Supreme Court dismisses legal question as premature regarding a partial heir's standing to challenge shareholder resolutions.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court refused to rule on a legal question regarding whether a partial heir of a deceased shareholder could independently challenge shareholder resolutions. The lower courts found the heir lacked standing because a company contract restricted inheritance and required cash payment for shares, preventing automatic admission to the company. The appellate court incorrectly declared the contract clause void without party objection, creating a premature factual basis for the legal question. The Supreme Court determined the question relied on an unproven assumption of the heir's status and did not require resolution for the appeal.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 183 § 1 k.s.h.; Art. 184 § 1 k.s.h.; Art. 390 § 1 k.p.c. A legal question concerning the standing of a partial heir to challenge shareholder resolutions is inadmissible if the court's decision depends on a premature assumption of the heir's legal status that has not been sufficiently proven.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZP 45/07
POSTANOWIENIE
Dnia 17 maja 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)
SSN Iwona Koper
SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)
Protokolant Bożena Nowicka
w sprawie z powództwa J.P.
przeciwko „I.” sp. z o.o.
o stwierdzenie nieważności uchwał,
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym
w dniu 17 maja 2007 r.,
zagadnienia prawnego przedstawionego
przez Sąd Apelacyjny
postanowieniem z dnia 6 lutego 2007 r., sygn. akt [...],
"Czy
spadkobierca
w
części
ułamkowej
wspólnika
spółki
z ograniczoną odpowiedzialnością, któremu przysługiwał jeden udział
w kapitale zakładowym, jest legitymowany do samodzielnego
zaskarżenia uchwał wspólników ?"
odmawia podjęcia uchwały.
Uzasadnienie
Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo o stwierdzenie nieważności
uchwał podjętych w dniu 13 lipca 2004 r. na zgromadzeniu wspólników pozwanej
spółki z o.o. wobec uznania, że powodowi, jako osobie nie będącej wspólnikiem,
nie przysługuje prawo do samodzielnego wytoczenia tego powództwa. Sąd ten
ustalił, że od dnia 28 lutego 2002 r. w umowie spółki istniał zapis § 9 d
ograniczający możliwość wstąpienia następców prawnych na miejsce zmarłego
wspólnika do grona udziałowców spółki i przewidujący obowiązek oraz terminy
dokonania spłaty pieniężnej na ich rzecz. Treść powyższego postanowienia umowy
spółki została zmieniona uchwałą wspólników z dnia 2 maja 2003 r., ujawnioną
w KRS dopiero w dniu 3 października 2003 r., w ten sposób, że wyłączono
możliwość wstąpienia do spółki spadkobierców zmarłego wspólnika niebędących
wspólnikami w chwili jego śmierci, utrzymując obowiązek spłaty na ich rzecz
wartości księgowej udziałów, z modyfikacją polegającą na ograniczeniu okresu
spłaty.
Nadto Sąd ten ustalił, że w dniu 1 sierpnia 2003 r. zmarł wspólnik pozwanej
spółki
L.P., a do dziedziczenia ustawowego po nim powołani zostali żona I.P.
(będąca wspólnikiem pozwanej spółki z o.o.), jej małoletni syn z drugiego
małżeństwa K.P. oraz powód (obaj nie będący wspólnikami spółki), każde po 1/3
części. W ocenie Sądu pierwszej
instancji powód nie stał się wspólnikiem
pozwanej spółki wobec zapisu § 9 d umowy spółki, w brzmieniu wprowadzonym
uchwałą wspólników z dnia 2 maja 2003 r., ale był współuprawnionym z udziału po
zmarłym wspólniku. Ponieważ spadkobiercy nie dokonali
wyboru wspólnego
przedstawiciela na podstawie art. 184 § 1 k.s.h., a powód nie był wspólnikiem,
przeto nie przysługiwało mu prawo do samodzielnego wytoczenia powództwa.
Przy
rozpoznawaniu
apelacji
powoda
Sąd
Apelacyjny
sformułował
zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które na podstawie art. 390 § 1
k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia postanowieniem z dnia
6 lutego 2007 r.
Zdaniem Sądu drugiej instancji, uchwała zgromadzenia wspólników z dnia
2 maja 2003 r. wyłączająca możliwość uzyskania statusu wspólnika przez
spadkobierców zmarłego wspólnika, nie będących dotąd wspólnikami, która nie
została ujawniona w KRS do dnia otwarcia spadku, tj. 1 sierpnia 2003 r., nie jest
wiążąca w relacji między powodem a pozwaną Spółką. Oznacza to, że z chwilą
otwarcia spadku powód stał się współuprawnionym z jego udziału w spółce, a nie
tylko wierzycielem wartości księgowej części udziału. Natomiast ujawnione
wcześniej w KRS postanowienie § 9 d umowy spółki w brzmieniu ukształtowanym
uchwałą z dnia 28 lutego 2002 r., przewidujące ograniczenie wstąpienia do spółki
następców prawnych zmarłego wspólnika, uznał Sąd Apelacyjny za pozbawione
skuteczności, wobec nieokreślenia zasad ograniczeń oraz niewskazania kryteriów
w tym zakresie, co uniemożliwia wykonalność powyższego zapisu umownego.
