Supreme Court dismissed request to rule on legal issue as it was merely a factual dispute without serious legal doubts.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court refused to issue a binding ruling on the legal question presented by the District Court regarding land boundary disputes. The lower court found the core issue concerned the specific location of a fence and the actual possession status on a historical date rather than a complex legal interpretation. Consequently, the Supreme Court determined the matter lacked the serious legal doubts required to trigger the special procedure for abstract legal questions.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 390 § 1 k.p.c.; Art. 61 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym: A request for a ruling on a legal issue is only effective if it raises serious legal doubts, not merely ordinary factual disputes or questions resolvable by the lower court.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZP 51/09
POSTANOWIENIE
Dnia 19 sierpnia 2009 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
SSN Barbara Myszka
w sprawie z wniosku Henryka G.
przy uczestnictwie Janiny B., Stefana B. i Marianny G.
o rozgraniczenie,
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym
w dniu 19 sierpnia 2009 r.,
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego
przez Sąd Okręgowy w K.
postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2009 r.,
„Czy - w przypadku niezgodności stanu posiadania na dzień
4.XI.1971 r. z mapą ewidencji gruntów przyjętą za podstawę
wydanego aktu własności ziemi - nabycie własności części
nieruchomości pochodzącej z podziału większej całości następuje
w granicach wynikających z mapy dołączonej do akt księgi wieczystej
założonej dla nowopowstałej po podziale nieruchomości, czy też
w granicach przysługującej faktycznie poprzednikom prawnym
własności stwierdzonej aktem własności ziemi, a wyznaczonej
stanem posiadania na 4.XI.1971 r.?”
odmawia podjęcia uchwały.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 3 lipca 2008 r. rozgraniczył
nieruchomość składającą się z działki nr 45/2 położoną w P. objętą księgą
wieczystą nr [...], stanowiącą współwłasność małżonków Marianny i Henryka G. z
nieruchomością położoną w tej samej miejscowości stanowiącą działkę nr 44/2,
która nie ma urządzonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów stanowiącą
współwłasność małżonków Janiny i Stefana B. według linii wyznaczonej pkt 4404a 2-3-4-5-6-76-8-9-10 oraz pkt 13-14 przedstawionej na szkicu granicznym przyjętym
do państwowego zasobu geodezyjno-kartograficznego Starostwa Powiatowego w
K. za nr [...].
Przy rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy i uczestników Janiny i Stefana B.
Sąd Okręgowy w K. przedstawił Sądowi Najwyższemu – na podstawie art. 390 § 1
k.p.c. - przytoczone na wstępie zagadnienie prawne.
Wskazał, że aktem własności ziemi z dnia 30 grudnia 1975 r. uczestnicy stali
się z mocy prawa na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej właścicielami
nieruchomości rolnej położonej w P., w skład której wchodziła między innymi
działka 44/2. Tego samego rodzaju decyzją z dnia 30 maja 1975 r. stwierdzone
zostało, że małżonkowie Franciszek i Marianna G. nabyli z mocy prawa - na
prawach wspólności majątkowej małżeńskiej - nieruchomość położoną w P. w skład
której weszła działka oznaczona nr 475, odpowiadająca następnie działce nr 45,
której część stanowi obecnie działka 45/ 2.
W
dniu
listopada
1971
r.
granicę
posiadania
pomiędzy
tymi
nieruchomościami wyznaczał drewniany płot i miedza, dla której punkt odniesienia
stanowił rząd rosnących nad rzeką na zachód od tych nieruchomości drzew.
Umową zawartą w formie aktu notarialnego z dnia 10 lutego 1987 r.
małżonkowie Franciszek i Marianna G. sprzedali wnioskodawcy -synowi Henrykowi
G. działkę nr 45/2 o pow. 56 arów wyodrębnioną na skutek podziału działki 45
(dawnej 475) na trzy mniejsze: 45/1, 45/2 i 45/3, dokonanego mapą wpisaną do
ewidencji w dniu 11 marca 1986 r. za nr [...]. Granica północna działki 45 została
przedstawiona na mapie podziału według danych ewidencji, zgodnie z jej
przebiegiem w 1967 r., odmiennie od istniejącego w dniu 4 listopada 1971 r. stanu
posiadania.
Dla nieruchomości stanowiącej działkę 45/2 urządzona została księga
wieczysta nr [...]. Jej granica północna oznaczona została na podstawie
dokumentów znajdujących się w aktach księgi wieczystej (mapy podziału)
i przebiegała przez pkt 4404 – 4402, gdy tymczasem granica posiadania na dzień
4 listopada 1971 r. przebiegała przez pkt 4404a-2-3-4-5-6-7-15-17, według
oznaczenia szkicu granicznego inż. J. K. z dnia 25 lutego 2009 r.
