Social security interest interest on social security claims post-bankruptcy filing is paid in category VII.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that interest on social security claims accruing after the bankruptcy filing must be paid in category VII of the bankruptcy plan. The syndicate argued this interest should be treated as part of the main secured claim in category IIa, but the court rejected this view. The decision clarifies that the legislative amendments did not extend the priority of the main claim to include post-filing interest, thereby establishing a specific payment order for such debts.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 204 § 1 pkt 2a Prawa upadłościowego; Art. 33 § 2 Prawa upadłościowego: Interest on social security claims accruing after the bankruptcy filing is to be satisfied in category VII, not as part of the main secured claim in category IIa.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 5 lipca 2002 r., III CZP 43/02
Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)
Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)
Sędzia SN Gerard Bieniek
Sąd Najwyższy w sprawie o ogłoszenie upadłości Fabryki Obwodów
Drukowanych „T.” S.A. w T. w przedmiocie częściowego planu podziału, na skutek
zażalenia syndyka masy upadłości – Kancelarii Doradców Prawnych, Podatkowych
i Ekonomicznych „M.”, spółka z o.o. w T. na postanowienie Sądu Rejonowego w
Toruniu z dnia 15 marca 2002 r., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu
jawnym w dniu 5 lipca 2002 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony
Kaszczyszyn, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w
Toruniu postanowieniem z dnia 16 maja 2002 r.:
„Czy odsetki od należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, o których
mowa w art. 204 § 1 pkt. 2 a prawa upadłościowego, biegnące w stosunku do masy
upadłości stosownie do art. 33 § 2 prawa upadłościowego po dacie ogłoszenia
upadłości, podlegają zaspokojeniu, tak jak należność główna, a więc w kategorii II
a, czy w kategorii VII obejmującej, zgodnie z art. 204 § 1 pkt. 7 prawa
upadłościowego odsetki na zaspokojenie należności w powyższych kategoriach?”.
podjął uchwałę:
Odsetki od należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, określonych w
art. 204 § 1 pkt 2a rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24
października 1934 r. – Prawo upadłościowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118,
poz. 512 ze zm.), biegnące w stosunku do masy upadłości po dacie
ogłoszenia upadłości (art. 33 § 2 Prawa upadłościowego), ulegają
zaspokojeniu w kategorii wierzytelności wymienionych w art. 204 § 1 pkt 7
tego Prawa.
Uzasadnienie
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne
pojawiło się w związku z następującym stanem faktycznym.
W postępowaniu upadłościowym dotyczącym Fabryki Obwodów Drukowanych
„T.” w T. sporządzony został częściowy plan podziału funduszy masy upadłości. W
planie tym ujęto m.in. należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w G.
z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zabezpieczone hipoteką (art. 204 § 1
pkt 2a rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r.
– Prawo upadłościowe, jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm. – dalej
"Pr.upadł."). W zarzutach przeciwko planowi podziału wierzyciel – ZUS, Oddział w
G. bronił stanowiska, zgodnie z którym odsetki do wspomnianych należności,
biegnące od daty ogłoszenia upadłości, powinny być zaspokajane w tej samej
kategorii wierzytelności, w jakiej dochodzi do zaspokojenia wierzytelności głównej, a
mianowicie – w kategorii wierzytelności określonych w art. 204 § 1 pkt 2a Pr.upadł.
Odsetki te na dzień 31 lipca 2001 r. wynosiły 106 082,40 zł, natomiast w planie
podziału wskazano jedynie kwotę 7 654,76 zł. Do podziału na rzecz ZUS należało
zatem dodatkowo przeznaczyć kwotę 98 430,64 zł w grupie wierzytelności
oznaczonych w art. 204 § 1 pkt 2a Pr.upadł. Sędzia-komisarz oddalił zarzuty ZUS i
przyjął, że odsetki od należności ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne
zabezpieczone hipoteką, biegnące po ogłoszeniu upadłości wobec masy upadłości,
mogą być ujęte w grupie wierzytelności przewidzianych w art. 204 § 1 pkt 7
Pr.upadł.