Powyższa ocena postanowień § 9 d umowy spółki w brzmieniu nadanym
uchwałami wspólników z 28 lutego 2002 r. i z 2 maja 2003 r. skutkowała wnioskiem
Sądu Apelacyjnego, że powód stał się nabywcą pełni praw wynikających ze
wspólności udziału w spółce, uzyskując status prawny współuprawnionego do tego
udziału w rozumieniu art. 184 k.s.h. Jednakże pomimo, że przepis art. 250 k.s.h.
expressis verbis nie przyznaje legitymacji czynnej współuprawnionemu z udziału
(art. 184 k.s.h.), to jednak piśmiennictwo aprobuje możliwość zaskarżenia uchwały,
ale tylko przez działających łącznie wszystkich współuprawnionych z udziału, a taki
stan w niniejszej sprawie nie wystąpił.
Sąd Apelacyjny uznał jednak za możliwe rozważenie samodzielnego
wystąpienia przez powoda z powództwem na podstawie art. 209 k.c., jako osoby
współuprawnionej do udziału w spółce, której roszczenie o stwierdzenie
nieważności uchwał, jest roszczeniem zmierzającym do zachowania wspólnego
prawa, ponieważ zaskarżone uchwały unicestwiają udział zmarłego wspólnika
zmniejszając ilość udziałów w kapitale zakładowym spółki. Sąd Apelacyjny zarazem
dostrzegł jednak niezgodność takiej wykładni z literalnym brzmieniem art. 250
k.s.h., jako że powód nie posiada statusu wspólnika.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Na wstępie należy odnieść się do kwestii sposobu sformułowania
zagadnienia prawnego przez Sąd Apelacyjny. W orzecznictwie wyrażono
ustabilizowany już pogląd że na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. dopuszczalne jest
przedstawianie zagadnień prawnych wyłącznie do „rozstrzygnięcia”, a więc
sformułowanych w postaci takich pytań, które wyznaczają dwie możliwe
odpowiedzi, a więc towarzyszy im alternatywa odpowiedzi, spośród których wybór
należy do adresata pytania. Przepis art. 390 § 1 k.p.c. ma więc na względzie
wyłącznie pytania (zagadnienia) do „rozstrzygnięcia” (postanowienie SN z dnia 13
kwietnia 2000 r., III CZP 2/00, OSNC 2000, nr 11, poz. 200; postanowienie z dnia
19 września 2001 r. III CZP 28/00, niepubl; postanowienie SN z dnia 25
października, III CZP 73/06, LEX nr 209211). Skład orzekający w niniejszej
sprawie pogląd ten podziela, ale zarazem uznaje, że zagadnienie prawne
w brzmieniu przedstawionym w niniejszej sprawie przez Sąd Apelacyjny ma postać
pytania do „rozstrzygnięcia” ponieważ towarzyszy mu alternatywa odpowiedzi –
potwierdzającej, albo zaprzeczającej. Sama więc ta okoliczność – gdyby wyłącznie
była rozstrzygającą – to przemawiałaby za podjęciem uchwały. Jednakże z mocy
art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240,
poz. 2052 ze zm.) podjęcie uchwały uzależnione jest od uznania przez skład Sądu
Najwyższego, że przedstawione zagadnienie prawne wymaga wyjaśnienia,
a rozbieżności – rozstrzygnięcia. Tymczasem w odniesieniu do tych przesłanek
ustawowych w orzecznictwie panuje zgodny pogląd, że wymóg rozstrzygnięcia
rozbieżności, a więc podjęcia uchwały zachodzi wówczas, gdy ich rozstrzygnięcie
jest niezbędne dla rozpoznania środka odwoławczego i wydania orzeczenia
w sprawie (postanowienie SN z dnia 30 maja 2003 r., III CZP 30/03, LEX nr
109444; postanowienie SN z dnia 9 czerwca 2005 r. II CZP 31/05, LEX nr 180857).
Innymi słowy, przedmiotem zagadnienia prawnego przedstawionego Sądowi
Najwyższemu może być tylko problem prawny, od rozwiązania którego zależy
rozstrzygnięcie sprawy (postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2005 r., II UZP 14/05,
OSNP 2006, nr 17-18, poz. 283). Niezbędną więc przesłanką dopuszczalności
przedstawienia zagadnienia prawnego na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. jest zatem
również
występowanie
bezpośredniego
związku
między
przedstawionym
zagadnieniem prawnym a rozstrzygnięciem środka odwoławczego (postanowienie
SN z dnia 12 października 2005 r. III CZP 68/05, LEX nr 175457). Wykładnia
przepisu, który nie ma zastosowania w stanie faktycznym sprawy, nie może więc
być przedmiotem zagadnienia prawnego przedstawionego Sądowi Najwyższemu
do rozstrzygnięcia, bowiem zgodnie z art. 390 § 1 k.p.c. tylko takie zagadnienie
prawne może być przedmiotem pytania, które ma wpływ na rozpoznanie apelacji i
rozstrzygnięcie sprawy, (postanowienie SN z dnia 28 lutego 2006 r., III CZP 3/06,
LEX nr 180673). W ocenie składu orzekającego wymóg ten w niniejszej sprawie nie
został spełniony.
