Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 43/11 Generato dall'IA

Owner cannot claim damages for value loss from normal use of land burdened by a servitude in bad faith.

Numero d'incarto III CZP 43/11
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the legal question regarding whether a landowner can claim damages for value loss caused by the normal use of their property by a possessor in bad faith. The lower courts found that the defendant had no legal title to the land and was merely a possessor in bad faith corresponding to a servitude of transmission. The court ruled that the owner's loss is compensated by the compensation payable for establishing the servitude, making a separate claim for damages for normal use inadmissible.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 224 § 2, Art. 225, Art. 230, Art. 3052 § 2 k.c.: A landowner cannot claim damages for the depreciation of their property resulting from the normal use of the land by a possessor in bad faith corresponding to a servitude, as such loss is already compensated by the compensation due for the establishment of the servitude.

Parole chiave

Generato dall'IA
servitude of transmission possessor in bad faith depreciation of property compensation for establishment normal use of land unauthorized possession civil code provisions

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 224 § 2 k.c.
jest uprawniony na podstawie art. 224 § 2 w związku z art.
Art. 225 k.c.
Jednym z roszczeń właściciela przewidzianych w art. 224 § 2 i art. 225 k.c.
Art. 230 k.c.
w związku z art. 230 k.c.)?"
Art. 3052 § 2 k.c.
Wynagrodzenie za ustanowienie służebności (art. 3052 k.c.) powinno równoważyć
art. 230 k.c
w związku z art. 230 k.c.)?"
art. 390 § 1 k.p.c
na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.
art. 252 k.c
jest uprawniony na podstawie art. 224 § 2 w związku z art. 230 i art. 252 k.c.
art. 222 § 2 k.c
z prawem (art. 222 § 2 k.c.).
art. 225 k.c
Jednym z roszczeń właściciela przewidzianych w art. 224 § 2 i art. 225 k.c.
art. 224 k.c
art. 224 k.c., w którym jest mowa o odpowiedzialności „za zużycie, pogorszenie lub

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 8 września 2011 r., III CZP 43/11

Sędzia SN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca)

Sędzia SN Bogumiła Ustjanicz

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisławy S. przeciwko "E." S.A. w

K. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 8

września 2011 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w

Tarnowie postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2011 r.:

"Czy właścicielowi nieruchomości przysługuje w stosunku do osoby będącej jej

posiadaczem zależnym w złej wierze, które to posiadanie odpowiada służebności

przesyłu, roszczenie o naprawienie szkody z powodu pogorszenia rzeczy (art. 225

w związku z art. 230 k.c.)?"

podjął uchwałę:

Właścicielowi nieruchomości nie przysługuje wobec nieuprawnionego

posiadacza służebności przesyłu roszczenie o naprawienie szkody z powodu

obniżenia jej wartości, związanego z normalnym korzystaniem z

nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści takiej służebności (art. 225

w związku z art. 230 k.c.).

Uzasadnienie

Zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu

na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przez Sąd Okręgowy w Tarnowie powstało przy

rozpoznawaniu apelacji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 27 grudnia

2010 r., którym zasądzono na rzecz powódki kwotę 31 238 zł wraz z odsetkami za

utratę wartości rynkowej działek ewidencyjnych nr 725/7 i nr 725/8 położonych w T.,

w następstwie zbudowania na nich infrastruktury służącej do przesyłu energii

elektrycznej. Na nieruchomości tej, stanowiącej własność powódki, w latach 70.

ubiegłego wieku – w jej południowej części – zostały zbudowane linie

elektroenergetyczne wraz ze słupami i stacją transformatorową. Z usytuowaniem

tych urządzeń wiąże się konieczność istnienia strefy ochronnej, która znacząco

ogranicza możliwość zagospodarowania nieruchomości. Sąd Rejonowy ustalił, że

utrata jej wartości rynkowej, związana z umiejscowieniem na nich infrastruktury

elektroenergetycznej, odpowiada kwocie 15 818 zł dla działki nr 725/7, a kwocie 15

