Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 51/09 Generato dall'IA

Supreme Court dismissed request to rule on legal issue as it was merely a factual dispute without serious legal doubts.

Numero d'incarto III CZP 51/09
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court refused to issue a binding ruling on the legal question presented by the District Court regarding land boundary disputes. The lower court found the core issue concerned the specific location of a fence and the actual possession status on a historical date rather than a complex legal interpretation. Consequently, the Supreme Court determined the matter lacked the serious legal doubts required to trigger the special procedure for abstract legal questions.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 390 § 1 k.p.c.; Art. 61 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym: A request for a ruling on a legal issue is only effective if it raises serious legal doubts, not merely ordinary factual disputes or questions resolvable by the lower court.

Parole chiave

Generato dall'IA
legal issue presentation serious legal doubts Supreme Court procedure land boundary dispute factual vs legal question binding precedent property ownership limits

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 390 § 1 k.p.c.
przedstawił Sądowi Najwyższemu – na podstawie art. 390 § 1
Art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym
(art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U.
art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
Najwyższego z dnia 18 stycznia 1958 r., III CR 258/57, RPE 1/59, s. 334) chyba, że
art. 5 u.k.w.h.
Także art. 5 u.k.w.h. swą hipotezą
art. 65 § 2 k.c.
art. 65 § 2 k.c.) przeniosła jej własność w
art. 390 § 1 k.p.c
przedstawił Sądowi Najwyższemu – na podstawie art. 390 § 1
art.153 k.c
przebiegu granicy według kryteriów określonych w art.153 k.c.
art. 65 § 2 k.c
art. 65 § 2 k.c.) przeniosła jej własność w
art. 5 u.k.w.h
wpisów zawartych w dziale I-O księgi wieczystej. Także art. 5 u.k.w.h. swą hipotezą
art. 390 § 2 k.p.c
przez sąd odwoławczy, ze względu na jej wiążący charakter (art. 390 § 2 k.p.c.)

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 1958 r., III CR 258/57
orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1989 r., III CZP 13/89
orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 1994 r., III CZP 15/94
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 grudnia 1994 r., III CZP 158/94
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2006 r., III CZP 112/06
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2006 r., III CZP 112/06,
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 r., III CZP 21/08
III CZP 13/72
III CZP 13/72, OSNCP 1972, nr 7-8, poz.
III CZP 92/74
i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 1975 r., III CZP 92/74, OSNCP
III CZP 45/95
III CZP 45/95, OSNC 1995, nr 10, poz.
III CZP 75/74
Najwyższego z dnia 6 stycznia 1975 r., III CZP 75/74, OSNCP 1975, nr 10, poz.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CZP 51/09

POSTANOWIENIE

Dnia 19 sierpnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Barbara Myszka

w sprawie z wniosku Henryka G.

przy uczestnictwie Janiny B., Stefana B. i Marianny G.

o rozgraniczenie,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 19 sierpnia 2009 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w K.

postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2009 r.,

„Czy - w przypadku niezgodności stanu posiadania na dzień

4.XI.1971 r. z mapą ewidencji gruntów przyjętą za podstawę

wydanego aktu własności ziemi - nabycie własności części

nieruchomości pochodzącej z podziału większej całości następuje

w granicach wynikających z mapy dołączonej do akt księgi wieczystej

założonej dla nowopowstałej po podziale nieruchomości, czy też

w granicach przysługującej faktycznie poprzednikom prawnym

własności stwierdzonej aktem własności ziemi, a wyznaczonej

stanem posiadania na 4.XI.1971 r.?”

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 3 lipca 2008 r. rozgraniczył

nieruchomość składającą się z działki nr 45/2 położoną w P. objętą księgą

wieczystą nr [...], stanowiącą współwłasność małżonków Marianny i Henryka G. z

nieruchomością położoną w tej samej miejscowości stanowiącą działkę nr 44/2,

która nie ma urządzonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów stanowiącą

współwłasność małżonków Janiny i Stefana B. według linii wyznaczonej pkt 4404a 2-3-4-5-6-76-8-9-10 oraz pkt 13-14 przedstawionej na szkicu granicznym przyjętym

do państwowego zasobu geodezyjno-kartograficznego Starostwa Powiatowego w

K. za nr [...].

Przy rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy i uczestników Janiny i Stefana B.

