Supreme Court dismisses appeal on appeal costs ruling as a horizontal appeal under Civil Procedure Code.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that a horizontal appeal is inadmissible against a second-instance court's decision regarding appeal costs. The plaintiff attempted to appeal the court's award of costs for the appeal proceedings itself, arguing it was a separate ruling. The court determined that such a decision is an inherent and necessary consequence of the appeal judgment, making it part of the 'result' of the appeal process. Consequently, the statutory exclusion for horizontal appeals on second-instance rulings applies to this decision as well.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 3942 § 1 k.p.c.; The decision on appeal costs rendered by the court of second instance is an integral part of the result of the appeal proceedings and is therefore subject to the inadmissibility of horizontal appeals.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZP 61/13
UCHWAŁA
Dnia 10 października 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)
SSN Irena Gromska-Szuster
SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)
Protokolant Katarzyna Bartczak
w sprawie z powództwa R. Bank Polska S.A. w Warszawie
przeciwko W. D.
o zapłatę,
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym
w dniu 10 października 2013 r.
zagadnienia prawnego
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w T.
postanowieniem z dnia 29 maja 2013 r.,
"Czy na podstawie art. 3942 § 1 k.p.c. zażalenie przysługuje na
postanowienie sądu drugiej instancji, w przedmiocie orzeczenia
o kosztach postępowania zażaleniowego?"
podjął uchwałę:
Na postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie
orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego zażalenie
nie przysługuje.
Uzasadnienie
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne
wynikło na tle następującego stanu faktycznego:
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2013 r. uwzględnił
zażalenie powoda na postanowienie o zwrocie kosztów procesu, zawarte w pkt II
wyroku Sądu Rejonowego z dnia 16 stycznia 2013 r., w ten sposób, że w punkcie
1) zmienił zaskarżone postanowienie przez podwyższenie zasądzonej z tego tytułu
kwoty, a w punkcie 2) zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 90 zł tytułem
zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.
Powód wywiódł zażalenie na postanowienie zawarte w pkt 2) postanowienia
Sądu Okręgowego z dnia 5 kwietnia 2013 r., wnosząc o zasądzenie na jego rzecz
dodatkowej kwoty 15 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, a także kosztów
postępowania wszczętego ostatnio wymienionym zażaleniem.
Sąd Okręgowy, przy rozpoznawaniu tego zażalenia, powziął istotne
wątpliwości co do jego dopuszczalności na podstawie art. 3942 § 1 k.p.c., które
zawarł w uzasadnieniu postanowienia z dnia 29 maja 2013 r. przedstawiającego
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne.
Uznał z jednej strony, że w art. 3942 § 1 k.p.c. ustawodawca wyłączył
dopuszczalność tzw. „zażaleń poziomych” na określone nim postanowienia
sądu drugiej instancji wydane w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienia
sądu pierwszej
instancji.
Dopuścił
możliwość,
że
postanowienia
sądu
odwoławczego obejmują również rozstrzygnięcia o kosztach postępowania
zażaleniowego i pozwalają na ich potratowanie jako wydanych w wyniku
rozpoznania zażalenia m.in. na orzeczenia o zwrocie kosztów procesu.
Z drugiej jednak strony Sąd Okręgowy dostrzegł, że postanowienie Sądu
drugiej instancji w przedmiocie
rozstrzygnięcia
o
kosztach
postępowania
zażaleniowego ma charakter akcesoryjny i nie jest wydane w wyniku rozpoznania
zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Zaprezentował jako
możliwą tezę, że postanowieniem wydanym „w wyniku” rozpoznania zażalenia na
postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zwrotu kosztów procesu jest
tylko ta część postanowienia Sądu pierwszej instancji, która odnosi się stricte do
przedmiotu zażalenia, a więc oddalająca zażalenie lub, jak w niniejszej sprawie,
zmieniająca zaskarżone postanowienie. W tym ujęciu zaskarżone postanowienie
o kosztach postępowania zażaleniowego można uznać za wydane nie „w wyniku”,
a jedynie „w związku” z rozpoznaniem zażalenia, stwierdził Sąd Okręgowy,
co wówczas skutkowałoby dopuszczalnością tzw. „zażalenia poziomego” na mocy
art. 3942 § 1 k.p.c.
W rezultacie oceny przedstawionych wątpliwości Sąd Okręgowy skłonił się
jednak bardziej do pierwszego ze stanowisk, co przesądza wniosek, że zażalenie
do innego składu tego samego sądu na podstawie art. 3942 § 1 k.p.c. nie
przysługuje na postanowienie Sądu drugiej instancji w tej jego części, w której
rozstrzygnięto o kosztach postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy podjął uchwałę, kierując się następującą argumentacją:
Istota
przedstawionego
Sądowi
Najwyższemu
do
rozstrzygnięcia
zagadnienia prawnego sprowadza się do pytania o przedmiotowe granice
dopuszczalności tzw.
„zażalenia
poziomego”, przewidzianego w art. 394 2 § 1
k.p.c., które wyznacza klauzula wyłączająca ten środek zaskarżenia w sytuacji
wskazanej in fine powołanego przepisu.