420 zł dla działki nr 725/8.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że umiejscowienie tych urządzeń na

nieruchomości powódki – bez jej zgody – doprowadziło do pogorszenia rzeczy i do

spadku jej wartości rynkowej. Pozwana i jej poprzednicy prawni nigdy nie mieli

jakiegokolwiek tytułu prawnego do nieruchomości; byli jej posiadaczami w złej

wierze w zakresie odpowiadającym treści służebności. W takiej sytuacji właściciel

jest uprawniony na podstawie art. 224 § 2 w związku z art. 230 i art. 252 k.c.

dochodzić m.in. roszczenia odszkodowawczego za pogorszenie rzeczy, którego

wysokość odpowiada utracie wartości rynkowej nieruchomości wynikłej z

wybudowania na niej infrastruktury elektroenergetycznej.

Sąd drugiej instancji wyraził pogląd, że dla bytu roszczenia o naprawienie

szkody z tytułu pogorszenia rzeczy istotne jest to, czy stan powodujący to

pogorszenie uzyskał „cechę pewnej trwałości, nieodwracalności”, co ma miejsce

wtedy, gdy właściciel nie może żądać od posiadacza przywrócenia stanu zgodnego

z prawem (art. 222 § 2 k.c.). Akcentując występujące w doktrynie i orzecznictwie

wątpliwości i rozbieżności przychylił się do stanowiska, że odpowiednie stosowanie

art. 224 § 2 i art. 225 w związku z art. 230 i 352 § 2 k.c. do stanu faktycznego, w

którym występuje korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym

treści służebności przesyłu, oznacza ograniczenie roszczeń jedynie do

wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pomimo rozbieżności w literaturze, w judykaturze w zasadzie jednolicie

przyjęto, że art. 225 i 224 § 1 w związku z art. 352 § 2 i art. 230 k.c. mogą mieć

odpowiednie zastosowanie do rozliczeń między właścicielem a posiadaczem

służebności, a więc także służebności przesyłu (por. wyroki Sądu Najwyższego z

dnia 14 grudnia 2004 r., II CK 255/04, "Izba Cywilna" 2005, nr 11, s. 48, z dnia 11

maja 2005 r., III CK 556/04, nie publ., z dnia 8 czerwca 2005 r., V CK 679/04, nie

publ., z dnia 8 czerwca 2005 r., V CK 680/04, nie publ., z dnia 17 czerwca 2005 r.,

III CK 685/04, nie publ., z dnia 24 lutego 2006 r., II CSK 139/05, nie publ., z dnia 8

grudnia 2006 r., V CSK 296/06, nie publ., z dnia 25 listopada 2008 r., II CSK

344/08, nie publ., z dnia 25 listopada 2008 r., II CSK 346/08, nie publ., z dnia 20

stycznia 2009 r., II CSK 229/08, "Izba Cywilna" 2009, nr 10, s. 44, z dnia 3 kwietnia

2009 r., II CSK 459/08, nie publ., z dnia 3 kwietnia 2009 r., II CSK 470/08, nie publ.,

z dnia 3 kwietnia 2009 r., II CSK 471/08, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2009 r., II

CSK 560/08, nie publ., wyrok z dnia 16 lipca 2009 r., I CSK 511/08, nie publ., wyrok

z dnia 24 lipca 2009 r., II CSK 121/09, "Izba Cywilna" 2010, nr 4, s. 38, z dnia 20

sierpnia 2009 r., II CSK 137/09, nie publ., wyrok z dnia 11 grudnia 2009 r., V CSK

175/09, nie publ., wyrok z dnia 3 lutego 2010 r., II CSK 444/09, nie publ., wyrok z

dnia 6 maja 2010 r., II CSK 626/09, nie publ.,wyrok z dnia 6 października 2010 r., II

CSK 156/10, nie publ. oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2005 r.,

III CZP 29/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 64). Odmienne odosobnione stanowisko

wyrażone zostało jedynie w wyroku z dnia 9 marca 2007 r. II CSK 457/06 (nie

publ.).