W wyniku rozpoznania zażalenia Sąd Rejonowy zmienił postanowienie
sędziego-komisarza i przeznaczył do podziału na rzecz ZUS dodatkową kwotę
98 430,64 zł, zgodnie z treścią zarzutów tego wierzyciela. W zażaleniu na
postanowienie Sądu Rejonowego syndyk masy upadłości domagał się uchylenia
tego postanowienia i wyraził stanowisko, że odsetki przysługujące ZUS i biegnące
po ogłoszeniu upadłości, należą do kategorii wierzytelności, o których zaspokajaniu
rozstrzyga przepis art. 204 § 1 pkt 7 Pr.upadł.
Rozpoznając zażalenie, Sąd Okręgowy powziął wątpliwości co do istniejącej
de lega lata kolejności zaspokajania odsetek od należności ZUS z tytułu składek na
ubezpieczenie społeczne, zabezpieczonych hipoteką i biegnących od daty
ogłoszenia upadłości w stosunku do masy upadłości (art. 33 § 2 Pr.upadł.).
Prezentując możliwą argumentację prawną w tym zakresie, Sąd Okręgowy skłonny
był do przyjęcia stanowiska, zgodnie z którym odsetki od omawianych należności
ZUS powinny być zaspokajane w kolejności określonej w art. 204 § 1 pkt 7
Pr.upadł.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W art. 204 § 1 Pr.upadł. przewidziano kolejność zaspokajania należności z
masy upadłości. Kategoria „należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu
składek na ubezpieczenie społeczne zabezpieczone hipoteką, wpisem do rejestru
statków lub prawem zatrzymania”, ulokowana została w grupie wierzytelności
określonych w art. 204 § 1 pkt 2a Pr.upadł. w brzmieniu określonym ustawą z dnia
31 lipca 1997 r. o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27
października 1934 r. – Prawo upadłościowe i niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr
117, poz. 751), obowiązującym po dniu 3 stycznia 1998 r. W tym przepisie
przewidziano także sposób zaspokajania omawianych należności ZUS, a
mianowicie – „do wysokości 50% ceny uzyskanej ze sprzedaży rzeczy obciążonej
lub realizacji prawa zbywalnego obciążonego”.
Wysoka pozycja należności ZUS w ogólnym porządku zaspokajania
wierzytelności z masy upadłości podyktowana została niewątpliwie względami
prawnego uprzywilejowania tego wierzyciela. Należności ZUS z tytułu składek na
ubezpieczenie społeczne zazwyczaj nie wyczerpują rozmiaru wierzytelności tego
wierzyciela w stosunku do masy upadłości podmiotu zobligowanego do płacenia
wspomnianych składek. Upadły pozostaje w opóźnieniu z zapłatą składek do czasu
ogłoszenia upadłości, a ponadto odsetki mogą biec w stosunku do masy także po
ogłoszenia upadłości (art. 33 § 2 Pr.upadł.). W rezultacie struktura omawianych
należności ZUS podlegających zaspokojeniu z masy upadłości może przestawiać
się następująco: należność główna (odpowiadająca wysokości nie zapłaconych
składek), odsetki za opóźnienie z zapłatą tych składek do dnia ogłoszenia upadłości
oraz odsetki za opóźnienie z zapłatą składek, biegnące w stosunku do masy
upadłości od daty ogłoszenia upadłości (art. 33 § 2 Pr.upadł.).
W art. 204 § 1 Pr.upadł. posłużono się pojęciem „należności”, stanowiącym
synonim „wierzytelności”. Wniosek taki wynika z treści art. 204 § 2 Pr.upadł.,
zgodnie z którym należności wymienione w kategoriach 1-5 są wierzytelnościami
uprzywilejowanymi. Należy zwrócić uwagę, że w art. 204 § 1 pkt 1-5 Pr.upadł.
stypizowano różne postacie należności, przede wszystkim – z punktu widzenia
źródła lub tytułu ich powstania. Jednocześnie tylko w odniesieniu do niektórych
kategorii należności (wierzytelności) przewidziano wyraźnie możliwość ich
zaspokojenia łącznie z odsetkami od takich należności (art. 204 § 1 pkt 3 i 6).
