że

wyłączenie sukcesji gmin przewidziane w art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja

1990 r. odnosi się do zobowiązań odszkodowawczych wynikających z

prawomocnych decyzji administracyjnych wydanych przed dniem 27 maja 1990 r.

bez względu na to, kiedy doszło do stwierdzenia nieważności decyzji lub

stwierdzenia, że wydana została z naruszeniem prawa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na podstawie art. 36 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. konieczną

przesłanką przejścia na rzecz gmin jako osób prawnych prawa cywilnego

zobowiązań i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji

państwowej jest ich istnienie w chwili sukcesji, tj. w dniu 27 maja 1990 r. W stanie

faktycznym sprawy nie budzi wątpliwości, że w chwili sukcesji zobowiązanie takie

istniało po stronie Rady Narodowej m.st. W.

Językowa wykładnia art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. może

prowadzić do wniosku, że wyłączenie sukcesji, o której mowa w tym przepisie, ma

miejsce niezależnie od tego, kiedy doszło do stwierdzenia nieważności decyzji lub

stwierdzenia ich wydania z naruszeniem prawa. Treść powołanego przepisu

wskazuje, że orzeczenia sądowe i decyzje administracyjne są źródłem powstania

szkody, a tym samym powstania zobowiązania. Ponadto stwierdzenie w

postępowaniu administracyjnym niezgodności z prawem decyzji, która

spowodowała szkodę, nie jest przesłanką powstania zobowiązania, lecz tylko

przesłanką dochodzenia na podstawie art. 160 k.p.a. roszczenia

odszkodowawczego. Konstrukcja analizowanego przepisu, który w końcowej swej

części stanowi, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność także za zobowiązania

i wierzytelności powstałe w związku z wykonaniem tych orzeczeń sądowych i

decyzji administracyjnych, również przemawiać może za uznaniem, że dla przyjęcia

legitymacji Skarbu Państwa istotna jest okoliczność, czy przed dniem 27 maja 1990

r. nastąpiło wydanie decyzji niezgodnej z prawem, natomiast chwila stwierdzenia

nieważności takiej decyzji bądź stwierdzenia, że wydana została z naruszeniem

prawa, jest bez znaczenia.

Opierając się tylko na wykładni językowej można jednak dojść do wniosków

przeciwnych. Zwrot, że zobowiązanie wynika z decyzji nie musi wcale oznaczać, iż

jego źródłem jest decyzja pierwotna wydana przez radę narodową albo terenowy

organ administracji państwowej stopnia podstawowego lub wojewódzkiego. W art.

36 ust. 3 pkt 3 ustawy de facto mowa jest o dwóch zobowiązaniach. Źródłem

pierwszego jest decyzja (orzeczenie) rady narodowej lub terenowego organu

administracji państwowej stopnia podstawowego lub wojewódzkiego, natomiast

źródłem drugiego – decyzja stwierdzająca nieważność (wydanie z naruszeniem

prawa) pierwszej decyzji (orzeczenia); z chwilą jej wydania zobowiązanie

wynikające z pierwszej decyzji przekształciło się w zobowiązanie odszkodowawcze.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie podstawą odpowiedzialności

odszkodowawczej jest art. 160 k.p.a. (uchylony przez art. 2 ustawy z dnia 17

czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw,

Dz.U. Nr 162, poz. 1692), to Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności, jeśli

stwierdzenie nieważności (wydania z naruszeniem prawa) pierwotnej decyzji nie

nastąpiło przed dniem 27 maja 1990 r. Ponosi ją gmina na podstawie art. 36 ust. 1 i

2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

Do takiego wniosku prowadzi także wykładnia systemowa art. 36 ust. 3 pkt 3

ustawy, nie można bowiem abstrahować od treści art. 36 ust. 3 pkt 4 tej ustawy,

skoro oba przepisy pozostają ze sobą w ścisłym związku. Wyjątek przewidziany w

art. 36 ust. 3 pkt 4 ustawy dotyczy zobowiązań wynikłych z zawinionego działania

lub zaniechania działania rad narodowych i terenowych organów administracji

państwowej stopnia podstawowego i wojewódzkiego, mające miejsce przed dniem

27 maja 1990 r., stwierdzone prawomocnymi orzeczeniami sądowymi, wydanymi po

tym dniu.

