Supreme Court holds divorce appeal incurs only fixed fee, not proportional fee for ancillary rulings.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that a divorce appeal incurs only the fixed court fee, rejecting the requirement for a proportional fee on ancillary rulings. The appellant had paid the fixed fee while the lower court demanded a proportional fee for alimentary orders included in the divorce judgment. The court decided that the legislative intent for a single fixed fee applies to the entire divorce proceeding, including appeals, to avoid paradoxical outcomes where changing divorce grounds prevents modifying ancillary orders.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 26 ust. 1 pkt 1; Art. 18 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: The principle of integrality of a divorce judgment means that only the fixed court fee is payable for appeals against divorce judgments, even when ancillary rulings such as alimony are included.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 19 czerwca 2007 r., III CZP 48/07
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz
Sędzia SN Marian Kocon
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Krzysztofa D. przeciwko Mirosławie D.
o rozwód, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 19
czerwca 2007 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w
Katowicach postanowieniem z dnia 6 marca 2007 r.:
"Czy od apelacji w sprawie o rozwód, zaskarżającej zarówno orzeczenie o
winie, jak i o alimentach na rzecz rozwiedzionego małżonka, pobiera się oprócz
opłaty stałej od rozwodu opłatę stosunkową od orzeczenia alimentacyjnego?"
podjął uchwałę:
Od apelacji w sprawie o rozwód, którą zaskarżono rozstrzygnięcie o
winie i alimentach na rzecz rozwiedzionego małżonka, pobiera się tylko opłatę
stałą (art. 26 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca
2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 167, poz. 1398
ze zm.).
Uzasadnienie
Przedstawione zagadnienie prawne powstało w sprawie, w której adwokat
reprezentujący powoda, zaskarżając wyrok rozwodowy w części orzekającej o winie
rozkładu pożycia małżeńskiego, o alimentach na rzecz małoletniej córki stron, a
także o alimentach na rzecz pozwanej, uiścił stałą opłatę sądową w kwocie 600 zł.
Sąd Okręgowy w Częstochowie postanowieniem z dnia 4 stycznia 2007 r.
odrzucił na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. apelację w zakresie zaskarżającym
orzeczenie o alimentach zasądzonych na rzecz pozwanej, uznając, że apelacja w
tej części powinna zostać opłacona należną opłatą bez wezwania.
Sąd Apelacyjny w Katowicach, rozpoznając zażalenie, w którym powód
zarzucił naruszenie art. 26 ust. 2 w związku z art. 18 ust. 2 i art. 11 ustawy z dnia 28
lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz.1398
ze zm. – dalej: „u.k.s.c.” lub „ustawa o kosztach sądowych”) przez błędną
wykładnię, powziął wątpliwości wyrażone w przedstawionym zagadnieniu prawnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Właściwa wykładnia przepisów ustawy o kosztach sądowych wymaga
wyjaśnienia, czy i w jakim zakresie przepisy te powiązane są z zasadą integralności
wyroku rozwodowego. Zasada ta – przyjmowana w doktrynie i judykaturze – ma
swe uzasadnienie w istnieniu ścisłej łączności rozstrzygnięć wyroku orzekającego
rozwód, a jej istota polega na tym, iż częściowe zaskarżenie wyroku powoduje, że
pozostałe niezaskarżone rozstrzygnięcia, ze względu na ścisłe powiązanie z
zaskarżoną częścią wyroku, nie stają się prawomocne.
Zasada integralności wyroku rozwodowego, wielokrotnie powoływana w
orzecznictwie Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 29 grudnia 1947 r., C. I
1679/47, OSN 1948, nr 3, poz. 78, uchwała składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 5 stycznia 1953 r., C. 688/51, OSN 1954, nr 2, poz. 26 lub
uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 12 października 1970 r., III CZP 6/70,
OSNCP 1971, nr 7-8, poz. 117), mająca bezwzględne zastosowanie w odniesieniu
do rozstrzygnięć przewidzianych w art. 57 i 58 § 1 k.r.o., a więc dotyczących winy
stron, władzy rodzicielskiej nad ich wspólnym dzieckiem, a także ponoszenia przez
każdego z małżonków kosztów utrzymania i wychowania ich dziecka, uległa
modyfikacji. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 marca 1999 r., III CKN
124/99 (OSNC 1999, nr 10, poz.182) stwierdził, że zmieniony w wyniku apelacji
wyrok rozwodowy w części dotyczącej wysokości świadczeń alimentacyjnych na
rzecz dzieci ma byt samodzielny (por. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
z dnia 13 października 2004 r., I CZ 111/04, nie publ.).
Po rozszerzeniu kognicji sądu orzekającego rozwód i objęcia nim
rozstrzygnięć o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania małżonków, o
eksmisji małżonka, a także o podziale majątku wspólnego (art. 58 § 2 i 3 k.r.o.), w
judykaturze jednolicie przyjmuje się, że w odniesieniu do takich rozstrzygnięć
zasada integralności wyroku rozwodowego nie obowiązuje. Zaskarżenie wyroku
rozwodowego jedynie w części dotyczącej wspólnego mieszkania oraz podziału
wspólnego majątku nie oznacza więc zaskarżenia takiego wyroku w całości
(uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia
1978 r., III CZP 30/77, OSNCP 1978, nr 3, poz. 39). Regułę tę należy
konsekwentnie zastosować w przypadku zaskarżenia wyroku jedynie w części
orzekającej o alimentach zasądzonych od jednego małżonka na rzecz drugiego (art.
