Supreme Court rules State Courts must pay execution fees with enforcement orders under enforcement law.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that State Courts issuing enforcement orders must simultaneously pay the statutory execution fee to the bailiff. The lower court had rejected the State's claim because it argued the new law exempted State entities from such fees. The Court held that the specific exemption clause does not apply to State Courts, and the penalty for non-payment mandates that the fee be paid together with the enforcement order.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 45 ust. 7 u.k.s.egz.; Art. 59 ust. 3 u.k.s.egz.: State Courts acting as creditors are not exempt from paying execution fees and must remit the fee to the bailiff together with the enforcement order.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 25 lipca 2002 r., III CZP 45/02
Sędzia SN Barbara Myszka (przewodniczący)
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)
Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski
Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi wierzyciela Skarbu Państwa – Sądu
Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie na czynność Komornika
Rewiru II przy Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie z dnia
28 stycznia 2002 r. w sprawie przeciwko dłużnikowi Zbigniewowi C. i z dnia 31
stycznia 2002 r. w sprawie przeciwko dłużniczce Monice K., po rozstrzygnięciu w
Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 25 lipca 2002 r., przy udziale
prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 23 maja
2002 r.:
„Czy w świetle art. 45 ust. 7 i art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o
komornikach sądowych i egzekucji (Dz U z 1997 r. Nr 133, poz. 882) w brzmieniu
nadanym ustawą z dnia 18 września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach
sądowych i egzekucji oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz U z 2001 r. Nr
130, poz. 1452) – wierzyciel Skarb Państwa – działający przez Sąd – jest
obowiązany do uiszczenia (przekazania) opłaty stosunkowej łącznie (jednocześnie)
z poleceniem komornikowi sądowemu wszczęcia egzekucji?”.
podjął uchwałę:
Przepis art. 45 ust. 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach
sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.) zobowiązuje sąd do
przekazania komornikowi części opłaty stosunkowej, o której mowa w art. 45
ust. 5 tej ustawy, łącznie z poleceniem egzekucyjnym.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 marca 2002 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa
Śródmieścia oddalił skargę wierzyciela Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla
Krakowa-Nowej Huty na czynności Komornika Rewiru II przy Sądzie Rejonowym
dla Krakowa-Śródmieścia, polegające na zarządzeniu zwrotu poleceń
egzekucyjnych z dnia 28 stycznia 2002 r. w sprawie przeciwko dłużnikowi
Zbigniewowi C. i z dnia 31 stycznia 2002 r. w sprawie przeciwko dłużniczce Monice
K. Sąd Rejonowy uznał za uzasadniony zwrot poleceń egzekucyjnych w sytuacji,
w której jednocześnie z nimi wierzyciel-Skarb Państwa – Sąd Rejonowy dla
Krakowa-Nowej Huty nie wniósł opłaty egzekucyjnej. Uzasadnienie dla takiej oceny
stanowi art. 47 ust. 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i
egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 – dalej "u.k.s.egz.") w brzmieniu ustalonym
ustawą z dnia 18 września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i
egzekucji oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 130, poz. 1452).
Rozpoznając zażalenie wierzyciela, Sąd Okręgowy w Krakowie przedstawił
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sformułowane w
sentencji postanowienia. W ocenie Sądu Okręgowego, ustawa z dnia 18 września
2001 r., która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2002 r., w zasadzie uniezależniła
podjęcie przez komornika sądowego czynności od uiszczenia przez wierzyciela
należnej opłaty. Odmiennie jednak traktowany jest wierzyciel – Skarb Państwa,
działający przez sąd lub prokuratora, treść znowelizowanego art. 45 u.k.s.egz.
wskazuje bowiem, że pomimo ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 8
ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych, jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm. – dalej "u.k.s.c."), które
powinno w myśl art. 771 k.p.c. rozciągać się na postępowanie egzekucyjne,
wprowadzony został jednak obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej
jednocześnie z poleceniem wszczęcia egzekucji. Przemawia za tym art. 45 ust. 7
ustawy w nowym brzmieniu, przewidujący sankcję zwrotu polecenia egzekucyjnego
w razie braku jednoczesnego przekazania przez sąd lub prokuratora części
należnej opłaty stosunkowej. Brak co prawda przepisu nakładającego obowiązek
uiszczenia takiej opłaty jednocześnie z wnioskiem, jednak istnienie sankcji zwrotu
polecenia musi zakładać nałożenie takiego obowiązku. Gdyby uznać, że sąd lub
prokurator nie ma takiego obowiązku, to zastosowanie takiej sankcji byłoby
niedopuszczalne, zwłaszcza że w świetle art. 45 ust. 5 u.k.s.egz. komornik nie
może wzywać sądu lub prokuratora – dochodzących należności Skarbu Państwa –
do uiszczenia takiej opłaty. Jedyny wniosek, zdaniem Sądu Okręgowego, jest taki,
że obowiązek uiszczenia stosownej opłaty egzekucyjnej przez sąd lub prokuratora
musi wynikać z ustawy. Za takim stanowiskiem przemawia też treść art. 59 ust. 3
u.k.s.egz. Brzmienie ustawy przemawia zatem za przyjęciem istnienia obowiązku
uiszczenia przez sąd lub prokuratora, dochodzącego należności Skarbu Państwa,
opłaty egzekucyjnej jednocześnie ze złożeniem polecenia egzekucyjnego,
jakkolwiek w ramach wykładni celowościowej i systemowej trudno przyjąć, by
rzeczywiście taka była wola ustawodawcy, zwłaszcza wobec ustawowego
zwolnienia Skarbu Państwa z obowiązku ponoszenia opłat sądowych (art. 8 u.k.s.c.