Sąd Okręgowy w K. przedstawił Sądowi Najwyższemu – na podstawie art. 390 § 1

k.p.c. - przytoczone na wstępie zagadnienie prawne.

Wskazał, że aktem własności ziemi z dnia 30 grudnia 1975 r. uczestnicy stali

się z mocy prawa na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej właścicielami

nieruchomości rolnej położonej w P., w skład której wchodziła między innymi

działka 44/2. Tego samego rodzaju decyzją z dnia 30 maja 1975 r. stwierdzone

zostało, że małżonkowie Franciszek i Marianna G. nabyli z mocy prawa - na

prawach wspólności majątkowej małżeńskiej - nieruchomość położoną w P. w skład

której weszła działka oznaczona nr 475, odpowiadająca następnie działce nr 45,

której część stanowi obecnie działka 45/ 2.

W

dniu

listopada

1971

r.

granicę

posiadania

pomiędzy

tymi

nieruchomościami wyznaczał drewniany płot i miedza, dla której punkt odniesienia

stanowił rząd rosnących nad rzeką na zachód od tych nieruchomości drzew.

Umową zawartą w formie aktu notarialnego z dnia 10 lutego 1987 r.

małżonkowie Franciszek i Marianna G. sprzedali wnioskodawcy -synowi Henrykowi

G. działkę nr 45/2 o pow. 56 arów wyodrębnioną na skutek podziału działki 45

(dawnej 475) na trzy mniejsze: 45/1, 45/2 i 45/3, dokonanego mapą wpisaną do

ewidencji w dniu 11 marca 1986 r. za nr [...]. Granica północna działki 45 została

przedstawiona na mapie podziału według danych ewidencji, zgodnie z jej

przebiegiem w 1967 r., odmiennie od istniejącego w dniu 4 listopada 1971 r. stanu

posiadania.

Dla nieruchomości stanowiącej działkę 45/2 urządzona została księga

wieczysta nr [...]. Jej granica północna oznaczona została na podstawie

dokumentów znajdujących się w aktach księgi wieczystej (mapy podziału)

i przebiegała przez pkt 4404 – 4402, gdy tymczasem granica posiadania na dzień

4 listopada 1971 r. przebiegała przez pkt 4404a-2-3-4-5-6-7-15-17, według

oznaczenia szkicu granicznego inż. J. K. z dnia 25 lutego 2009 r.

Sąd Okręgowy podniósł, że w judykaturze utrwalił się pogląd, iż dokonując

rozgraniczenia nieruchomości rolnych nabytych na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy

z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych

(Dz.U. Nr 27, poz. 250) w tym postępowaniu można samodzielnie stwierdzić zakres

posiadania

każdego

z

właścicieli

i

zgodnie

z

nim

wytyczyć

granicę

odzwierciedlającą w tym wypadku stan prawny.

Zdaniem tego Sądu, w sprawie jednak występują szczególne okoliczności,

gdyż granica południowa działki 44/2 (poprzednio działki 474) stanowiącej własność

małżonków Janiny i Stefana B., sięga do linii wyznaczonej pkt 4404a- 2-3-4-5-6-715-17. Gdyby doszło do obrotu prawnego niepodzielonej działki nr 45, to następca

stałby się jej właścicielem w granicach własności przysługującej zbywcom. W

sytuacji, w której miał miejsce jej podział geodezyjny według granic ewidencyjnych

z 1967 r., a następnie doszło do zmiany właściciela działki nr 45/2, to fakty te mogą

sugerować, że powstał nowy stan prawny z linią graniczną wyznaczoną pkt 44044402. W takim wypadku nieruchomości będące przedmiotem rozgraniczenia nie

posiadałyby wspólnej granicy, gdyż rozdzielałby je pas gruntu stanowiący nadal

współwłasność małżonków Franciszka i Marianny G.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istniejący pomiędzy zainteresowanymi spór o linię graniczną i o to do kogo

z sąsiadów przynależy prawo własności przygranicznego pasa gruntu wzdłuż ich

nieruchomości podlega rozpoznaniu w sprawie o rozgraniczenie, skoro jego

źródłem była granica, a problem własności rozgraniczanych nieruchomości, miał

charakter wtórny (por. np. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 1972 r.,

III CZP 13/72, OSNCP 1972, nr 7-8, poz. 130 i postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 31 marca 1963 r., III CR 136/63, OSNCP 1964, nr 10, poz. 203).

