Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 57/10 Generato dall'IA

Polish Supreme Court allows arbitration for invalidity disputes if the underlying contractual relationship is subject to party autonomy.

Numero d'incarto III CZP 57/10
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court of Poland ruled that a dispute regarding the invalidity of derivative contracts can be submitted to arbitration if the underlying legal relationship is subject to party autonomy. The plaintiff sought to declare option contracts invalid, while the defendant argued for mandatory arbitration clauses in their framework agreement. The court determined that the abstract possibility of parties modifying or terminating the option contract satisfies the requirement for a settlement-eligible dispute.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 1157 k.p.c.; Art. 189 k.p.c.: A dispute concerning the invalidity of a legal act is arbitrable if the underlying legal relationship created by that act is subject to the parties' disposition and could hypothetically be the subject of a court settlement.

Parole chiave

Generato dall'IA
arbitration agreement invalidity of contract party autonomy settlement eligibility derivative contracts court settlement legal relationship

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 1157 k.p.c.
"Czy w świetle art. 1157 k.p.c. strony mogą poddać pod rozstrzygnięcie sądu
Art. 189 k.p.c.
znaczenie ma tutaj także treść art. 189 k.p.c., z którego jednoznacznie wynika, że
Art. 1205 k.p.c.
rozpoznania – przewidzianej w art. 1205 i nast.
Art. 1206 k.p.c.
rolę odgrywa tu klauzula porządku publicznego (art. 1206 § 2 pkt 2 i art.
Art. 1214 k.p.c.
stwierdzenie jego wykonalności (art. 1214 § 3 i art.
Art. 1215 k.p.c.
1214 § 3 i art. 1215 § 2 k.p.c.).
art. 1157 k.p.c
"Czy w świetle art. 1157 k.p.c.
art. 1165 § 1 k.p.c
Strona pozwana wniosła o odrzucenie pozwu na podstawie art. 1165 § 1
art. 189 k.p.c
znaczenie ma tutaj także treść art. 189 k.p.c., z którego jednoznacznie wynika, że
art. 223 § 2 k.p.c
203 § 4 w związku z art. 223 § 2 k.p.c., przy

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 23 września 2010 r., III CZP 57/10

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Dariusz Dończyk

Sędzia SN Wojciech Katner

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "R." sp. z o.o. w R. przeciwko

Bankowi Polska Kasa Opieki S.A. w W. o ustalenie nieważności, po rozstrzygnięciu

w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 23 września 2010 r. zagadnienia

prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku postanowieniem z

dnia 29 marca 2010 r.:

"Czy w świetle art. 1157 k.p.c. strony mogą poddać pod rozstrzygnięcie sądu

polubownego spór o ustalenie nieważności czynności prawnej?"

podjął uchwałę:

Spór o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy

z powodu jej nieważności może być poddany przez strony pod

rozstrzygnięcie sądu polubownego (art. 1157 k.p.c.).

Uzasadnienie

"R.", sp. z o.o. w R. wniosła w pozwie skierowanym przeciwko pozwanemu

Bankowi Polska Kasa Opieki S.A. w W. o ustalenie, że wszystkie transakcje opcji

walutowych zawarte między stronami w dniu 20 sierpnia 2008 r. oraz niektóre –

szczegółowo wymienione – transakcje zawarte w dniu 1 grudnia 2008 r. są

nieważne.

Strona pozwana wniosła o odrzucenie pozwu na podstawie art. 1165 § 1

k.p.c., podnosząc zarzut zapisu na sąd polubowny. Zarzuciła, że zgodnie z

postanowieniami łączącej strony umowy ramowej wszelkie spory związane lub

wynikające z niej – w tym kwestie dotyczące jej istnienia, ważności lub rozwiązania

– zostały poddane pod rozstrzygnięcie sądu polubownego przy Związku Banków

Polskich.

Na postanowienie Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 21 grudnia 2009 r.

oddalające wniosek o odrzucenie pozwu strona pozwana wniosła zażalenie. Przy

jego rozpoznawaniu Sąd Apelacyjny w Gdańsku powziął poważne wątpliwości,

którym dał wyraz w przedstawionym do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy

zagadnieniu prawnym, przytoczonym na wstępie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1157 k.p.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, strony

mogą poddać pod rozstrzygnięcie sądu polubownego spory o prawa majątkowe lub

spory o prawa niemajątkowe, mogące być przedmiotem ugody sądowej, z

wyjątkiem spraw o alimenty. Mówiąc inaczej i posługując się terminologią doktryny

prawa procesowego cywilnego, w postępowaniu przed sądem polubownym mogą

być rozpoznawane – z zastrzeżeniem ściśle określonych wyjątków – te spory, które

spełniają kryterium tzw. zdatności ugodowej.

