Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 56/03 Generato dall'IA

Supreme Court rules that in divorce property division, the municipality must be a party to determine social housing rights.

Numero d'incarto III CZP 56/03
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that when dividing marital property including a rental right, the court must determine the party's entitlement to social housing. The court held that the municipality must participate as an interested party to assess material conditions under the Tenant Protection Act. Consequently, the court ordered the municipality to join the proceedings to decide on social housing eligibility.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie praw lokatorów; Art. 14 ust. 3 ustawy o ochronie praw lokatorów; Art. 510 § 1 k.p.c.: In proceedings for division of joint property involving a rental right, the court must determine social housing entitlement, and the municipality must participate as an interested party to assess material conditions.

Parole chiave

Generato dall'IA
division of joint property tenant protection act social housing entitlement municipal participation divorce property division interested party status material conditions assessment

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 2 ust. 1 pkt 3 of the Act on Tenant Protection
wspólnego) byli małżonkowie są lokatorami (współlokatorami) w rozumieniu art. 2
Art. 14 ust. 3 of the Act on Tenant Protection
Czy przepisy tej ustawy, a w szczególności – jej art. 14 i 15 mają
Art. 510 § 1 of the Code of Civil Procedure
rozumieniu art. 510 § 1 k.p.c., stanowiącego odpowiednik art.
Art. 624 of the Code of Civil Procedure
w wyniku podziału stosując (per analogiam) art. 624 zdanie drugie k.p.c.
Art. 688 of the Code of Civil Procedure
624 w związku z art. 688 i 567 § 3
Art. 567 § 3 of the Code of Civil Procedure
W takiej sytuacji, zgodnie z art. 567 § 3 w
art. 46 k.r.o
211 i 212 k.c., zawarte w art. 46 k.r.o.
art. 1035 k.c
w związku z art. 1035 k.c.
art. 688 k.p.c
związku z art. 688 k.p.c., sąd obowiązany jest stosować art.
art. 624 k.p.c
688 k.p.c., sąd obowiązany jest stosować art. 624 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CRN 226/69
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1969 r., III CRN 226/69,
III CZP 1/74
składu Całej Izby Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1974 r., III CZP 1/74,
III CZP 4/85
1985 r., III CZP 4/85, OSNCP 1985, nr 11, poz.
III CZP 8/74
sierpnia 1974 r., mająca moc zasady prawnej, III CZP 8/74, OSNCP 1975, nr 4,
I CRN 55/96
51 i postanowienie z dnia 19 kwietnia 1996 r., I CRN 55/96, OSNC 1996, nr 9,
III CZP 36/03
Civil court must notify municipality in joint property division involving social housing rights and eviction orders.
III CZP 40/03
Supreme Court rules housing co-op is interested only if obligated to create two tenancy rights.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 24 września 2003 r., III CZP 56/03

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

Sędzia SN Mirosław Bączyk

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jerzego G. przy uczestnictwie Marii B. o

podział majątku dorobkowego, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu

jawnym w dniu 24 września 2003 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej

Piotra

Wiśniewskiego

zagadnienia

prawnego

przedstawionego

przez

Sąd

Okręgowy w Jeleniej Górze postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2003 r.:

"1. Czy w sprawach o podział wspólnego prawa najmu (podział majątku

wspólnego) byli małżonkowie są lokatorami (współlokatorami) w rozumieniu art. 2

ust. 1 pkt 1 (pkt 3) ustawy dnia z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów

(Dz.U. Nr 71 poz. 733)

a jeśli tak, to:

2. Czy przepisy tej ustawy, a w szczególności – jej art. 14 i 15 mają

odpowiednie zastosowanie w tego rodzaju sprawach w sytuacji, gdy Sąd orzeka o

obowiązku wydania lokalu będącego dotychczas przedmiotem wspólnego prawa

najmu jednego z byłych małżonków na rzecz drugiego, któremu to prawo przypadło

w wyniku podziału stosując (per analogiam) art. 624 zdanie drugie k.p.c.