Zagadnienie wpływu wydanych przez organ administracyjny na podstawie

art. 1 ust. 1 ustawy aktów własności ziemi na postępowanie rozgraniczeniowe

zostało wyjaśnione w judykaturze. W razie wypełnienia hipotezy tego przepisu

uwłaszczenie następowało z mocy samego prawa, a zatem decyzja taka ma

charakter potwierdzający, czyli deklaratoryjny. Organ administracyjny ustalał

jedynie nabycie prawa własności nieruchomości, nie dokonując kontroli granicy i nie

miał

kompetencji

do

dokonania

rozgraniczenia

w

toku

postępowania

uwłaszczeniowego. Z tego względu w wypadku określenia w akcie własności ziemi

obszaru i konfiguracji działki z naruszeniem art. 12 ust. 7 ustawy sąd dokonujący

rozgraniczenia mógł i może samodzielnie ustalić granicę działek zgodnie ze stanem

samoistnego posiadania w dniu 4 listopada 1971 r., bez potrzeby dokonania zmiany

tej decyzji w postępowaniu administracyjnym (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z 23 czerwca 1978 r., IV CR 268/78, OSNC 1979, nr 3, poz. 55

i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 1975 r., III CZP 92/74, OSNCP

1976, nr 3, poz. 34).

W orzecznictwie wyjaśniono także, że art. 63 ustawy z dnia 19 października

1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz.U. Nr 107, poz. 464 ze zm.) nie stoi na przeszkodzie ustaleniu

przebiegu granicy odmiennej od wynikającej z aktów własności ziemi, jeżeli

w decyzjach tych nieruchomości zostały określone według danych z ewidencji

gruntów niezgodnych ze stanem posiadania nieruchomości w dniu wejścia ustawy

uwłaszczeniowej w życie (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 1995 r.,

III CZP 45/95, OSNC 1995, nr 10, poz. 137).

Kognicja sądu w postępowaniu rozgraniczeniowym obejmuje ustalenie

przebiegu granicy według kryteriów określonych w art.153 k.c. Jeżeli linia graniczna

stała się sporna, to sąd może sięgnąć do dalszych kryteriów rozgraniczenia, jeżeli

nie można ustalić stanu prawnego, przez który należy rozumieć w razie wydania na

graniczne grunty aktów własności ziemi, jak wynika już z powyższych uwag, stan

samoistnego posiadania w dniu 4 listopada 1971 r., nawet jeżeli granice

ewidencyjne uwłaszczonych działek miały odmienny przebieg. Innymi słowy

samoistny posiadacz nabywał własność nieruchomości na podstawie art. 1 ust. 1

ustawy w takich granicach, w jakich faktycznie wykonywał swe władztwo

w stosunku do posiadanej nieruchomości w dniu wejścia ustawy uwłaszczeniowej

w życie, nawet jeżeli stan jej posiadania nie był zgodny z obszarem i konfiguracją

działek wynikających z ewidencji gruntów. Nawiązując do stanu faktycznego

sprawy granicę prawną pomiędzy działkami nr 45 i 44 wyznaczała więc linia 4404a

-2-3-4-5-6-7-15-17 (por. oprócz powołanych wyżej orzeczeń np. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 6 stycznia 1975 r., III CZP 75/74, OSNCP 1975, nr 10, poz.

145, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1981 r., III CZP 315/80, OSNCP

1981, nr 10, poz. 196 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia

2001 r., III CKN 1037/98, nie publ.).