Przed podjęciem oceny, czy spór uzewnętrzniony w sprawie, w której

przedstawiono rozstrzygane zagadnienie prawne, spełnia wymagane kryterium,

należy podnieść, że żądanie strony powodowej w istocie nie obejmuje, jak to

sformułowano, „ustalenia nieważności umowy”, lecz – oparte na swoistym skrócie

myślowym, często stosowanym w podobnych wypadkach – zmierza do ustalenia

nieistnienia stosunków prawnych, mogących wynikać z zawartych przez strony

umów opcji walutowych, następczo ocenionych przez stronę jako nieważne. Istotne

znaczenie ma tutaj także treść art. 189 k.p.c., z którego jednoznacznie wynika, że

powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia konkretnego

stosunku prawnego lub prawa; w wypadku żądania nieistnienia takiego stosunku,

jego podstawą jest zazwyczaj właśnie nieważność umowy lub innej czynności

prawnej.

Dokonanie tego uściślenia pozwala skupić się na kwestii, czy stosunki prawne

wynikające z umów – w tym wypadku z umów opcji walutowych – mogą być

przedmiotem ugody sądowej, a więc czy podlegają dyspozycji stron. Przedtem

należy zaakcentować trafność przedstawianego w piśmiennictwie – i wyrażonego

już w judykaturze – poglądu, że zdatność ugodowa sporu powinna być oceniana w

sposób abstrakcyjny, oderwany od konkretnych okoliczności i uwarunkowań

prawnych oraz od rozważań, czy ewentualna ugoda zawarta przez strony byłaby

dopuszczalna w świetle art. 203 § 4 w związku z art. 223 § 2 k.p.c., przy

zastosowaniu art. 917 w związku z art. 58 k.c. (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 21 maja 2010 r., II CSK 670/09, „Biuletyn SN” 2010, nr 7, s. 11

i z dnia 18 czerwca 2010 r., V CSK 434/09, nie publ.). Trzeba przy tym podkreślić,

że w postępowaniu arbitrażowym odpowiednikiem badania dopuszczalności ugody

o konkretnej treści jest kontrola sądu państwowego dokonywana w wyniku

rozpoznania – przewidzianej w art. 1205 i nast. k.p.c. – skargi na wyrok sądu

polubownego albo w postępowaniu o uznanie wyroku sądu polubownego lub

stwierdzenie jego wykonalności (art. 1214 § 3 i art. 1215 § 2 k.p.c.). Szczególną

rolę odgrywa tu klauzula porządku publicznego (art. 1206 § 2 pkt 2 i art. 1214 § 3

pkt 2 k.p.c.), wyraźnie oddzielona od wymagania zdatności ugodowej sporu (art.

1206 § 2 pkt 2 i art. 1214 § 3 pkt 1 k.p.c.).

Nie ma także podstaw do szczególnego traktowania – z punktu widzenia

zdatności ugodowej sporu dotyczącego konkretnego stosunku prawnego –

okoliczności, że jego podłożem jest wadliwość czynności prawnej kreującej,

przekształcającej lub niweczącej ten stosunek prawny; istotne jest nie to, czy

przedmiotem ugody sądowej może być kwestia wadliwości tej czynności,

powodującej jej nieważność, lecz to, czy stosunek prawny, którego ta czynność

dotyczy, podlega dyspozycji stron, a tym samym, czy na tle tego stosunku możliwe

jest – w ujęciu hipotetycznym – zawarcie ugody.

Nie ulega wątpliwości, że zawarta przez strony umowa opcji walutowej

podlega w pełni ich dyspozycji; jej mocą wystawca opcji zobowiązuje się, na

żądanie nabywcy opcji do kupna lub sprzedaży w przyszłości, w określonym ściśle

czasie, oznaczonej liczby papierów wartościowych po z góry ustalonej cenie, albo

do dokonania rozliczenia z tytułu różnicy pomiędzy tzw. ceną wykonania opcji a

rynkową ceną „instrumentu bazowego” z dnia wykonania opcji, a nabywca

zobowiązuje się do zapłaty wynagrodzenia. Strony zatem, przez czynności prawne

podejmowane w ramach swobody umów, mogą decydować o tym, że stosunek

opcji powstanie, że zostanie zmieniona jego treść albo że dojdzie do jego ustania.

W ujęciu abstrakcyjnym, oderwanym od konkretnych przewidywań, stosunek ten

może więc być przedmiotem ugody sądowej, co – oczywiście – nie oznacza, że in

concreto strony mogą zawrzeć ugodę dowolnej treści.

W konsekwencji, stwierdziwszy, że w świetle prawa materialnego istnieje

hipotetyczna możliwość samodzielnego dysponowania przez strony prawami lub

roszczeniami wynikającymi ze stosunku ustanowionego i ukształtowanego umową

opcji walutowej, a zatem, że spór będący podłożem żądania zgłoszonego w

niniejszej sprawie ma zdatność ugodową, Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na

wstępie.