Supreme Court rules expert institute fees based on internal rates, not Ministry regulations, due to lack of statutory basis.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court resolved a legal question regarding the calculation of fees for expert institutes in civil proceedings. The Court of Appeal sought clarification on whether Ministry regulations or internal institute rates should apply, given the absence of specific regulatory provisions for institutes in the relevant law. The Court determined that since the Ministry lacked the statutory authority to set such fees, the internal rates of the institute must be used as the basis for compensation.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 89 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; Art. 89 ust. 5 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: In the absence of specific regulatory provisions for expert institutes, their internal fee rates serve as the basis for compensation, as the executive branch lacks the statutory mandate to establish such tariffs.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZP 59/15 UCHWAŁA Dnia 21 października 2015 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)SSN Agnieszka PiotrowskaSSN Krzysztof StrzelczykProtokolant Bożena Kowalska w sprawie z powództwa K. T.przeciwko B. sp. z o.o. w G. oraz U. Z. P. i K. P. sp.j. w S.o zapłatę,po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnymw dniu 21 października 2015 r.zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2015 r., "Czy w stanie prawnym obowiązującym po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu dokumentowania wydatków niezbędnych dla wydania opinii w postępowaniu cywilnym (Dz.U. z 30 kwietnia 2013 r., poz. 518), wynagrodzenie instytutu naukowego lub naukowo - badawczego za sporządzoną opinię winno być określane w oparciu o stawki wskazane w tym rozporządzeniu, z uwzględnieniem zasad określonych w art. 89 i następne ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.
Nr 167, poz. 1398 z późn. zm.) czy też w oparciu o stawki i zasady określania wynagrodzenia, stosowane w instytucie sporządzającym opinię?" podjął uchwałę: Podstawą wynagrodzenia przyznanego za opinię sporządzoną na zlecenie sądu przez instytut naukowy są stawki stosowane w tym instytucie. Sąd ustala ostateczną wysokość wynagrodzenia stosując odpowiednio art. 89 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t. jedn.: Dz.U. z 2014 r., poz. 1025 ze zm.). UZASADNIENIERozpoznając zażalenie na postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za sporządzenie opinii przez Instytut Techniki Budowlanej w W., Sąd Apelacyjny powziął wątpliwość prawną, czy wynagrodzenie należne instytutowi naukowemu lub naukowo - badawczemu powinno być ustalane w oparciu o stawki przewidziane w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu dokumentowania wydatków niezbędnych dla wydania opinii w postępowaniu cywilnym (Dz.
U. z 2013 r., poz. 1398), dalej: „rozporządzenie z 2013 r.”, czy w oparciu o stawki i zasady określania wynagrodzenia stosowane w instytucie sporządzającym opinię i przedstawił ją do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Z uzasadnienia pytania prawego wynika, że wątpliwości Sądu Apelacyjnego powstały na tle odmiennych uregulowań zawartych w rozporządzeniach wykonawczych dotyczących kwestii ustalania wynagrodzeń biegłych za opinie sporządzone w postępowaniu cywilnym. W § 7 poprzednio obowiązującego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych w postepowaniu sądowym (Dz.
U. nr 45, poz. 245, ze zm.) przewidziane było specjalne, taryfowe wynagrodzenie za wdanie opinii przez jednostkę organizacyjną akademii medycznej, instytutu naukowo - badawczego lub zakładu służby zdrowia. Jednocześnie w § 8 tego rozporządzenia wyraźnie postanowiono, że wynagrodzenie za sporządzenie opinii przez inne jednostki organizacyjne określa się zgodnie ze stawkami w nich stosowanymi. Tymczasem w § 7 pkt 2 obecnie obowiązującego rozporządzenia z dnia 24 kwietnia 2013 r. przewidziano jedynie możliwość posługiwania się stawkami taryfy zryczałtowanej ustalonymi w załączniku nr 2 za opracowanie opinii przez instytut naukowy z dziedziny medycyny, nic nie wspominając o zasadach przyznawania wynagrodzeń za sporządzone opinie przez instytuty naukowe innych specjalności.
