Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 60/02 Generato dall'IA

Close relative of cooperative member using rented room is tenant under tenant protection law.

Numero d'incarto III CZP 60/02
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that a close relative of a cooperative member, listed in the allocation as entitled to reside there, qualifies as a tenant under the Tenant Protection Act. The court found that the relative occupied the room based on a rental agreement with the cooperative member, deriving a derivative legal right from the member's own tenancy. Consequently, the relative is protected by the Act's eviction provisions even though they are not direct cooperative members.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 2 ust. 1 pkt 1; Art. 14 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów: A close relative of a cooperative member occupying a room under a rental agreement with the member, listed in the allocation as entitled to reside there, is considered a tenant under the Tenant Protection Act.

Parole chiave

Generato dall'IA
tenant protection act cooperative housing derivative tenancy eviction proceedings close relative status rental agreement allocation rights

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego
rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 14 ustawy z dnia 21 czerwca
Art. 14 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego
1 pkt 1 w związku z art. 14 ustawy z dnia 21 czerwca
Art. 38 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego
Obecnie, zgodnie z art. 38 u.o.p.l., odesłanie to
Art. 390 k.p.c.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c. rozstrzygnął
art. 390 § 1 k.p.c
przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1
art. 75 ust. 2 Konstytucji
samego pojęcia użytego w art. 75 ust. 2 Konstytucji.
art. 390 k.p.c
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 1959 r., 1 CO 1/59
uchwała z dnia 27 czerwca 2001 r., III CZP 28/01
III CZP 51/96
III CZP 51/96, OSNC 1996, nr 9, poz.
III CZP 16/97
1997 r., III CZP 16/97, OSNC 1997, nr 8, poz.
III CZP 28/01
Social housing entitlement ruling obligation applies only to former tenants and those permanently residing with them.
III CZP 35/01
Rent control eviction laws apply only to former tenants, not squatters or their families.
III CZP 66/01
Tenant protection laws apply to self-takers even without prior tenancy rights.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 4 października 2002 r., III CZP 60/02

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Józef Frąckowiak

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "B." w K.

przy interwencji ubocznej Gminy K. przeciwko Piotrowi S., Katarzynie S.,

małoletnim Bartoszowi S., Dominice S. i Sebastianowi S., działającym przez

przedstawicieli ustawowych Piotra S. i Katarzynę S. o eksmisję, po rozstrzygnięciu

w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 4 października 2002 r., przy udziale

prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 12 lipca

2002 r.:

"Czy w świetle art 2 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie

praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego

(Dz.U. Nr 71, poz 733), można uznać za lokatora osobę używającą lokal mieszkalny

na podstawie umowy użyczenia zawartej z członkiem spółdzielni mieszkaniowej,

posiadającym spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, w sytuacji

gdy ujęta jest ona nadto w przydziale tego lokalu jako uprawniona do wspólnego z

nim zamieszkania ?"

podjął uchwałę:

Osoba bliska zmarłego członka spółdzielni mieszkaniowej, wymieniona

w przydziale spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego jako

uprawniona do zamieszkania w tym lokalu, która zajmowała go na podstawie

umowy użyczenia zawartej z członkiem spółdzielni, jest lokatorem w

rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 14 ustawy z dnia 21 czerwca

2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie

kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, poz. 733).

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

powstało w sprawie o eksmisję na tle następującego stanu faktycznego.

Weronika G., babka pozwanego Piotra S., była członkiem powodowej

Spółdzielni Mieszkaniowej „ B.” w K. i przysługiwało jej spółdzielcze lokatorskie

prawo do spornego lokalu mieszkalnego położonego w K. na osiedlu J.S. nr 7 m.

159. W przydziale tego lokalu dokonanym przez powodową Spółdzielnię na rzecz

Weroniki G., wymieniony był także pozwany Piotr S. jako uprawniony do

zamieszkiwania w spornym lokalu. Zamieszkiwał on w tym lokalu z babką oraz z

żoną – Katarzyną S. i trojgiem małoletnich dzieci. Weronika G. wyprowadziła się z

przedmiotowego lokalu w dniu 8 grudnia 1998 r., pozostawiając w nim pozwanych.

Nie zrezygnowała z prawa do lokalu i nadal pozostawała członkiem powodowej

Spółdzielni, a zmarła w dniu 13 grudnia 1999 r. Strona powodowa odmówiła

przyjęcia pozwanego w poczet członków Spółdzielni w miejsce babki oraz

przydzielenia mu spornego lokalu mieszkalnego i wystąpiła z powództwem o

eksmisję rodziny S.