60 § 1 i 2 k.r.o.). Wszystkie te roszczenia mają charakter majątkowy, sąd nie orzeka
o nich z urzędu, mogą być dochodzone w odrębnym postępowaniu. Z tych
względów nie są objęte zasadą integralności wyroku rozwodowego, w konsekwencji
mogą, ale nie muszą być przedmiotem rozstrzygnięć przez sąd orzekający o
rozwodzie. Przyjąć zatem należy, że w aktualnym stanie prawnym zasada
integralności wyroku rozwodowego ma zastosowanie do roszczeń procesowych o
charakterze osobistym, które nie mogą być dochodzone poza postępowaniem
odrębnym w sprawie o rozwód. Zależności takie nie występują w przypadku
roszczeń majątkowych, które mogą być dochodzone zarówno w sprawie
rozwodowej, jak i odrębnie, po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego.
Jeśli żądanie o takim charakterze dochodzone jest w odrębnym postępowaniu,
to pozew (wniosek) a także apelacja i inne środki prawne skierowane przeciwko
orzeczeniu wydanym w takim postępowaniu podlegają opłatom na ogólnych
zasadach (art. 3 ust. 1 i 2 u.k.s.c.). Inaczej kwestię pobierania opłat uregulował
ustawodawca, gdy żądania takie zostały zgłoszone w pozwie o rozwód.
Odmienność polega na tym, że od pozwu w sprawie o rozwód pobiera się tylko
jedną opłatę stałą w wysokości 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.). Dopiero w razie
zasądzenia alimentów na rzecz małżonka w orzeczeniu kończącym postępowanie
w instancji, pobiera się od małżonka zobowiązanego opłatę stosunkową od
zasądzonego roszczenia, a w razie nakazania eksmisji jednego z małżonków albo
podziału wspólnego majątku pobiera się także opłatę w wysokości przewidzianej od
pozwu lub wniosku w takiej sprawie (art. 26 ust. 2 u.k.s.c.).
Wobec tego że przepisy przewidujące pobieranie opłaty od pozwu lub wniosku
wszczynającego postępowanie w sprawie stosuje się również do opłaty od apelacji
(art. 18 ust. 2 u.k.s.c), konsekwentnie uznać należy, że od apelacji wniesionej od
wyroku w części rozstrzygającej nie tylko o roszczeniach objętych integralnością
wyroku rozwodowego ale dotyczących także roszczeń przewidzianych w art. 58 § 2
zdanie 2 i 3, art. 58 § 3 i art. 60 § 1 i 2 k.r.o., należy pobrać taką samą opłatę, a
więc tylko stałą w wysokości 600 zł. Dopiero „w orzeczeniu kończącym
postępowanie w instancji” (art. 26 ust. 2 w związku z art. 18 ust. 2 u.k.s.c.) pobrana
zostanie opłata przewidziana dla roszczeń, o których mowa w art. 26 ust. 2 u.k.s.c.
Taka wykładnia odpowiada idei stworzenia prostego systemu pobierania opłat w
sprawie rozwodowej, zgodnie z którą strona uiszcza w toku procesu jedynie opłatę
stałą w kwocie 600 zł od pozwu o rozwód i w tej samej wysokości od apelacji.
Obowiązek uiszczenia opłat dodatkowych uzależniony jest od uwzględnienia
roszczeń dodatkowych i realizuje się w orzeczeniu kończącym postępowanie w
danej instancji.
Przyjęcie stanowiska przeciwnego, według którego opłaty pobiera się także od
zaskarżonych apelacją rozstrzygnięć dodatkowych, które – co wymaga
podkreślenia – wprawdzie nie mieszczą się w granicach integralności wyroku
rozwodowego, ale objęte zostały zaskarżeniem dotyczącym orzeczenia o
rozwodzie, prowadziłoby – w razie nieuiszczenia opłaty – do odrzucenia apelacji w
tym zakresie, a więc uprawomocnienia się wyroku w części zasądzającej alimenty
na podstawie art. 60 § 1 i 2 k.r.o., orzekającej o eksmisji małżonka albo o podziale
majątku wspólnego. Takie rozwiązanie mogłoby prowadzić do sytuacji
paradoksalnej, polegającej na tym, że sąd drugiej instancji, zmieniając wyrok w
części orzekającej o winie za rozkład pożycia małżeńskiego, pozbawiony byłby
możliwości wydania reformatoryjnego orzeczenia o alimentach. W skrajnym
przypadku sąd drugiej instancji, zmieniając wyrok w części orzekającej o rozwodzie
przez oddalenie powództwa, nie mógłby zmienić orzeczenia o podziale majątku
wspólnego, które wobec dalszego istnienia ustroju wspólności ustawowej
pozbawione byłoby podstaw prawnych.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie
(art. 390 § 1 k.p.c.).