Zrodziło to wątpliwość, czy instytutom tym należy się wynagrodzenie według stawek przewidzianych dla biegłych, czy według zasad opracowanych i przyjętych przez odpowiednie organy tych instytutów. Dodać trzeba, że wątpliwość tę mogą pogłębiać uregulowania ustawowe dotyczące kwestii wynagrodzenia za sporządzenie opinii. W oddziale 4 kodeksu postępowania cywilnego, zatytułowanym „opinia biegłych”, ustawodawca zamieścił odrębne przepisy dotyczące dopuszczenia dowodu z opinii takich instytutów (art. 290) oraz wynagrodzenia za jej sporządzenie i za stawiennictwo ich przedstawicieli (art. 291).
Natomiast w ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz. U. 2014, poz. 1025) - ustanawiając zasady przyznawania wynagrodzeń za sporządzenie opinii - zrezygnował z tej dwoistości regulacji, posługując się wyłącznie określeniem „biegły”. Jednocześnie w art. 89 ust. 5 tej ustawy przewidział delegację dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia stawek wynagrodzenia za wykonaną prace oraz taryfy zryczałtowane tylko dla biegłych, nie wspominając o wynagrodzeniu instytutów.
Dlatego w rozporządzeniu z dnia 24 kwietnia 2013 r. kwestia wynagrodzeń należnych instytutom za opracowanie opinii nie została uregulowana, i nie mogła być uwzględniona, gdyż stanowiłoby to przekroczenie granic delegacji ustawowej. Oznacza to, że - wobec braku obowiązujących urzędowo stawek takiego wynagrodzenia - podstawą wyjściową do jego przyznania powinny być stawki stosowane w danym instytucie. Za takim rozwiązaniem przemawiają nie tylko względy formalnoprawne, ale także merytoryczne. W doktrynie podkreśla się trafnie, że opinia instytutu ma szczególną wagę dowodową ze względu na autorytet i rangę naukową.
Dowód ten powinien być dopuszczany wtedy, kiedy istnieje potrzeba wyjaśnienia kwestii szczególnie skomplikowanych, wymagających specjalistycznej, bardzo zaawansowanej wiedzy i jej najnowocześniejszego dorobku, albo przecięcia istotnych rozbieżności występujących w złożonych w sprawie opiniach biegłych. Nierzadko niezbędne jest w tym celu użycie drogich urządzeń, materiałów i odczynników. Wszystko to usprawiedliwia indywidualizację należnego instytutowi wynagrodzenia, bez narzucania ograniczeń stawkami urzędowymi. Konieczna elastyczność w tym względzie realizowana jest zresztą przez niektóre instytuty, które posługują się formułą stwierdzającą, że wysokość wynagrodzenia pozostaje do ustalenia w konkretnej sprawie, w zależności od jej specyfiki i stopnia skomplikowania problemu zleconego im do wyjaśnienia.
Stwarza to sądowi możliwość podjęcie negocjacji wysokości przewidywanego wynagrodzenia i podjęcie racjonalnej decyzji co do skorzystania z opinii konkretnego instytutu. Warto przy tym dodać, że część instytutów przejęło do stosowania stawki godzinowe ustalone w rozporządzeniu z dnia 24 kwietnia 2013 r. Należy jednak podkreślić, że, uwzględniając ustalone w instytucie zasady dotyczące wynagrodzenia za wykonanie opinii, sąd nie może ograniczyć się do mechanicznej akceptacji złożonego w tym przedmiocie kosztorysu czy rachunku.
Przyznając konkretną kwotę należnego instytutowi wynagrodzenia, powinien bowiem dokonywać kontroli tych dokumentów pod kątem ich zgodności z wymaganiami przewidzianymi w art. 89 ust. 2 u.k.s.c., tj. uwzględniać kwalifikacje osób oraz czas i nakład pracy potrzebne do wydania opinii. Jak bowiem wyjaśniono w judykaturze, opinia instytutu naukowego nie jest odrębnym środkiem dowodowym, lecz odmianą dowodu z opinii biegłego, co uzasadnia pogląd, że mają do niej odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące biegłych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2000 r., I CKN 962/98, czy wyrok z dnia 28 sierpnia 2008 r., III CSK 98/08 - niepubl.).
Stanowisko to jest aprobowane w literaturze przedmiotu. Z podanych przyczyn orzeczono, jak w uchwale. (eb)