i art. 771 k.p.c.).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Na wstępie należy rozstrzygnąć zagadnienie, czy ustawowe zwolnienie
Skarbu Państwa, w tym sądu, wynikające z art. 8 ust. 1 u.k.s.c., rozciąga się na
postępowanie egzekucyjne, zgodnie z regułą wyrażoną w art. 771 k.p.c.
Zagadnienie to było przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego. W uchwałach z
dnia 2 grudnia 1994 r., III CZP 153/94 (OSNC 1995, nr 3, poz. 51) i z dnia 26
września 2000 r., III CZP 25/00 (OSNC 2001, nr 3, poz. 35) uznano, że regulacja
dotycząca kosztów postępowania egzekucyjnego, zawarta w ustawie
o komornikach sądowych i egzekucji, nie jest regulacją odrębną ani szczególną
w stosunku do przepisów kodeksu postępowania cywilnego i ustawy o kosztach
sądowych w sprawach cywilnych. Pogląd ten uzasadniano m.in. potrzebą spójności
systemu instytucji kosztów sądowych i zwolnienia od obowiązku ich ponoszenia.
Odmienne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwałach z dnia 25 września
1998 r., III CZP 25/98 (OSNC 1999, nr 4, poz. 68), z dnia 18 lipca 2000 r., III CZP
23/00 (OSP 2002, nr 3, poz. 36), z dnia 4 czerwca 2001 r., III CZP 23/01 (OSNC
2002, nr 1, poz. 2), z dnia 18 października 2001 r., III CZP 50/01 (OSNC 2002, nr 5,
poz. 59) i z dnia 12 czerwca 2002 r., III CZP 34/02 ("Biuletyn SN" 2002, nr 6, s. 12).
Uzasadnieniem tego poglądu było stwierdzenie, że ustawa o komornikach
sądowych i egzekucji nie zawiera odpowiednika art. 28 u.k.s.c., nie ma więc
odesłania do przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Wskazywano także na
istotne różnice dotyczące uregulowania zasad zwolnienia od obowiązku ponoszenia
opłat egzekucyjnych i wydatków w ustawie o komornikach sądowych i egzekucji, w
porównaniu z instytucją zwolnienia od kosztów sądowych uregulowaną w kodeksie
postępowania cywilnego i ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela to stanowisko. Uregulowanie kwestii
opłat egzekucyjnych w ustawie o komornikach sądowych i egzekucji, i to w sposób
odmienny niż w kodeksie postępowania cywilnego i ustawie o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych, wskazuje wyraźnie na to, że ustawa ta zawiera normy
szczególne i autonomiczne, a zwolnienie Skarbu Państwa, w tym sądu, od opłat
sądowych nie rozciąga się na postępowanie egzekucyjne. Gdyby zatem wolą
ustawodawcy – jak twierdzi Sąd Okręgowy – było zwolnienie sądu i prokuratora od
obowiązku ponoszenia opłat egzekucyjnych, znalazłoby to wyraz w treści ustawy.
Po tych wstępnych rozważaniach należy zwrócić uwagę na następujące
kwestie. Przepisy dotyczące opłat egzekucyjnych przeszły istotną ewolucję, w tym
także w części dotyczącej obowiązku ponoszenia tych opłat przez Skarb Państwa.
Wyraźny obowiązek uiszczenia części opłaty, a także ryczałtu kancelaryjnego
i należności na pokrycie wydatków przez Skarb Państwa (w tym sądy), wynikał z §
3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 1991 r.
w sprawie taksy za czynności komorników (Dz.U. Nr 62, poz. 264 ze zm.), zgodnie
jednak z § 4 ust. 2, Skarb Państwa nie wpłacał zaliczki na pokrycie obciążającej go
części opłaty. Rozporządzenie to utraciło moc z dniem wejścia w życie ustawy
z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji. Artykuł 45 ust. 1
u.k.s.egz. uzależniał wszczęcie egzekucji świadczeń pieniężnych od uiszczenia
przez wierzyciela części opłaty stosunkowej, a przepis ten miał z mocy art. 45 ust. 3
zastosowanie do egzekucji należności Skarbu Państwa i gmin, nie wyłączając
egzekucji prowadzonej na polecenie sądu lub prokuratora. Co więcej, w ust. 4
wprowadzona została sankcja w postaci zwrotu polecenia egzekucyjnego w
wypadku nieprzekazania opłaty przez sąd lub prokuratora łącznie z poleceniem
egzekucyjnym. Przepis zawierał więc wyraźnie określony obowiązek poniesienia
części opłaty (art. 45 ust. 1 i 3) oraz sankcję na wypadek jego niewykonania (art. 45
ust. 4).
Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji została znowelizowana przez
ustawę z dnia 18 września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i
egzekucji oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 130, poz. 1452), która
weszła w życie w dniu 1 stycznia 2002 r. Obecne brzmienie art. 45 nie jest już tak
jasne, a jego wykładnia wywołała uzasadnione wątpliwości Sądu Okręgowego.
Zgodnie z art. 45 ust. 5 u.k.s.egz. w nowym brzmieniu, komornik może, przed
wszczęciem egzekucji, wezwać wierzyciela do wpłacenia części opłaty
stosunkowej. Zrezygnowano zatem z uzależnienia wszczęcia egzekucji od
uiszczenia opłaty, pozostawiając nałożenie tego obowiązku uznaniu komornika. Ta
rezygnacja nie dotyczy jednak wszystkich wierzycieli, a wniosek taki wynika
z brzmienia art. 45 ust. 6 i 7 u.k.s.egz. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że do
egzekucji należności Skarbu Państwa i organów samorządowych, nie wyłączając
egzekucji prowadzonej na polecenie sądu lub prokuratora, stosuje się odpowiednio
przepisy ust. 1-3 oraz że wierzyciele, zwolnieni od ponoszenia kosztów sądowych
przez sąd lub z mocy ustawy, nie ponoszą opłaty określonej w ust. 5.
Wykładnia gramatyczna tego przepisu prowadzi do wniosku, że do Skarbu
Państwa, w tym sądu i prokuratora, nie stosuje się art. 45 ust. 4 i 5. Podmiotów tych
zatem komornik nie może wezwać do uiszczenia części opłaty po złożeniu
polecenia egzekucyjnego. W takiej sytuacji możliwe są jedynie dwa rozwiązania –
albo w ogóle nie mają obowiązku uiszczenia opłaty egzekucyjnej, albo mają
obowiązek uiścić ją bez wezwania. Pierwszy z tych wniosków okazuje się
nieuzasadniony w świetle art. 45 ust. 7 u.k.s.egz., określającego sankcję na
wypadek nieuiszczenia owej części opłaty, o której mowa w ust. 5, w terminie
tygodnia od dnia otrzymania przez wierzyciela wezwania do zapłaty lub
nieprzekazania jej przez sąd lub prokuratora łącznie z poleceniem egzekucyjnym.
Sankcją tą jest zwrot wniosku lub polecenia. Skoro zatem komornik nie może
wezwać sądu lub prokuratora do uiszczenia części opłaty, a jej nieuiszczenie
łącznie z poleceniem egzekucyjnym powoduje zwrot tego polecenia, jedynym
zasadnym wnioskiem jest uznanie, że sąd, kierując do komornika polecenie
egzekucyjne, zobowiązany jest uiścić część opłaty, o której mowa w art. 45 ust. 5
u.k.s.egz., bez wezwania, łącznie z tym poleceniem.
Wątpliwości Sądu Okręgowego budzi sformułowanie przepisu, który nie
ustanawia obowiązku uiszczenia części opłaty egzekucyjnej przez sąd i prokuratora
wprost, a mimo to określa sankcję w postaci zwrotu polecenia egzekucyjnego.
Można mieć co prawda uzasadnione zastrzeżenia do takiej konstrukcji przepisu,
która wyprowadza obowiązek określonego zachowania z sankcji, niemniej jednak
w drodze wykładni można zarówno treść powinności, jak i podmiot zobowiązany
określić. Konstrukcja zastosowana w art. 45 u.k.s.egz. dotyczy zresztą nie tylko
sądu i prokuratora, ale także adwokata i radcy prawnego (ust. 8), co do których
obowiązek uiszczenia opłaty łącznie z wnioskiem o wszczęcie egzekucji
wyprowadzić można jedynie z sankcji zwrotu wniosku. Dodatkowo należy wskazać
na art. 59 ust. 3 ustawy, z którego także wynika obowiązek uiszczenia opłaty.
Przywołać też trzeba generalną zasadę odnoszącą się do wszystkich postępowań
cywilnych, zgodnie z którą wszczęcie postępowania wiąże się z obowiązkiem
uiszczenia stosownej opłaty przez stronę, która wnosi o wszczęcie postępowania,
chyba że została z tego obowiązku zwolniona przez sąd lub ustawę. Ponadto
omawiana ustawa, wprowadzając zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłat
egzekucyjnych, używa sformułowań expressis verbis (art. 45 ust. 6 zdanie drugie).
Takiego sformułowania w stosunku do sądu i prokuratora brak.
Z powyższych uwag wynika, że nowelizacja ustawy o komornikach sądowych i
egzekucji nie wprowadziła w stosunku do pierwotnego tekstu istotnych zmian, jeżeli
chodzi o obowiązek uiszczenia przez sąd lub prokuratora części opłaty
egzekucyjnej.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione
zagadnienie prawne, jak w uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).