Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 44/12 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses legal question on whether heirs of a deceased seller must be participants in land registry entry proceedings.

Numero d'incarto III CZP 44/12
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court refused to take the legal question submitted by the District Court regarding the inclusion of heirs in land registry proceedings. The lower court argued that heirs of a deceased seller should be participants even without prior proof of their identity, while the Supreme Court held that participants are defined solely by the land registry book's content. Consequently, the court ruled that the registry procedure serves only to reveal the current legal status, not to adjudicate rights, and thus heirs who have not yet registered their claims are not participants.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 6261 § 2 k.p.c.; Art. 510 § 2 k.p.c.; Participants in land registry proceedings are strictly those whose rights are revealed in the land registry book, excluding heirs who have not yet registered their claims.

Parole chiave

Generato dall'IA
land registry proceedings deceased seller heirs legal capacity registry book content non-procedural action legal status revelation participation scope

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 6261 § 2 k.p.c.
przepisu art. 6261 § 2 k.p.c. może uznać za uczestników
Art. 510 § 2 k.p.c.
czynności określone w treści przepisu art. 510 § 2 k.p.c., czy też
Art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c.
wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Rejonowego, który na podstawie art. 199
Art. 13 § 2 k.p.c.
wynikający z art. 13 § 2 k.p.c. nakaz jedynie odpowiedniego stosowania przepisów
Art. 62610 § 1 k.p.c.
o dokonanym wpisie (art. 62610 § 1 k.p.c.).
art. 6261 § 2 k.p.c
przepisu art. 6261 § 2 k.p.c.
art. 510 § 2 k.p.c
czynności określone w treści przepisu art. 510 § 2 k.p.c., czy też
art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c
wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Rejonowego, który na podstawie art. 199
art. 626 § 2 k.p.c
przepisu art. 6261 § 2 k.p.c.
art. 31 ust. 1 u.k.w.h
z art. 31 ust. 1 u.k.w.h.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CZP 44/12

POSTANOWIENIE

Dnia 8 sierpnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

SSA Andrzej Niedużak

w sprawie z wniosku G. S.

o wpis w księdze wieczystej […] prawa własności,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 sierpnia 2012 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2012 r.,

„Czy w sprawie o wpis własności w której zbywca nieruchomości

zmarł przed złożeniem wniosku do Sądu, Sąd stosownie do treści

przepisu art. 6261 § 2 k.p.c. może uznać za uczestników

postępowania jego następców prawnych mimo, że nie są oni jeszcze

wpisani w księdze wieczystej, a w sytuacji braku dowodów

wskazujących na krąg spadkobierców winien uprzednio podjąć

czynności określone w treści przepisu art. 510 § 2 k.p.c., czy też

może dokonać wpisu nowego właściciela a zawiadomienie o wpisie

przeznaczone dla nieznanych obecnie Sądowi spadkobierców osoby

wpisanej na podstawie art. 62612 § 2 i § 3 złożyć do akt ze skutkiem

doręczenia?”

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy przedstawił

Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne

wątpliwości a mianowicie, czy w sprawie o wpis własności, w której zbywca

nieruchomości zmarł przed złożeniem wniosku do sądu, sąd stosownie do treści

art. 6261 § 2 k.p.c. może uznać za uczestników postępowania jego następców

prawnych mimo, że nie są oni jeszcze wpisani w księdze wieczystej, a w sytuacji

braku dowodów wskazujących na krąg spadkobierców winien uprzednio podjąć

czynności określone w treści przepisu art. 510 § 2 k.p.c., czy też może dokonać

wpisu nowego właściciela, a zawiadomienie o wpisie przeznaczone dla nieznanych

obecnie sądowi spadkobierców osoby wpisanej, na podstawie art. 62612 § 2 i 3

k.p.c. złożyć do akt ze skutkiem doręczenia.

Zagadnienie

prawne

wyłoniło

się

podczas

rozpoznania

zażalenia

wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Rejonowego, który na podstawie art. 199

§ 1 pkt 3 k.p.c. odrzucił wniosek o wpis w księdze wieczystej prawa własności

lokalu mieszkalnego wskazując, że zbywczyni - uczestniczka postępowania zmarła

w dniu 26 marca 2011 r., a zatem nie miała zdolności sądowej w dacie złożenia

wniosku o wpis tj. 16 maja 2011 r.