Przypomnieć należy, że prawo do wniesienia zażalenia, nie wyłączając
omawianego
„zażalenia
horyzontalnego”,
nie
może
mieć
charakteru
bezwzględnego i nie może być utożsamiane z prawem do sądu. W piśmiennictwie
niekwestionowany jest pogląd, że zaskarżanie zażaleniem postanowień nie
kończących postępowania w sprawie, a dotyczących zagadnień wpadkowych,
możliwe jest w enumeratywnie wyliczonych w ustawie sytuacjach, w których
ustawodawca
wyraźnie
przewiduje
dopuszczalność
zażalenia.
Przykładem
realizacji przez ustawodawcę takiego założenia legislacyjnego jest właśnie art. 3942
§ 1 k.p.c., w którym wyraźnie zakreślono przedmiot postanowień sądu drugiej
instancji podlegających zaskarżeniu zażaleniem do innego składu tego sądu,
wyłączając zarazem dopuszczalność wnoszenia zażalenia na te spośród nich, które
wydane zostały w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej
instancji.
Cechą specyficzną zażalenia uregulowanego w art. 3942 § 1 k.p.c.,
odróżniającą go od klasycznej formy zażalenia, jest brak dewolutywności, ponieważ
jego rozpoznanie następuje nie przez sąd wyższego szczebla, a jedynie przez inny
skład tego samego sądu, który wydał zaskarżone postanowienie. W tej sytuacji
ewentualne przyjęcie, że orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego,
wydane przez Sąd drugiej instancji w przedmiocie zwrotu kosztów procesu, nie
byłoby postanowieniem wydanym w wyniku rozpoznania ostatnio wymienionego
zażalenia, musiałoby w konsekwencji skutkować trudnym do zaaprobowania
rezultatem
w
postaci
swoistego
zjawiska
„niekończącego
się
zażalenia”.
Przy równoczesnym braku dewolutywności omawianego zażalenia „poziomego”
aprobata
dla
tej
tezy
musiałaby
skutkować
irracjonalnym
wnioskiem,
że postanowienie sądu drugiej instancji rozstrzygające po raz pierwszy o kosztach
zakończonego
właśnie
postępowania
zażaleniowego,
podlega
zaskarżeniu
„poziomym” zażaleniem do kolejnego innego składu tego samego sądu drugiej
instancji. Taki kierunek wykładni nie zasługuje na akceptację, a jego zanegowanie
pozwoli na aprobatę dla wyrażanego w piśmiennictwie trafnego stanowiska, że tzw.
zażaleniem poziomym zaskarżalne są tylko te postanowienia sądu drugiej instancji,
które mają za przedmiot wyłącznie rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
apelacyjnego.
Przeciwko
przyjęciu
dopuszczalności
„zażalenia
poziomego”
na
postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie orzeczenia o kosztach
postępowania zażaleniowego przemawia również rezultat wykładni językowej
normy zawartej w art. 3942 § 1 fine k.p.c.
Użyte w nim przez ustawodawcę sformułowanie „… postanowień wydanych
w wyniku rozpoznania zażalenia…”, a więc posłużenie się w nim liczbą mnogą,
wskazuje, że odnosi się ono do całokształtu, a więc pełnego efektu czy
całościowego rezultatu rozpoznania przez sąd drugiej instancji zażalenia na
orzeczenie o zwrocie kosztów procesu. Tak rozumianym wynikiem (rezultatem,
efektem) rozpoznania przez sąd drugiej instancji zażalenia jest nie tylko orzeczenie
w przedmiocie istoty zaskarżonego nim rozstrzygnięcia, a więc o zwrocie kosztów
procesu, ale również - adekwatne do tego merytorycznego wyniku postępowania
zażaleniowego - orzeczenie o kosztach zakończonego właśnie postępowania
zażaleniowego, wszczętego wniesieniem rozpoznanego zażalenia.
Orzeczenie o kosztach zakończonego postępowania zażaleniowego jest
więc bezpośrednim następstwem rozpoznania zażalenia i jego procesowym
rezultatem, a więc procesową konsekwencją orzeczenia przez sąd drugiej instancji
o żądaniu przedstawionym w zażaleniu kwestionującym zwrot kosztów procesu.
Przytoczone sformułowanie przepisu art. 3942 § 1 in fine k.p.c., posługujące
się liczbą mnogą w odniesieniu do postanowień sądu drugiej instancji wydanych
jako rezultat („w wyniku”) rozpoznania jednego zażalenia, również skłania do
wykładni, że zaskarżenie zażaleniem postanowienia sądu pierwszej instancji
rozstrzygającego o zwrocie kosztów procesu kończy się wydaniem dwóch w istocie
postanowień: merytorycznego rozstrzygającego o samym żądaniu zażalenia,
oraz będącego jego odpowiednim adekwatnym wynikiem, tj. rozstrzygnięciem
o kosztach zakończonego właśnie postępowania zażaleniowego. To orzeczenie
jest postanowieniem, którego kształt stanowi adekwatny wynik rozstrzygniętego
w określony sposób zażalenia, a jego wydanie jest oczywistą konsekwencją
procesową zakończenia postępowania zażaleniowego przez sąd odwoławczy.
Skutkuje to uznaniem, że tzw. poziome zażalenie na postanowienie sądu
drugiej instancji w przedmiocie orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego
objęte jest przedmiotowym zakresem wyłączającym jego dopuszczalność z mocy
art. 3942 § 1 in fine k.p.c., wobec wydania tego postanowienia w wyniku
rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały.
jw