czy też

3. w aktualnym stanie prawnym, tj. z uwzględnieniem powołanych wyżej

regulacji ustawy o ochronie praw lokatorów utraciły walor aktualności zgodne

dotychczas poglądy doktryny i judykatury o stosowaniu (per analogiam) w tego

rodzaju sprawach art. 624 zdanie drugie k.p.c."

podjął uchwałę:

W sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności

majątkowej małżeńskiej, w skład którego wchodzi prawo najmu lokalu

mieszkalnego, sąd przyznając w wyniku podziału to prawo jednemu z byłych

małżonków, będących współlokatorami w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 3

ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym

zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71 poz. 773 ze zm.) i

nakazując drugiemu wydanie lokalu (art. 624 w związku z art. 688 i 567 § 3

k.p.c.) orzeka o uprawnieniu tego małżonka do otrzymania lokalu socjalnego

bądź o braku takiego uprawnienia.

Zobowiązany do wydania lokalu jest w takiej sprawie tylko były

małżonek, któremu nie przyznano prawa najmu.

Właściwa gmina powinna brać udział w postępowaniu jako

zainteresowana wówczas, gdy sąd ma orzec o wydaniu lokalu przez jednego z

byłych małżonków.

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

powstało w sprawie o podział majątku wspólnego byłych małżonków Jerzego G. i

Marii B., w skład którego wchodzi m.in. prawo najmu lokalu mieszkalnego nr 2 w Z.

przy ul. L. nr 11E. Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2003 r. Sąd Rejonowy w

Zgorzelcu, dokonując podziału majątku wspólnego, przyznał to prawo uczestniczce

postępowania i nakazał wnioskodawcy, aby opuścił i wydał uczestniczce przedmiot

najmu, nie orzekając o uprawnieniu, bądź o braku uprawnienia wnioskodawcy do

lokalu socjalnego.

Rozpoznając apelację wnioskodawcy, w której m.in. zakwestionował on

przyznanie prawa najmu uczestniczce i wnosił o przyznanie go jemu, Sąd

Okręgowy

powziął

poważne

wątpliwości

prawne

Najwyższemu do rozstrzygnięcia w zagadnieniu prawnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

przedstawione

Sądowi

W ramach przedstawionych zagadnień prawnych należy rozróżnić dwie

kwestie, na które zwrócił uwagę Sąd Okręgowy w uzasadnieniu. Pierwsza, w ocenie

Sądu Okręgowego najistotniejsza, dotyczy obowiązku stosowania przez sąd w

sprawie o podział majątku wspólnego, w skład którego wchodzi prawo najmu lokalu

mieszkalnego, przepisu art. 624 zdanie drugie k.p.c. i orzekania o obowiązku

wydania lokalu przez małżonka, któremu nie przyznano w wyniku podziału prawa

do lokalu. Druga natomiast, która aktualizuje się jedynie w razie stwierdzenia

istnienia wyżej wskazanego obowiązku, dotyczy stosowania w takim wypadku

przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów,

mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, poz.

773 ze zm. – dalej: "u.o.p.l.") a w szczególności przepisów art. 14 i 15 tej ustawy.

Rozstrzygnięcie pierwszego zagadnienia zdeterminowane jest kompleksowym

charakterem regulacji odnoszących się do postępowania o podział majątku

wspólnego po ustaniu wspólności ustawowej, a także obowiązującymi w tym

względzie przepisami prawa materialnego, które tę regulację uzasadniają.

Przedmiotem tego postępowania może być podział majątku wspólnego pomiędzy

byłych małżonków lub ich następców prawnych, dział spadku, wzajemne rozliczenia

z

tytułu

posiadania

rzeczy

i

wszystkie

pozostałe

kwestie

związane

ze

współwłasnością i jej zniesieniem. Jako zasadnicza jest w tym postępowaniu

rozstrzygana kwestia sposobu podziału majątku pomiędzy małżonków lub ich

następców prawnych. W tym zakresie, ze względu na odesłanie do przepisów art.