Sąd drugiej instancji powziął wątpliwość dotyczącą ustalenia kręgu

uczestników wieczystoksięgowego (art. 6261 § 2 k.p.c.) oraz trybu postępowania

w razie stwierdzenia, że w postępowaniu wieczystoksięgowym nie bierze udziału

osoba, która z mocy odpowiednich przepisów powinna być jego uczestnikiem.

W ocenie Sądu Okręgowego wątpliwość dotyczy osób, których prawo ma

być dotknięte wpisem, bowiem w świetle dotychczasowego orzecznictwa Sądu

Najwyższego nie jest jasne, czy osoby „których prawa zostały wykreślone lub

obciążone” to wyłącznie osoby już wpisane w księdze wieczystej, czy także ich

następcy prawni. Ponadto problematyczne jest, czy z uwagi na specyfikę

postępowania wieczystoksięgowego w ogóle jest dopuszczalne jego zakończenie

orzeczeniem o odrzuceniu wniosku, jeżeli niewątpliwe z niego wynika, że nastąpiła

zmiana stanu prawnego nieruchomości. Sąd ten wskazał na dwa możliwe

stanowiska. Pierwsze, które wydaje się pozostawać w granicach dopuszczalnej

wykładni art. 6261 § 2 k.p.c. prowadzi, z uwagi na charakter postępowania,

ograniczoną kognicję sądu i dążenie do uproszczenia postępowania o wpis do

przyjęcia, że uprawnienie do występowania w postępowaniu wieczystoksięgowym

wyznaczone jest aktualną treścią księgi wieczystej, a zatem następca prawny

osoby wpisanej, dopóki nie ujawniłby swego prawa nie mógłby brać udziału

w postępowaniu, zaś sąd wieczystoksięgowy byłby zwolniony z obowiązku badania

następstwa prawnego. Drugie, również oparte o treść art. 6261 § 2 k.p.c., pozwala

na uznanie, że uczestnikiem postępowania powinna być osoba, której w danym

momencie przysługuje prawo wpisane w księdze wieczystej bez względu na to, czy

fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej. W takim wypadku spadkobierca

osoby wpisanej do księgi byłby uczestnikiem postępowania o wpis prawa innej

osoby i sąd wieczystoksięgowy byłby zobowiązany do badania następstwa

prawnego i stanu prawnego nieruchomości w zakresie wyznaczonym przez art. 626

§ 2 k.p.c. w zw. z art. 31 ust. 1 u.k.w.h. Stwierdził również, że za taką interpretacją

może przemawiać treść art. 62612 § 2 k.p.c. nakazująca stosowanie § 1

przewidującego obowiązek informowania sądu o zmianie adresu odpowiednio do

spadkobierców lub innych następców prawnych osoby, na rzecz której jest wpisane

prawo w księdze wieczystej, aczkolwiek możliwe jest także przyjęcie, że przepis ten

odnosi się wyłącznie do szczególnej sytuacji uregulowanej w paragrafie trzecim.

Sąd drugiej instancji wskazał, że przyjęcie, iż uczestnikiem postępowania

może być tylko osoba wpisana do księgi wieczystej powoduje konieczność

rozważenia odrzucenia wniosku, które to orzeczenie z uwagi na funkcję ksiąg

wieczystych

(ujawnianie

aktualnego

stanu

prawnego

nieruchomości)

oraz

wynikający z art. 13 § 2 k.p.c. nakaz jedynie odpowiedniego stosowania przepisów

o procesie, należałoby uznać za nieprawidłowe. Zaaprobowanie drugiego

stanowiska prowadzi natomiast do konieczności stosowania art. 510 § 2 k.p.c.

w tych wypadkach, w których następstwa prawnego nie da się ustalić na podstawie

dołączonych do wniosku dokumentów. Powstaje wówczas problem rodzaju

czynności, które powinien podjąć sąd, ponieważ odpowiednie stosowanie

przepisów o procesie nie pozwala na zawieszenie postępowania. W ocenie Sądu

drugiej instancji należy rozważyć zastosowanie art. 62612 § 2 i 3 k.p.c., a zatem

dokonanie wpisu zgodnie z wnioskiem i pozostawienie zawiadomienia o wpisie ze

skutkiem doręczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy, przystępując do rozpoznania przedstawionego zagadnienia

prawnego, w pierwszej kolejności zobowiązany jest zbadać, czy zostały spełnione

formalnoprawne

wymogi

do

przedstawienia

zagadnienia

prawnego,

a w konsekwencji, czy zaistniały przesłanki do podjęcia uchwały.