Wyrokiem z dnia 7 listopada 2001 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty

w Krakowie uwzględnił powództwo, orzekając o braku uprawnienia pozwanych do

lokalu socjalnego. Sąd ten uznał, że pozwani po śmierci Weroniki G. zajmowali

mieszkanie spółdzielcze bez tytułu prawnego, swoje uprawnienia do zajmowania

lokalu mogli bowiem wywodzić jedynie z faktu udostępnienia im mieszkania przez

Weronikę G., której prawo do lokalu po jej śmierci wygasło. Nie łączył ich z

powodową Spółdzielnią żaden stosunek prawny i nie posiadali skutecznego wobec

Spółdzielni tytułu prawnego do zajmowania mieszkania. W tym stanie rzeczy Sąd

Rejonowy uznał, że pozwani nie są lokatorami w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z

dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy

i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, poz. 733 – dalej "u.o.p.l."), wobec

czego nie ma do nich zastosowania art. 14 ust. 4 tej ustawy i nie przysługuje im

prawo do lokalu socjalnego.

Rozpoznając apelację pozwanych od powyższego wyroku, opartą m.in. na

twierdzeniu, że przysługiwało im skuteczne wobec strony powodowej prawo do

spornego lokalu i posiadają uprawnienia do lokalu socjalnego, Sąd Okręgowy w

Krakowie

powziął

poważną

wątpliwość

prawną

wyrażoną

w

zagadnieniu

przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1

k.p.c.

Sąd Okręgowy stwierdził, że przewidziana w art. 14 ust. 1 u.o.p.l. powinność

sądu orzekania o uprawnieniu bądź braku uprawnienia do lokalu socjalnego dotyczy

jedynie osób ze statusem lokatora w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy, który

mają najemcy oraz osoby używające lokal na podstawie tytułu prawnego innego niż

prawo własności. Nie jest jednak jasne, w ocenie Sądu Okręgowego, czy inny tytuł

prawny, o jakim mowa w tym przepisie, musi być skuteczny wobec właściciela i

wynikać ze stosunku obligacyjnego łączącego go z lokatorem, czy wystarczy

umowa zawarta z najemcą. W praktyce orzeczniczej powszechnie przyjmuje się, że

lokatorami w rozumieniu tego przepisu są między innymi także osoby, które

mieszkają w lokalu jako domownicy najemcy i swój tytuł wywodzą od jego

uprawnień, jednak, w ocenie Sądu Okręgowego, taka wykładnia mogłaby być

krzywdząca dla właścicieli jako prowadząca do objęcia statusem lokatora, w

rozumieniu ustawy, zbyt dużej liczby osób.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W doktrynie i orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, iż zarówno

zagadnienie prawne będące przedmiotem zapytania Sądu odwoławczego, jak i

odpowiedź udzielona przez Sąd Najwyższy, powinny ograniczać się jedynie do

takich problemów prawnych, które pozostają w związku ze stanem faktycznym i

prawnym rozpoznawanej sprawy (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26

lutego 1975 r., I PR 31/75, OSNCP 1975, nr 12, poz. 176). Mając na względzie to

ograniczenie wskazać trzeba, że w rozpoznawanej sprawie dla jej rozstrzygnięcia

konieczne jest w istocie nie tyle określenie, czy osoba opisana w pytaniu ma status

lokatora w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 u.o.p.l., lecz czy ma taki status w sprawie o

eksmisję, a w szczególności, czy mają do niej zastosowanie przepisy art. 14 u.o.p.l.

Rozpoznawana sprawa dotyczy eksmisji, a więc ewentualnego zastosowania art.

14 ustawy, a nie praw czy obowiązków podmiotów objętych regulacją tejże ustawy.

Dla jej rozstrzygnięcia zatem nie jest potrzebne ogólne stwierdzenie, czy osoby

opisane w pytaniu mają status lokatora w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy, ale

czy osoby takie mają ten status w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 14

ustawy.

Rozróżnienie to konieczne jest tym bardziej, że art. 14 u.o.p.l. w ogóle nie

operuje pojęciem „lokatora”, a jedynie pojęciem „ osoby, której nakaz (eksmisji)

dotyczy” i nie są odosobnione w doktrynie poglądy, iż przepis ten nakazuje sądowi

rozstrzyganie o uprawnieniu do lokalu socjalnego w stosunku do wszystkich osób,

które zajmują lokal, niezależnie od ich statusu i tytułu prawnego, a nie tylko w

stosunku do lokatorów w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Trzeba też uściślić, że w odniesieniu do sytuacji prawnej pozwanych w

rozpoznawanej sprawie w ogóle nie można mówić o ich statusie lokatorów w

rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 u.o.p.l., a co najwyżej o ich statusie byłych lokatorów

w rozumieniu tego przepisu. Niewątpliwe jest bowiem, co trafnie podkreśliły Sądy

obu instancji, że z chwilą śmierci członka spółdzielni, któremu przysługiwało

lokatorskie prawo do lokalu, prawo to wygasło na podstawie obowiązującego w

dacie śmierci Weroniki G. przepisu art. 218 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. –

Prawo spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.) a wraz z

nim wygasły na podstawie art. 217 § 3 tego Prawa uprawnienia wynikające z umów

w sprawie korzystania z lokalu zawartych przez członka spółdzielni, a więc także

wynikające z umowy użyczenia prawo pozwanych do zamieszkiwania w lokalu.