211 i 212 k.c., zawarte w art. 46 k.r.o. w związku z art. 1035 k.c. może dojść w

postępowaniu o podział majątku wspólnego zarówno do podziału rzeczy wspólnych

jak i do zarządzenia ich sprzedaży oraz do przyznania poszczególnych rzeczy lub

praw wchodzących w skład majątku wspólnego jednemu z byłych małżonków z

obowiązkiem spłaty na rzecz drugiego. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 567 § 3 w

związku z art. 688 k.p.c., sąd obowiązany jest stosować art. 624 k.p.c. i

odpowiednio do regulacji zawartej w jego zdaniem drugim orzec o nakazaniu

wydania

rzeczy przyznanej jednemu współwłaścicielowi przez pozostałych

współwłaścicieli, którym rzeczy nie przyznano. Przepis powyższy jest stosowany w

postępowaniu o podział majątku wspólnego nie per analogiam, jak przyjmuje Sąd

Okręgowy, lecz odpowiednio, zgodnie z odesłaniem ustawowym (por. uchwała

składu Całej Izby Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1974 r., III CZP 1/74,

OSNCP 1995, nr 3, poz. 37 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 marca

1985 r., III CZP 4/85, OSNCP 1985, nr 11, poz. 172). Z woli ustawodawcy

wyrażonej w art. 567 § 3 k.p.c. w związku z art. 688 k.p.c. sąd obowiązany jest w

sprawie o podział majątku wspólnego stosować odpowiednio art. 624 k.p.c., wobec

czego w razie przyznania w wyniku podziału majątku rzeczy lub prawa jednemu z

byłych małżonków, obowiązany jest z urzędu orzec o obowiązku drugiego małżonka

wydania tej rzeczy lub prawa małżonkowi, któremu zostały przyznane.

Nie ulega wątpliwości, że prawa wynikające ze stosunku najmu uzyskane w

czasie trwania małżeństwa stanowią dorobek wchodzący w skład majątku objętego

wspólnością ustawową i mogą stanowić przedmiot postępowania o podział majątku

wspólnego (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 1967 r., III CR

107/67, OSNCP 1968, nr 4, poz. 66, uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 31

sierpnia 1974 r., mająca moc zasady prawnej, III CZP 8/74, OSNCP 1975, nr 4,

poz. 51 i postanowienie z dnia 19 kwietnia 1996 r., I CRN 55/96, OSNC 1996, nr 9,

poz. 123). W sytuacji zatem, gdy sąd w wyniku podziału majątku wspólnego

przyzna prawo najmu lokalu mieszkalnego jednemu z byłych małżonków,

obowiązany jest, stosownie do wskazanych wyżej zasad, orzec z urzędu o

obowiązku drugiego małżonka opuszczenia tego lokalu i wydania go drugiemu

małżonkowi, któremu prawo do lokalu przyznano.

W takiej sytuacji powstaje drugie z przedstawionych Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia zagadnień prawnych, dotyczące stosowania przepisów ustawy o

ochronie praw lokatorów, a konkretnie art. 14 i 15 tej ustawy, bowiem orzeczenie o

obowiązku opuszczenia i wydania lokalu mieszkalnego jest równoznaczne z

orzeczeniem eksmisji i wywołuje takie same skutki faktyczne i prawne, a zgodnie z

art. 3 ustawy, jej przepisy należy stosować zawsze wówczas, gdy ochrona praw

lokatorów w innych przepisach jest mniej korzystna dla lokatorów.

O tym, że małżonkowie, którym przysługuje prawo najmu lokalu mieszkalnego,

są współlokatorami w rozumieniu przepisów ustawy, przesądza treść art. 2 ust. 1

pkt 3 w związku z pkt 1. Małżonkowie tacy są bowiem współnajemcami lokalu, o

czym stanowiły przepisy kolejno obowiązujących ustaw dotyczących prawa najmu,

a obecnie art. 6801 k.c. Po ustaniu małżeństwa wspólność łączna prawa najmu

staje się prawem, które przysługuje byłym małżonkom w częściach ułamkowych,

podobnie jak cały pozostały majątek dorobkowy. Każdy z byłych małżonków

zachowuje status współnajemcy z racji tego, że przysługuje mu udział w majątku

wspólnym, w skład którego wchodzi prawo najmu lokalu. Każdy z byłych

małżonków spełnia zatem kryteria art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy niezbędne do uznania

go za lokatora w stosunkach z wynajmującym, jak również spełnia kryteria art. 2

ust. 1 pkt 3 ustawy niezbędne do uznania go za współlokatora, w stosunku do

drugiego byłego małżonka.