Ustawodawca,

przyznając

sądowi

drugiej

instancji

uprawnienie

do

przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego na podstawie art. 390

§ 1 k.p.c., uzależnił skuteczność skorzystania z niego od wystąpienia w sprawie

poważnych wątpliwości prawnych oraz niezbędności oczekiwanej odpowiedzi do

rozstrzygnięcia sprawy. Przymiotnik kwalifikujący „poważne” oznacza, że istnieją

zasadnicze trudności w ich wyjaśnieniu przy wykorzystaniu podstawowych metod

wykładni a nadto, że w przypadku powstania wątpliwości zwykłych sąd odwoławczy

obowiązany jest rozwiązać je we własnym zakresie (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., III CZP 100/06, niepubl., z dnia

14 października 2010 r., III CZP 66/10, niepubl., z dnia 20 października 2010 r.,

III CZP 68/10, niepubl. I postanowienia w nim powołane, z dnia 26 października

2011 r., III CZP 59/11, niepubl.).

Przedstawione

zagadnienie

prawne

nie

odpowiada

przytoczonym

wymaganiom przede wszystkim dlatego, że nie spełnia wymagania wystąpienia

w sprawie poważnych wątpliwości prawnych.

Wątpliwości

Sądu

drugiej

instancji

dotyczące

kręgu

uczestników

postępowania o wpis do księgi wieczystej ograniczone są do sytuacji, w której

osobą ujawnioną w księdze wieczystej w dziale II jest zbywca nieruchomości, który

zmarł przed złożeniem wniosku o wpis prawa przez nabywcę nieruchomości.

Przepis

6261

art.

§

k.p.c.

stanowi,

że

uczestnikami

postępowania

wieczystoksięgowego jest wnioskodawca oraz te osoby, których prawa zostały

wykreślone

lub

obciążone,

bądź

na

rzecz

których

wpis

ma

nastąpić.

Tylko w stosunku do tych osób sąd ma zatem obowiązek zawiadomienia

o dokonanym wpisie (art. 62610 § 1 k.p.c.). Natomiast osoba, na rzecz której

wpisane jest prawo lub roszczenie w księdze wieczystej oraz jej pełnomocnik lub

przedstawiciel

są

zobligowani

do

niezwłocznego

zawiadomienia

sądu

wieczystoksięgowego o każdej zmianie adresu względnie wskazania adresu dla

doręczeń (art. 62610 § 1 k.p.c.). Obowiązek ten ciąży również na spadkobiercach lub

innych następcach prawnych osoby, na rzecz której jest wpisane prawo w księdze

wieczystej z mocy odpowiednio stosowanego art. 62612 § 2 k.p.c. Na gruncie tego

stanu normatywnego Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2004 r.,

I CZ 48/04 (publ. OSNC 2005, nr 6, poz. 108) wyraził pogląd, że art. 6261 § 2 k.p.c.,

jako przepis szczególny w stosunku do art. 510 k.p.c., reguluje krąg uczestników

postępowania

wieczystoksięgowego.

W

konsekwencji

uczestnikami

tego

postępowania mogą być wyłącznie osoby w nim wymienione. W wielu kolejnych

orzeczeniach pogląd ten został podzielony (postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 24 czerwca 2004 r., III CZ 46/04, z dnia 20 stycznia 2011 r., I CSK 185/10,

z dnia 12 lutego 2009, III CZ 5/09, z dnia 18 lutego 2009 r., I CZ 1/09, z dnia 18 lutego

2009 r., I CZ 2/09, z dnia 11 marca 2005 r. II CZ 14/05, z dnia 9 stycznia 2008 r.,

II CZ 102/07, z dnia 16 maja 2008 r., III CSK 382/07, z dnia 21 sierpnia 2008 r., IV CZ

66/08, niepubl.). Również w przytoczonej przez Sąd Okręgowy uchwale Sądu

Najwyższego z dnia 7 lipca 2011 r., III CZP 45/ 10 wyrażono jednoznaczny pogląd,

że następca prawny osoby, na rzecz której wpisane jest prawo w księdze wieczystej,

nie należy do kręgu uczestników postępowania wieczystoksięgowego w sprawie

o wpis obciążenia tego prawa także wtedy, gdy jego następstwo wynika

z dokumentów złożonych w aktach księgi wieczystej i został dokonany wpis

ostrzeżenia o niezgodności stanu ujawnionego z rzeczywistym stanem prawnym.