Jednym z roszczeń właściciela przewidzianych w art. 224 § 2 i art. 225 k.c.

jest roszczenie o naprawienie szkody za pogorszenie rzeczy. Istnieje ono wtedy,

gdy działania lub zaniechania posiadacza prowadzą do obniżenia wartości

użytkowej lub ekonomicznej rzeczy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego

1969 r., II CR 13/69, nie publ. oraz z dnia 11 grudnia 2009 r., V CSK 175/09, nie

publ.). Roszczenie to zostało ukształtowane w sposób szczególny zarówno co do

przesłanek powstania, jak i jego zakresu. Odpowiedzialność posiadacza w złej

wierze jest odpowiedzialnością niezależną od winy (za sam skutek) i obejmuje

przypadkowe uszkodzenie lub utratę rzeczy. Z kolei odrębność uregulowania

zakresu obowiązku naprawienia szkody polega w pierwszym rzędzie na tym, że

posiadacz w złej wierze odpowiada tylko do wartości rzeczy, a więc z wyłączeniem

utraconych korzyści, co wynika z ogólnych założeń roszczeń uzupełniających oraz z

art. 224 k.c., w którym jest mowa o odpowiedzialności „za zużycie, pogorszenie lub

utratę rzeczy”, a nie o odpowiedzialności „w związku ze zużyciem, pogorszeniem

lub utratą rzeczy” (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1998 r., III

CZP 62/97, OSNC 1998, nr 6, poz. 91 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11

grudnia 2009 r., V CSK 175/09, nie publ. i z dnia 24 marca 2010 r., V CSK 317/09,

nie publ.). Regulacja roszczenia o naprawienie szkody z powodu pogorszenia

rzeczy – jak i innych roszczeń uzupełniających – choć ma charakter szczególny,

jest niezupełna, a zatem w kwestiach nieuregulowanych w art. 224 § 2 i w art. 225

k.c. trzeba sięgać do przepisów ogólnych o zobowiązaniach, np. do art. 361 § 1 k.c.

Należy zastrzec, że skoro zagadnienie dotyczy tego, czy na podstawie art. 225 w

związku z art. 230 k.c. właściciel może żądać od posiadacza służebności

naprawienia szkody polegającej na zmniejszeniu wartości rynkowej gruntu i

wynikającej z samego zbudowania na nim oraz eksploatacji urządzeń służących do

przesyłu energii elektrycznej, to dla jego rozstrzygnięcia nie miał znaczenia problem

zbiegu omawianego roszczenia z odpowiedzialnością odszkodowawczą na

zasadach ogólnych.

Jak podniesiono w literaturze, szkoda w postaci zmniejszenia wartości

nieruchomości występuje wtedy, gdy tego rodzaju „obniżka” ma charakter trwały i

nieodwracalny. Nie można natomiast – jak zauważył Sąd Okręgowy – ocenić

trwałości „pogorszenia”, gdy właścicielowi przysługuje roszczenie negatoryjne i

może on doprowadzić do przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Z tego względu,

dopóki przysługuje mu to roszczenie, dopóty nie może żądać pieniężnego

naprawienia szkody w postaci obniżenia wartości nieruchomości na skutek

posadowienia i eksploatacji na nieruchomości urządzeń elektroenergetycznych.

Jego utrata wiąże się z reguły z uzyskaniem przez przedsiębiorstwo energetyczne

tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości (umownego, administracyjnego,

sądowego), a to jest z kolei związane z obowiązkiem zapłaty właścicielowi

odpowiedniego ekwiwalentu, co także wyklucza odszkodowanie (por. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 8 września 1988 r., III CZP 76/88, OSNCP 1989, nr 11, poz.

182).