Geodezyjny podział uwłaszczonej działki nr 45 nie mógł dokonać zmiany

zakresu prawa własności jej właścicieli w stosunku do sąsiedniej nieruchomości, tj.

działki nr 44, której część stanowi obecnie działka 44/2. Sam fakt podziału

nieruchomości nie wywołuje zmian w prawie własności. Granica prawna pomiędzy

rozgraniczanymi nieruchomościami nie uległa więc zmianie na skutek tego

zdarzenia prawnego, skoro według mapy podziału, choć z nieaktualnymi danymi

ewidencyjnymi podobnie jak w rzeczywistości, w dalszym ciągu północna granica

działki 45/2 pozostawała w styczności z południową granicą działki 44/2.

Skoro na mapie podziału na odcinku spornym nie była wydzielona inna

działka, to umowa sprzedaży zawarta w formie aktu notarialnego z dnia 10 lutego

1987 r., którą małżonkowie Marianna i Franciszek G. zbyli synowi Henrykowi G.

działkę 45/2, zgodnie z wolą stron (por. art. 65 § 2 k.c.) przeniosła jej własność w

granicach prawa własności, a nie według błędnego oznaczenia ewidencyjnego jej

północnej granicy.

Wpisy w księdze wieczystej danych geodezyjnych ustalających stan prawny

nieruchomości mają znaczenie ujawniające (ustalające, tj. deklaratoryjne) i same

nie tworzą prawa, ani nie sanują

jego braku (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 18 stycznia 1958 r., III CR 258/57, RPE 1/59, s. 334) chyba, że

co innego wynika z wyraźnych przepisów prawa, które nadają wpisowi

prawotwórczy charakter (np. ustanowienie odrębnej własności lokalu). Zauważyć

też należy, że wynikające z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach

wieczystych i hipotece (jedn. tekst : Dz.U z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm., dalej

u.k.w.h.) domniemanie nie dotyczy danych faktycznych stanowiących przedmiot

wpisów zawartych w dziale I-O księgi wieczystej. Także art. 5 u.k.w.h. swą hipotezą

obejmuje niezgodność ze stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze

wieczystej, a nie danymi faktycznymi dotyczącymi oznaczenia nieruchomości

(jej powierzchni i przebiegu granic), gdyż dane te same przez się nie tworzą stanu

prawnego (por. np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1989 r., III CZP

13/89, OSNCP 1990, nr 2, poz. 26 i z dnia 4 marca 1994 r., III CZP15/94, RP 1994,

nr 3, s. 53). Wprawdzie, gdy w dziale I-O księgi wieczystej jest wpisana

nieruchomość lub jej część będąca własnością innej osoby niż właściciel wpisany

w dziale II, to w takim wypadku taka niezgodność dotyczy prawa własności,

i instytucja

rękojmi wiary publicznej ksiąg

wieczystych

ma

zastosowanie

(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 grudnia 1994 r., III CZP 158/94, OSNC

1995, nr 4, poz. 59), niemniej jak wynika z niespornych w sprawie faktów ten

wyjątek nie może mieć w omawianym wypadku zastosowania.

Przedstawienie

zagadnienia

prawnego

Sądowi

Najwyższemu

jest

skuteczne, jeżeli budzi ono poważne wątpliwości, zaś przymiotnik kwalifikujący

oznacza, że w przypadku powstania wątpliwości pierwszego stopnia (zwykłych) sąd

odwoławczy

obowiązany jest rozwiązać je we własnym zakresie (por. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2006 r., III CZP 112/06,

niepubl.). Podjęcie uchwały w przedmiocie zagadnienia prawnego przedstawionego

przez sąd odwoławczy, ze względu na jej wiążący charakter (art. 390 § 2 k.p.c.)

stanowi wyjątek od zasady samodzielnego

rozstrzygania sprawy przez sąd

właściwy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 r.,

III CZP 21/08, niepubl.). Ze względu na wyjątkowość regulacji zawartej w art. 390

§ 1 k.p.c. przepis ten powinien być wykładany w sposób ścisły, bez żadnych

koncesji na rzecz argumentów o nastawieniu celowościowym lub utylitarnym.

W świetle powyższych uwag należało dojść do wniosku, że przedstawione

zagadnienie

było w pierwszej kolejności problemem faktycznym, a w zakresie,

w jakim dotyczyło kwestii prawnych, nie budziło poważnych wątpliwości w wyżej

zasygnalizowanym znaczeniu.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały

(art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr

240, poz. 2052 ze zm.).