Na temat kręgu uczestników postępowania wieczystoksięgowego w kontekście art. 6261

§ 2 k.p.c. wypowiedział się także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca

2007 r., DK 29/05 (OTK - A 2007/6/54), który uznał, że analizowany przepis jest zgodny

z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z powyższego

wynika, że po pierwsze uczestnikami postępowania wieczystoksięgowego jest wyłącznie

wnioskodawca,

osoba na

których prawa mają

być

rzecz

której

obciążone

lub

wpis

ma

nastąpić

wykreślone.

oraz

osoby,

Wniosek o wykreślenie

określonego prawa może dotyczyć tylko prawa ujawnionego w księdze wieczystej.

Przez osoby, których prawa mają być wykreślone, a zatem są uczestnikami

postępowania,

należy rozumieć

osoby,

które

są uwidocznione

w księdze

wieczystej jako podmioty, którym prawo w niej wpisane służy. Dla oceny kręgu

uczestników

postępowania

wieczystoksięgowego

istotna

jest wobec tego

treść księgi wieczystej, wniosku o wpis i dołączonych do niego dokumentów.

Niezależnie zatem od tego, czy osoba, na rzecz której jest ujawnione prawo

w księdze wieczystej zmarła przed, czy po wniesieniu wniosku, krąg uczestników

tego postępowania wyznacza treść księgi wieczystej, a nie możliwość wykazania

następstwa

prawnego

w

toku

postępowania

wieczystoksięgowego.

W konsekwencji, jeżeli spadkobiercy osoby, której prawo zostało wykreślone,

nie ujawnili swojego prawa w księdze wieczystej, sąd wieczystoksięgowy realizując

obowiązek powiadomienia o dokonanym wpisie uczestników postępowania

(art. 62610 § 1 k.p.c.), powiadomi jedynie wnioskodawcę i osobę, na rzecz której

dokonano wpisu. Nie ma także podstaw do pozostawiania dla takich spadkobierców

zawiadomienia ze skutkiem doręczenia, skoro nie stają się uczestnikami

postępowania.

Osoba ujawniona w dziale II księgi wieczystej (zbywca), która z mocy art.

6261 § 2 k.p.c. powinna być uczestnikiem postępowania, a nie posiada zdolności

sądowej w chwili wszczęcia postępowania wieczystoksięgowego wskutek złożenia

przez nabywcę wniosku o wpis prawa, nie może stać się uczestnikiem tego

postępowania. Nie oznacza to jednak możliwości zastosowania art. 199 § 1 pkt 3

k.p.c. odpowiednio poprzez art. 13 § 2 k.p.c. W przeciwieństwie bowiem do

postępowania procesowego, które nie może toczyć się bez udziału dwóch

przeciwstawnych stron procesu, postępowanie nieprocesowe może toczyć się

także z udziałem tylko jednego uczestnika - w tym wypadku wnioskodawcy

będącego jednocześnie osobą, na rzecz której ma być prawo wpisane. Stanowisko

takie nie prowadzi do naruszenia praw następców prawnych osoby, której prawo

jest ujawnione w księdze wieczystej. Zasadniczą funkcją ksiąg wieczystych jest

ujawnianie aktualnego stanu prawnego nieruchomości. Postępowanie to, zatem nie

służy dochodzeniu praw, a ich ujawnianiu i ewidencjonowaniu. Wyłączenie z grona

uczestników postępowania wieczystoksięgowego następców prawnych, którzy nie

ujawnili swych praw w księdze wieczystej, nie prowadzi do zamknięcia drogi

sądowej dochodzenia praw w innym postępowaniu, w którym kognicja sądu nie

doznaje ograniczeń.

Zważywszy na powyższe orzeczono jak w sentencji.