Z tych przyczyn mają do niego zastosowanie przepisy omawianej ustawy, a

zatem w sprawie o jego eksmisję sąd obowiązany byłby do stosowania art. 14 i 15

ustawy.

Stwierdzić jednak trzeba, że sprawa o podział majątku wspólnego nie jest

sprawą o eksmisję w ścisłym rozumieniu, poza tym powołane przepisy ustawy, ze

względu na używaną w nich terminologię, taką jak „wyrok”, „powództwo o

nakazanie przez sąd eksmisji” i inne, mogą być rozumiane jako odnoszące się

wyłącznie do procesu i nie mające zastosowania w postępowaniu nieprocesowym.

Zagadnienie to było już przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia Sądu

Najwyższego, który w dwóch uchwałach z dnia 13 czerwca 2003 r., III CZP 36/03

(OSNC 2004, nr 4, poz. 52) i z dnia 13 czerwca 2003 r., III CZP 40/03 (OSNC 2004,

nr 6, poz. 89) stwierdził, że w sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu

wspólności majątkowej, w skład którego wchodzi spółdzielcze lokatorskie prawo do

lokalu mieszkalnego, sąd nakazując jednemu z małżonków wydanie lokalu,

obowiązany jest orzec o uprawnieniu tego małżonka do otrzymania lokalu

socjalnego, bądź o braku takiego uprawnienia. Wskazał także, że właściwa gmina

jest zainteresowana w sprawie wówczas, gdy sąd ma orzec o wydaniu lokalu przez

jednego z małżonków oraz, że zobowiązany do wydania lokalu jest tylko małżonek,

któremu nie przyznano spółdzielczego lokatorskiego prawa do tego lokalu.

Stanowisko to, jak również uzasadniające je argumenty, należy podzielić także

w odniesieniu do postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności

ustawowej, w skład którego wchodzi prawo najmu lokalu mieszkalnego.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powyższych uchwał, celem

ustawy o ochronie praw lokatorów, a w szczególności art. 14, jest zapobieżenie

bezdomności w razie orzeczenia przez sąd eksmisji. Cel ten stanowi realizację art.

75 ust. 2 Konstytucji, co powinno być uwzględnione przy wykładni omawianych

przepisów. Realizacja celu zarówno przepisów ustawy, jak i przepisu Konstytucji

byłaby niepełna, gdyby wyłączyć stosowanie przepisów ustawy w postępowaniu o

podział majątku wspólnego, w którym dochodzi do orzeczenia eksmisji osoby,

będącej lokatorem w rozumieniu ustawy, szczególnie chronionym przez jej

przepisy. Uzależnienie ochrony praw lokatora od trybu postępowania, w jakim

zapadło orzeczenie nakazujące opróżnienie lokalu i pozbawienie takiej ochrony

lokatorów tylko dlatego, że orzeczony wobec nich nakaz opróżnienia lokalu wydany

został w postępowaniu nieprocesowym, stanowiłoby naruszenie konstytucyjnego

wymogu równego traktowania obywateli przez władze publiczne (art. 32 ust. 1

Konstytucji)

oraz

niedopuszczalne

ograniczenie

zakresu

korzystania

z

konstytucyjnie zagwarantowanych praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Odnosi się to w

szczególności do sytuacji, gdy małżonek zobowiązany do opróżnienia mieszkania

należy do kategorii osób wskazanych w art. 14 ust. 4 ustawy, a jak wynika z

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2001 r., III CZP 8/01 (OSNC 2001,

nr 10, poz. 146), po orzeczeniu eksmisji, nie mógłby już zrealizować swojego prawa

do lokalu socjalnego w żadnym innym procesie.

Wprawdzie nie można pomijać, że były małżonek, który w wyniku podziału

majątku wspólnego nie otrzymał prawa najmu do lokalu mieszkalnego, powinien

otrzymać stosowną spłatę lub wyrównanie w postaci innego prawa, co różni jego

sytuację od sytuacji lokatora w razie orzeczenia w procesie eksmisji, jednak ten

argument nie może być decydujący, w świetle tego, co przedstawiono wyżej.