Pozwany nie nabył po śmierci babki prawa do lokalu w trybie obowiązującego w

dacie śmierci Weroniki G. przepisu art. 221 Prawa spółdzielczego, a zatem w

rozpoznawanej sprawie można jedynie rozważać status pozwanych jako byłych

lokatorów w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 14 u.o.p.l. (...)

Przechodząc do tak skonkretyzowanych rozważań trzeba wskazać, że choć

brzmienie art. 14 ust. 1 u.o.p.l. mogłoby wskazywać, iż obowiązek sądu orzekania o

uprawnieniu do lokalu socjalnego dotyczy każdej sytuacji orzeczenia eksmisji, skoro

w przepisie tym mowa o orzekaniu o takim uprawnieniu bądź jego braku wobec

osób, których nakaz eksmisji dotyczy, to jednak utrwalone orzecznictwo Sądu

Najwyższego ograniczyło krąg osób, w stosunku do których omawiany przepis ma

zastosowanie.

Jeszcze pod rządami art. 36 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali

mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 120 poz.

787 ze zm. – dalej "u.naj.lok.") Sąd Najwyższy stwierdził, że uprawnienie do

otrzymania lokalu socjalnego dotyczy jedynie byłych najemców, a więc osób

mających uprzednio tytuł prawny do lokalu (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia

22 maja 1996 r. III CZP 51/96, OSNC 1996, nr 9, poz. 120 i z dnia 30 czerwca

1997 r., III CZP 16/97, OSNC 1997, nr 8, poz. 105), natomiast po znowelizowaniu

powyższego przepisu na mocy art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o

zmianie ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr

122 poz. 1317), Sąd Najwyższy w uchwałach z dnia 27 czerwca 2001 r., III CZP

28/01 (OSNC 2002, nr 2, poz. 17) oraz z dnia 27 czerwca 2001 r., III CZP 35/01

(OSNC 2001, nr 12, poz. 173) stwierdził, że obowiązek orzeczenia przez sąd o

uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego lub o braku takiego uprawnienia

odnosi się tylko do byłego najemcy lokalu podlegającego opróżnieniu i osób z nim

stale w tym lokalu zamieszkałych, które utraciły swoje zależne od najemcy prawo

do zajmowania lokalu, nie odnosi się natomiast do osób, które nigdy nie posiadały

tytułu prawnego do lokalu. Z uzasadnienia tych uchwał wynika, że osoby stale

zamieszkujące z najemcą i wywodzące od niego swój tytuł do zamieszkiwania

muszą być traktowane jako mające prawo zależne do zajmowania lokalu, wobec

czego także do nich odnosi się obowiązek orzekania o uprawnieniu do lokalu

socjalnego

Stanowisko to zostało podtrzymane przez Sąd Najwyższy już pod rządami,

mającego identyczną treść, art. 14 ust. 1 u.o.p.l. Wobec tego jednak, że ustawa o

ochronie praw lokatorów, przeciwnie niż ustawa o najmie lokali mieszkalnych i

dodatkach mieszkaniowych, zawiera w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawową definicję

lokatora, stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z dnia 15 listopada

2001 r., III CZP 66/01 (OSNC 2002, nr 9, poz. 109) nawiązało do tej regulacji,

stanowiąc, że przepisy art. 14 i 15 u.o.p.l. mają zastosowanie w sprawach o

opróżnienie lokalu przeciwko osobom, które były lokatorami w rozumieniu art. 2 ust.

1 pkt 1 tej ustawy. Sąd Najwyższy powołał się na uchwały z dnia 27 czerwca

2001 r., podzielając stanowisko co do tego, że określony w art. 14 ust. 1 obowiązek

sądu nie dotyczy osób, które nigdy nie miały tytułu prawnego do lokalu. W uchwale

z dnia 15 listopada 2001 r. nie dokonano wprawdzie wykładni pojęcia "lokatora",

zawartego w art. 2 ust. 1 pkt 1 u.o.p.l., jednak powołanie się na uchwały z dnia 27

czerwca 2001 r. wskazuje, że Sąd Najwyższy podzielił także zawarte w nich

stanowisko co do tego, iż art. 14 ust. 1 ma zastosowanie do byłego najemcy i osób

stale z nim zamieszkałych w lokalu objętym eksmisją. Można zatem przyjąć, że

uznał te osoby za lokatorów w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 14 ust.