Sąd Okręgowy podniósł, że w judykaturze utrwalił się pogląd, iż dokonując
rozgraniczenia nieruchomości rolnych nabytych na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy
z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych
(Dz.U. Nr 27, poz. 250) w tym postępowaniu można samodzielnie stwierdzić zakres
posiadania
każdego
z
właścicieli
i
zgodnie
z
nim
wytyczyć
granicę
odzwierciedlającą w tym wypadku stan prawny.
Zdaniem tego Sądu, w sprawie jednak występują szczególne okoliczności,
gdyż granica południowa działki 44/2 (poprzednio działki 474) stanowiącej własność
małżonków Janiny i Stefana B., sięga do linii wyznaczonej pkt 4404a- 2-3-4-5-6-715-17. Gdyby doszło do obrotu prawnego niepodzielonej działki nr 45, to następca
stałby się jej właścicielem w granicach własności przysługującej zbywcom. W
sytuacji, w której miał miejsce jej podział geodezyjny według granic ewidencyjnych
z 1967 r., a następnie doszło do zmiany właściciela działki nr 45/2, to fakty te mogą
sugerować, że powstał nowy stan prawny z linią graniczną wyznaczoną pkt 44044402. W takim wypadku nieruchomości będące przedmiotem rozgraniczenia nie
posiadałyby wspólnej granicy, gdyż rozdzielałby je pas gruntu stanowiący nadal
współwłasność małżonków Franciszka i Marianny G.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Istniejący pomiędzy zainteresowanymi spór o linię graniczną i o to do kogo
z sąsiadów przynależy prawo własności przygranicznego pasa gruntu wzdłuż ich
nieruchomości podlega rozpoznaniu w sprawie o rozgraniczenie, skoro jego
źródłem była granica, a problem własności rozgraniczanych nieruchomości, miał
charakter wtórny (por. np. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 1972 r.,
III CZP 13/72, OSNCP 1972, nr 7-8, poz. 130 i postanowienie Sądu Najwyższego
z dnia 31 marca 1963 r., III CR 136/63, OSNCP 1964, nr 10, poz. 203).
Zagadnienie wpływu wydanych przez organ administracyjny na podstawie
art. 1 ust. 1 ustawy aktów własności ziemi na postępowanie rozgraniczeniowe
zostało wyjaśnione w judykaturze. W razie wypełnienia hipotezy tego przepisu
uwłaszczenie następowało z mocy samego prawa, a zatem decyzja taka ma
charakter potwierdzający, czyli deklaratoryjny. Organ administracyjny ustalał
jedynie nabycie prawa własności nieruchomości, nie dokonując kontroli granicy i nie
miał
kompetencji
do
dokonania
rozgraniczenia
w
toku
postępowania
uwłaszczeniowego. Z tego względu w wypadku określenia w akcie własności ziemi
obszaru i konfiguracji działki z naruszeniem art. 12 ust. 7 ustawy sąd dokonujący
rozgraniczenia mógł i może samodzielnie ustalić granicę działek zgodnie ze stanem
samoistnego posiadania w dniu 4 listopada 1971 r., bez potrzeby dokonania zmiany
tej decyzji w postępowaniu administracyjnym (por. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z 23 czerwca 1978 r., IV CR 268/78, OSNC 1979, nr 3, poz. 55
i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 1975 r., III CZP 92/74, OSNCP
1976, nr 3, poz. 34).
W orzecznictwie wyjaśniono także, że art. 63 ustawy z dnia 19 października
1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa oraz o zmianie
niektórych ustaw (Dz.U. Nr 107, poz. 464 ze zm.) nie stoi na przeszkodzie ustaleniu
przebiegu granicy odmiennej od wynikającej z aktów własności ziemi, jeżeli
w decyzjach tych nieruchomości zostały określone według danych z ewidencji
gruntów niezgodnych ze stanem posiadania nieruchomości w dniu wejścia ustawy
uwłaszczeniowej w życie (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 1995 r.,
III CZP 45/95, OSNC 1995, nr 10, poz. 137).
Kognicja sądu w postępowaniu rozgraniczeniowym obejmuje ustalenie
przebiegu granicy według kryteriów określonych w art.153 k.c. Jeżeli linia graniczna
stała się sporna, to sąd może sięgnąć do dalszych kryteriów rozgraniczenia, jeżeli
nie można ustalić stanu prawnego, przez który należy rozumieć w razie wydania na
graniczne grunty aktów własności ziemi, jak wynika już z powyższych uwag, stan
samoistnego posiadania w dniu 4 listopada 1971 r., nawet jeżeli granice
ewidencyjne uwłaszczonych działek miały odmienny przebieg. Innymi słowy
samoistny posiadacz nabywał własność nieruchomości na podstawie art. 1 ust. 1
ustawy w takich granicach, w jakich faktycznie wykonywał swe władztwo
w stosunku do posiadanej nieruchomości w dniu wejścia ustawy uwłaszczeniowej
w życie, nawet jeżeli stan jej posiadania nie był zgodny z obszarem i konfiguracją
działek wynikających z ewidencji gruntów. Nawiązując do stanu faktycznego
sprawy granicę prawną pomiędzy działkami nr 45 i 44 wyznaczała więc linia 4404a
-2-3-4-5-6-7-15-17 (por. oprócz powołanych wyżej orzeczeń np. uchwałę Sądu
Najwyższego z dnia 6 stycznia 1975 r., III CZP 75/74, OSNCP 1975, nr 10, poz.
145, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1981 r., III CZP 315/80, OSNCP
1981, nr 10, poz. 196 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia
2001 r., III CKN 1037/98, nie publ.).
Geodezyjny podział uwłaszczonej działki nr 45 nie mógł dokonać zmiany
zakresu prawa własności jej właścicieli w stosunku do sąsiedniej nieruchomości, tj.
działki nr 44, której część stanowi obecnie działka 44/2. Sam fakt podziału
nieruchomości nie wywołuje zmian w prawie własności. Granica prawna pomiędzy
rozgraniczanymi nieruchomościami nie uległa więc zmianie na skutek tego
zdarzenia prawnego, skoro według mapy podziału, choć z nieaktualnymi danymi
ewidencyjnymi podobnie jak w rzeczywistości, w dalszym ciągu północna granica
działki 45/2 pozostawała w styczności z południową granicą działki 44/2.
Skoro na mapie podziału na odcinku spornym nie była wydzielona inna
działka, to umowa sprzedaży zawarta w formie aktu notarialnego z dnia 10 lutego
1987 r., którą małżonkowie Marianna i Franciszek G. zbyli synowi Henrykowi G.
działkę 45/2, zgodnie z wolą stron (por. art. 65 § 2 k.c.) przeniosła jej własność w
granicach prawa własności, a nie według błędnego oznaczenia ewidencyjnego jej
północnej granicy.
Wpisy w księdze wieczystej danych geodezyjnych ustalających stan prawny
nieruchomości mają znaczenie ujawniające (ustalające, tj. deklaratoryjne) i same
nie tworzą prawa, ani nie sanują
jego braku (por. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 18 stycznia 1958 r., III CR 258/57, RPE 1/59, s. 334) chyba, że
co innego wynika z wyraźnych przepisów prawa, które nadają wpisowi
prawotwórczy charakter (np. ustanowienie odrębnej własności lokalu). Zauważyć
też należy, że wynikające z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach
wieczystych i hipotece (jedn. tekst : Dz.U z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm., dalej
u.k.w.h.) domniemanie nie dotyczy danych faktycznych stanowiących przedmiot
wpisów zawartych w dziale I-O księgi wieczystej. Także art. 5 u.k.w.h. swą hipotezą
obejmuje niezgodność ze stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze
wieczystej, a nie danymi faktycznymi dotyczącymi oznaczenia nieruchomości
(jej powierzchni i przebiegu granic), gdyż dane te same przez się nie tworzą stanu
prawnego (por. np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1989 r., III CZP
13/89, OSNCP 1990, nr 2, poz. 26 i z dnia 4 marca 1994 r., III CZP15/94, RP 1994,
nr 3, s. 53). Wprawdzie, gdy w dziale I-O księgi wieczystej jest wpisana
nieruchomość lub jej część będąca własnością innej osoby niż właściciel wpisany
w dziale II, to w takim wypadku taka niezgodność dotyczy prawa własności,
i instytucja
rękojmi wiary publicznej ksiąg
wieczystych
ma
zastosowanie
(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 grudnia 1994 r., III CZP 158/94, OSNC
1995, nr 4, poz. 59), niemniej jak wynika z niespornych w sprawie faktów ten
wyjątek nie może mieć w omawianym wypadku zastosowania.
Przedstawienie
zagadnienia
prawnego
Sądowi
Najwyższemu
jest
skuteczne, jeżeli budzi ono poważne wątpliwości, zaś przymiotnik kwalifikujący
oznacza, że w przypadku powstania wątpliwości pierwszego stopnia (zwykłych) sąd
odwoławczy
obowiązany jest rozwiązać je we własnym zakresie (por. np.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2006 r., III CZP 112/06,
niepubl.). Podjęcie uchwały w przedmiocie zagadnienia prawnego przedstawionego
przez sąd odwoławczy, ze względu na jej wiążący charakter (art. 390 § 2 k.p.c.)
stanowi wyjątek od zasady samodzielnego
rozstrzygania sprawy przez sąd
właściwy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 r.,
III CZP 21/08, niepubl.). Ze względu na wyjątkowość regulacji zawartej w art. 390
§ 1 k.p.c. przepis ten powinien być wykładany w sposób ścisły, bez żadnych
koncesji na rzecz argumentów o nastawieniu celowościowym lub utylitarnym.
W świetle powyższych uwag należało dojść do wniosku, że przedstawione
zagadnienie
było w pierwszej kolejności problemem faktycznym, a w zakresie,
w jakim dotyczyło kwestii prawnych, nie budziło poważnych wątpliwości w wyżej
zasygnalizowanym znaczeniu.
Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały
(art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr
240, poz. 2052 ze zm.).