Okoliczność, że małżonek zobowiązany do opuszczenia lokalu otrzymał spłatę lub

inny ekwiwalent majątkowy, powinna być natomiast wzięta pod uwagę przez sąd z

urzędu w ramach wynikającego z art. 14 ust. 3 ustawy obowiązku badania sytuacji

materialnej osób, w stosunku do których orzeka o uprawnieniu bądź braku

uprawnienia do lokalu socjalnego.

Z tych wszystkich względów należy przyjąć, że także w sprawie o podział

majątku wspólnego po ustaniu wspólności ustawowej, w skład którego wchodzi

prawo najmu lokalu mieszkalnego, sąd nakazując, stosownie do art. 624 zdanie

drugie k.p.c. w związku z art. 688 i 567 § 3 k.p.c., opuszczenie lokalu przez jednego

z byłych małżonków, obowiązany jest, na podstawie stosowanego odpowiednio art.

14 u.o.p.l., orzec o uprawnieniu tego małżonka do lokalu socjalnego, bądź o braku

takiego uprawnienia.

W sprawie takiej, jak wskazał Sąd Najwyższy w powoływanych uchwałach z

dnia 13 czerwca 2003 r., właściwa gmina powinna być uznana za zainteresowaną w

rozumieniu art. 510 § 1 k.p.c., stanowiącego odpowiednik art. 15 ust. 2 ustawy. Jak

wynika z art. 14 ust. 1 oraz z art. 15 ust. 3 zdanie ostatnie u.o.p.l., gmina, która ma

obowiązek zapewnienia uprawnionemu lokalu socjalnego, ma z mocy ustawy

interes prawny w braniu udziału w sprawie i nie musi interesu tego wykazywać. Sąd

zatem, także w postępowaniu o podział majątku wspólnego, obowiązany jest na

podstawie art. 510 § 2 k.p.c. wezwać gminę do udziału w sprawie w każdej sytuacji,

jeżeli przewiduje możliwość orzeczenia o nakazaniu wydania lokalu mieszkalnego

przez jednego z byłych małżonków i o jego uprawnieniu do lokalu socjalnego bądź

o braku takiego uprawnienia.

Jakkolwiek gminie uczestniczącej w postępowaniu o podział majątku

wspólnego będą przysługiwać wszystkie uprawnienia uczestnika postępowania, to

jednak należy przyjąć, że będzie ona je mogła realizować tylko w zakresie

wyznaczonym jej interesem w sprawie, ograniczającym się do kwestii istnienia bądź

nieistnienia uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego przez małżonka

zobowiązanego do wydania lokalu.

Bezprzedmiotowe natomiast byłoby odpowiednie stosowanie w sprawie o

podział majątku wspólnego, w której nakazano jednemu z byłych małżonków

wydanie lokalu, przepisu art. 15 ust. 2 u.o.p.l. Stanowiący bowiem podstawę do

wydania w tym postępowaniu orzeczenia nakazującego opuszczenie lokalu

mieszkalnego przepis art. 624 zdanie drugie k.p.c. zobowiązuje do wydania rzeczy

(lokalu) jedynie jej pozostałych współwłaścicieli, którym rzeczy w wyniku podziału

nie przyznano, nie stanowi natomiast podstawy do nakazania wydania rzeczy przez

osobę władającą nią na podstawie innego niż współwłasność tytułu prawnego (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1969 r., III CRN 226/69,

OSNCP 1970, nr 3, poz. 51).

Obowiązek wydania lokalu może być zatem w postępowaniu o podział

majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej nałożony tylko na byłego

małżonka, któremu przysługiwało wspólne prawo najmu lokalu, utracone przez

niego w wyniku podziału majątku wspólnego. Obowiązek taki w tym postępowaniu

nie może być nałożony ani nie może obejmować żadnej innej osoby, która lokal

zajmuje i używa na podstawie innego tytułu lub bez żadnego tytułu.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c.

rozstrzygnął przedstawione zagadnienia prawne, jak w uchwale.