1 ustawy.

Analiza omawianych przepisów nie nasuwa wątpliwości co do tego, że celem

ustawodawcy było objęcie ochroną przewidzianą w art. 14 ustawy większej grupy

osób niż tylko byli najemcy, czy osoby posiadające inny, własny tytuł prawny do

lokalu (poza prawem własności). Pojęcie lokatora w rozumieniu ustawy, w

odniesieniu do ochrony związanej z eksmisją, jest szerokie i nawiązuje do takiego

samego pojęcia użytego w art. 75 ust. 2 Konstytucji. Wykładnia tego pojęcia nie

może zatem odrywać się od tak określonego celu ustawy.

Nie budzi wątpliwości, zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie, że korzystanie

z lokalu przez domowników najemcy oraz osoby, którym najemca użyczył lokalu,

nie jest względem wynajmującego ani bezprawne, ani bez tytułu prawnego, choć

nie łączy ich z wynajmującym stosunek najmu. Ich tytuł do korzystania z mieszkania

wypływa z prawa i woli najemcy i jest skuteczny wobec wynajmującego. Jest to

uprawnienie pochodne od prawa najemcy, powstające i gasnące razem z nim (por.

uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 1959 r., 1 CO

1/59, OSN 1959, nr 4, poz. 95 oraz uchwałę z dnia 27 czerwca 2001 r., III CZP

28/01). Z tych względów nie można uznać, że osoby takie zajmowały lokal bez

tytułu prawnego, posiadały bowiem tytuł pochodny od najemcy i skuteczny wobec

wynajmującego, a zatem obejmuje ich ochrona przewidziana w art. 14 w związku z

art. 2 ust. 1 pkt 1 u.o.p.l.

Odnosi się to także do osób zamieszkujących z woli członka spółdzielni w

mieszkaniu, do którego członkowi przysługuje spółdzielcze lokatorskie prawo do

lokalu. Sytuacja takich osób, w razie wygaśnięcia lokatorskiego prawa do lokalu

członka spółdzielni, uregulowana była od dnia 24 października 1997 r. w art. 210 §

3 Prawa spółdzielczego, po jego zmianie dokonanej przepisem art. 2 ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach

mieszkaniowych oraz o zmianie ustawy – Prawo spółdzielcze (Dz.U. Nr 111, poz.

723). Przepis ten stanowił, że sąd rozpatrując powództwo spółdzielni o eksmisję z

mieszkania spółdzielczego członka spółdzielni, którego lokatorskie prawo do lokalu

wygasło oraz osób zamieszkujących z nim w tym lokalu i wywodzących od niego

swoje prawa, może orzec w wyroku o uprawnieniach tych osób do lokalu

socjalnego, po rozważeniu okoliczności wskazanych w przepisie. Sytuacja takich

osób była zatem zbliżona do sytuacji uregulowanej w art. 36 u.naj.lok.

Omawiany przepis został skreślony przepisem art. 29 pkt 7 ustawy z dnia 15

grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2001 r. Nr 4, poz. 27 ze

zm.), która weszła w życie z dniem 24 kwietnia 2001 r. Jednocześnie ustawa o

spółdzielniach mieszkaniowych nie uregulowała tego rodzaju sytuacji, lecz w art. 17

zawarła odesłanie, wskazując, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie, do

spółdzielczego

lokatorskiego

prawa

do

lokalu

mieszkalnego

stosuje

się

odpowiednio przepisy obowiązującej wówczas ustawy o najmie lokali mieszkalnych

i dodatkach mieszkaniowych. Obecnie, zgodnie z art. 38 u.o.p.l., odesłanie to

odnosi się do ustawy o ochronie praw lokatorów, zatem istnieją podstawy do

przyjęcia, że do eksmisji z lokalu spółdzielczego osób zamieszkujących z członkiem

spółdzielni, któremu przysługiwało lokatorskie prawo do lokalu i wywodzących od

niego swoje prawa, mają zastosowanie przepisy ustawy o ochronie praw lokatorów,

w tym art. 14 ustawy.

Niezależnie jednak od tego należy stwierdzić, że członek spółdzielni

mieszkaniowej, któremu przysługuje lokatorskie prawo do lokalu, jest lokatorem w

rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 u.o.p.l., a zatem osoby z nim zamieszkujące z jego

woli i wywodzące od niego swoje prawa, posiadają pochodny od niego tytuł prawny

do zamieszkiwania w lokalu, skuteczny wobec spółdzielni. Po wygaśnięciu tego

tytułu osobom takim przysługują uprawnienia z art. 14 u.o.p.l., należy ich bowiem

uznać za byłych lokatorów w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 14

omawianej ustawy.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c. rozstrzygnął

przedstawione zagadnienie, jak w uchwale.