Po pierwsze, zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego ale
tylko w tym zakresie, w którym Sąd ten twierdzi, że w czasie podejmowania
uchwały wspólników z dnia 2 maja 2003 r. powód był osobą trzecią w stosunku do
pozwanej spółki, a zatem wskutek nie ujawnienia postanowień tej uchwały
w rejestrze przedsiębiorców KRS, nie była ona wiążąca w relacji powoda
z pozwaną Spółką. Wbrew jednak stanowisku Sądu Apelacyjnego, skutek
powyższy nie przesądza jeszcze automatycznie o tym, że z chwilą otwarcia spadku
powód, stał się wraz z pozostałymi spadkobiercami „... współuprawnionym z jego
udziału w spółce”. Taki stanowczy wniosek Sądu Apelacyjnego wydaje się być
przedwczesny w stanie faktycznym sprawy ustalonym przez Sąd pierwszej
instancji, które to ustalenia nie dają podstaw do kategorycznego uznania, że
powód stał się spadkobiercą ułamkowej części udziału posiadanego przez
spadkodawcę w pozwanej spółce. Zważyć bowiem należy, że elementem ustaleń
Sądu pierwszej instancji jest ustalenie, że od 28 lutego 2002 r. istniał w § 9 d
umowy spółki zapis (ujawniony w rejestrze 28 maja 2002 r.) ograniczający
możliwość wstąpienia następców prawnych na miejsce zmarłego wspólnika do
grona udziałowców spółki i przewidujący obowiązek dokonania spłaty pieniężnej na
ich rzecz. Strony sporu nie kwestionowały skuteczności w stosunku do powoda
tego wcześniejszego postanowienia umowy spółki podważając jedynie skuteczność
wobec niego zmiany dokonanej uchwałą wspólników z dnia 2 maja 2003 r., a to
wobec daty ujawnienia w rejestrze tej ostatniej zmiany. Tymczasem Sąd
Apelacyjny,
niejako
z
własnej
inicjatywy,
dokonał
oceny
skuteczności
postanowienia § 9 d umowy spółki w brzmieniu z dnia 28 lutego 2002 r. i uznał je za
bezskuteczne, pomimo że żadna ze stron zarzutów w tym zakresie nie zgłaszała
ani nie kwestionowała wykładni tego postanowienia umowy. Ponadto Sąd
Apelacyjny uzasadnił bezskuteczność postanowienia § 9 d umowy spółki
w brzmieniu z dnia 28 lutego 2002 r. tym, że wykazuje ono braki, bo nie określa
zasad ustanowionych w nim ograniczeń, ani nie wskazuje jakichkolwiek kryteriów
w tym zakresie, co zdaniem Sądu Apelacyjnego uniemożliwia wykonalność tego
zapisu
umownego.
Tymczasem
wskazane
przez
Sąd
Apelacyjny
braki
postanowienia § 9 d umowy spółki w brzmieniu z 28 lutego 2002 r., w przedmiocie
ograniczenia wstąpienia do spółki spadkobierców na miejsce zmarłego wspólnika,
nie są ustawowymi przesłankami przesądzającymi w art. 183 § 1 k.s.h.
o bezskuteczności tego ograniczenia zastrzeżonego w umowie spółki. Przepis ten
wyraźnie bowiem wiąże skuteczność omawianego ograniczenia zastrzeżonego
w umowie
spółki
z
określeniem
w
niej
warunków
spłaty
spadkobierców
niewstępujących do spółki. Wyrażona więc przez Sąd Apelacyjny ocena
bezskuteczności postanowienia umownego, ograniczającego wstąpienie do spółki
następców prawnych w miejsce zmarłego wspólnika, dokonana bez inicjatywy
i udziału w tym zakresie stron sporu i przy posłużeniu się pozaustawowymi
przesłankami
oceny
bezskuteczności
wcześniej
zastrzeżonego
umową
ograniczenia, nie pozwala obecnie na stanowcze pozytywne przesądzenie o tym,
że powód jest współuprawnionym z udziału w rozumieniu art. 184 § 1 k.s.h.
Ponieważ przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne zasadza się na
co najmniej przedwczesnym założeniu, że powód posiada taki status prawny, tj.
współuprawnionego z udziału, przeto nie zostało dostatecznie wykazane, aby
wydanie orzeczenia w sprawie zależało od rozstrzygnięcia przedstawionego
Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia na
podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym
(Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.), uznając, że przedmiotowe zagadnienie prawne
nie wymaga wyjaśnienia dla rozpoznania apelacji i rozstrzygnięcia sprawy.