W judykaturze wyrażono pogląd, że nie stanowi pogorszenia rzeczy

zmniejszenie jej wartości, które podlega kompensacji w ramach wynagrodzenia za

korzystanie z rzeczy, a więc np. normalne jej zużycie eksploatacyjne, gdyż w

przeciwnym razie posiadacz płaciłby podwójnie (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 26 lutego 1969 r., II CR 13/69, nie publ.). Trzeba się zgodzić z zapatrywaniem,

że choć roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy nie ma charakteru

odszkodowawczego, gdyż jego wysokość nie zależy od tego, czy właściciel poniósł

jakikolwiek uszczerbek, to może ono realizować różne cele gospodarcze, w tym

kompensować koszty, które właściciel poniósł przez to, że był np. zmuszony do

korzystania z cudzej nieruchomości zamiast własnej albo utracił korzyści, jakie by

uzyskał wynajmując lub wydzierżawiając rzecz. Trafne jest więc stanowisko, że

wynagrodzenie za tzw. bezumowne korzystanie z rzeczy może spełniać cele

odszkodowawcze. Należy dodać, że o jego wysokości decyduje wynagrodzenie

rynkowe, jakie nieuprawniony posiadacz musiałby zapłacić za korzystanie z danego

rodzaju rzeczy przez czas trwania tego władztwa, gdyby było ono oparte na tytule

prawnym (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca

1984 r., zasada prawna, III CZP 20/84, OSNCP 1984, nr 12, poz. 209 oraz uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1998 r., III CZP 62/97, OSNC 1998, nr 6, poz.

91 i z dnia 13 marca 2008 r., III CZP 3/08, OSNC 2009, nr 4, poz. 53).

Z poczynionych uwag można wywieść wniosek, że uszczerbek właściciela

związany z pogorszeniem nieruchomości tylko w następstwie zbudowania na niej i

eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych jest rekompensowany świadczeniem,

jakie może on uzyskać za obciążenie jego prawa służebnością przesyłu.

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności (art. 3052 k.c.) powinno równoważyć

wszelki uszczerbek związany z trwałym obciążeniem nieruchomości (por. np.

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 września 1988 r., III CZP 76/88 i

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2000 r., II CKN 1060/98, nie

publ.). W tym stanie rzeczy dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia

znaczenie miała odpowiedź na pytanie, czy gdy żądanie odszkodowania dotyczy

uszczerbku powstałego w następstwie zbudowania oraz eksploatacji urządzeń

elektroenergetycznych, można przyjąć, że ma on charakter trwały i nieodwracalny.

Za negatywną odpowiedzią przemawia unormowanie zawarte w art. 305 2 § 2 k.c.,

który uprawnia właściciela do wystąpienia z roszczeniem o ustanowienie

służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem.

Ze względu na wagę roszczenia określonego w tym przepisie,

zapewniającego uporządkowanie stanu prawnego nieruchomości, uzasadniony jest

wniosek, że należy dać mu pierwszeństwo przed roszczeniem odszkodowawczym z

tytułu pogorszenia rzeczy w wyniku zbudowania i normalnej eksploatacji urządzeń

elektroenergetycznych. Można natomiast dochodzić naprawienia szkody z powodu

pogorszenia rzeczy związanego z nieprawidłowym korzystaniem z niej (np. w

wyniku wycieku z nieszczelnego ropociągu doszło do skażenia nieruchomości albo

wskutek pożaru wywołanego awarią instalacji elektrycznej zniszczeniu uległy części

składowe gruntu: budynek, roślinność itp.). Omawiane roszczenie jest jednym z

roszczeń uzupełniających, a zatem pierwszeństwo mają roszczenia, których

realizacja prowadzi do powstania prawa skutecznego erga omnes.

Z tych względów właściciel nieruchomości nie może skutecznie dochodzić od

nieuprawnionego posiadacza służebności przesyłu naprawienia szkody z powodu

obniżenia wartości tej nieruchomości, związanego z normalnym korzystaniem z

nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści takiej służebności (art. 224 § 2

oraz 225 k.c.).