Celem unormowania przyjętego w art. 36 ust. 3 pkt 4 ustawy jest przejęcie przez

Skarb Państwa zobowiązań w nim wymienionych, które w chwili powołania gmin

jako osób prawnych samorządu terytorialnego nie były jeszcze stwierdzone

prawomocnymi orzeczeniami sądowymi. Zobowiązania stwierdzone w ten sposób

traktować natomiast należy jako „wynikające” z tych orzeczeń, zatem tych

zobowiązań dotyczy art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy. Inna wykładnia odbierałaby sens

unormowaniu zawartemu w pkt 4 tego przepisu, a więc prowadziłaby do

zakwestionowania potrzeby jego istnienia, a w konsekwencji przeczyłaby zasadzie

racjonalnego działania ustawodawcy (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego

z dnia 28 stycznia 1997 r., I CKN 5/96, OSNC 1997, nr 8, poz. 110). Wobec tego

przyjąć należy, że wyłączenie sukcesji zawarte w art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia

10 maja 1990 r. dotyczy sytuacji, w której zobowiązania i wierzytelności zostały

stwierdzone prawomocnymi orzeczeniami sądowymi wydanymi przed dniem 27

maja 1990 r., natomiast art. 36 ust. 3 pkt 4 tej ustawy dotyczy sytuacji, w której

zobowiązania przewidziane w tym przepisie zostały stwierdzone po tym dniu.

Można więc przez analogię uznać, że wyłączenie sukcesji zawarte w art. 36 ust. 3

pkt 3 ustawy dotyczy sytuacji, w której stwierdzenie nieważności decyzji lub

stwierdzenie, że wydane zostały z naruszeniem prawa miało miejsce przed dniem

27 maja 1990 r., natomiast wyłączenie sukcesji na podstawie art. 36 ust. 3 pkt 4

ustawy odnosi się do przypadków, w których stwierdzenie nieważności lub wydanie

decyzji z naruszeniem prawa miało miejsce po dniu 27 maja 1990 r. (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1998 r., II CKN 550/97, OSNC 1998, nr 7-8,

poz. 120 oraz z dnia 7 marca 2002 r., IV CKN 714/00, nie publ.). W świetle

przedstawionych argumentów uznać należy, że zawarty w art. 36 ust. 3 pkt 3

ustawy zwrot „zobowiązania wynikające z prawomocnych decyzji

administracyjnych” oznacza zobowiązania, które ukształtowały się ostatecznie

wskutek wydania przez dany organ administracyjny decyzji administracyjnej

stwierdzającej nieważność bądź wydanie z naruszeniem prawa decyzji

wcześniejszej. W rozpatrywanym przypadku jest nią decyzją Prezesa Urzędu

Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 26 maja 1998 r., na podstawie której

stwierdzona została nieważność, bądź wydanie z naruszeniem prawa

wcześniejszych orzeczeń z dnia 11 kwietnia 1951 r. i z dnia 7 lutego 1953 r. Skoro

nie jest to decyzja sprzed dnia 27 maja 1990 r. Skarb Państwa nie przejął

zobowiązań z niej wynikających.

Za takim rozumieniem art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy przemawia także wykładnia

funkcjonalna, sprzeciwiająca się interpretowaniu wyjątków w sposób rozszerzający.

Niewątpliwie w art. 36 ustawy zasadą jest przejście na gminę zobowiązań

wymienionych w ust. 1 i 2, natomiast zawarte w ust. 3 wyłączenie sukcesji gminy

stanowi wyjątek od tej zasady. Uznanie, że Skarb Państwa przejął zobowiązania, o

których mowa w tym wyjątkowym przepisie, niezależnie od tego, kiedy (przed czy

po dniu 27 maja 1990 r.) wydana została decyzja stwierdzająca nieważność

(wydanie z naruszeniem prawa) wcześniejszej decyzji, oparte byłoby na

rozszerzającej wykładni wyjątku od zasady.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c.

rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak w uchwale.