Brzmienie tych przepisów wskazuje, że rozróżniono expressis verbis pojęcie samej
wierzytelności (należności) i odsetek od nich. Ponadto w art. 204 § 1 pkt 7
przewidziano osobną kategorię obejmującą tylko „odsetki nie zaspokojone w
powyższych (wymienionych) kategoriach”. Prowadzi to do ogólnego wniosku, że
przewidziany w art. 204 § 1 Pr.upadł. porządek zaspokajania wierzytelności z masy
upadłości stworzony został z punktu widzenia eksponowania podstawowego
elementu struktury prawnej należności, a mianowicie – tzw. kapitału tej należności
(według terminologii użytej w art. 204 § 1 pkt 7 Pr.upadł.). Innymi słowy, w zakresie
stworzonego systemu zaspokajania wierzytelności z masy upadłości poszczególne
elementy tej samej wierzytelności (należność główna i odsetki jako należność
uboczna) mogą być zaspokajane w różnej kolejności.
Nie ma zatem usprawiedliwionych podstaw do obrony stanowiska, że odsetki
od należności ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zabezpieczone
hipoteką, biegnące w stosunku do masy upadłości od daty ogłoszenia upadłości
(art. 33 § 2 Pr.upadł.), mogłyby być zaspokajane łącznie (w tej samej kolejności) z
należnościami głównymi (składkami), ponieważ chodzi tu o tożsamą prawnie
wierzytelność ZUS przysługującą wobec podmiotów zobowiązanych do uiszczenia
składek. W literaturze trafnie zwrócono uwagę na to, że Prawo upadłościowe w
zakresie podziału funduszy masy upadłości nie przyjęło zasady, zgodnie z którą
odsetki, jako należności uboczne, dzielą los prawny wierzytelności (należności)
głównej i powinny być zaspokajane zawsze w kolejności przewidzianej dla tej
wierzytelności. Myśl ta została potwierdzona w uzasadnieniu wyroku Naczelnego
Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2000 r. (I SA/Wr 2549/98, "Monitor
Prawniczy" 2001, nr 5, s. 315) w zakresie kolejności zaspokajania należności
podatkowych i odsetek od tych należności. W orzeczeniu tym wyeksponowano
m.in. brak zasady nierozłączności w postępowaniu upadłościowym, obejmującej
zaległości podatkowe oraz odsetki. Ponadto wyraźnie tam stwierdzono, że odsetki
od należności określonych w art. 204 § 1 pkt 2a Pr.upadł. należą nie do kategorii II,
lecz do kategorii VII (art. 204 § 1 pkt 7 Pr.upadł.).
Dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego nie może mieć
decydującego znaczenia treść art. 1025 § 1 k.p.c. w związku z art. 69 ustawy z dnia
6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. Nr 19, poz. 147 ze zm. –
dalej "u.k.w.h.") przy uwzględnieniu art. 68 Pr.upadł. Przepis art. 69 u.k.w.h. określa
jedynie zakres zabezpieczenia hipotecznego. Zabezpieczenie takie obejmuje także
roszczenie o nie przedawnione odsetki. W art. 1025 § 3 k.p.c. przewidziano regułę,
że w tej samej kolejności z należnością główną ulegają zaspokojeniu odsetki i
koszty postępowania z kwoty uzyskanej z egzekucji. Zgodnie z art. 68 Pr.upadł., w
postępowaniu upadłościowym stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu
postępowania cywilnego ze zmianami i uzupełnieniami, zawartymi w niniejszym
Prawie.
Przepis art. 204 § 1 Pr.upadł. tworzy ogólny reżim prawny zaspokajania z
masy upadłości określonych należności (wierzytelności), w którym – jak już
wspomniano – reguła zaspokajania należności głównej łącznie z należnościami
ubocznymi (tzw. reguła nierozerwalności w zakresie zaspokojenia) ma wyraźnie
ograniczony zasięg. Nie ma więc postaw do powoływania się na unormowanie
wyrażone w art. 1025 § 3 k.p.c. w wyniku odpowiedniego zastosowania tego
przepisu w postępowaniu upadłościowym. Regulacja zawarta w art. 204 § 1 pkt 2a
Pr.upadł. także nie upoważnia do twierdzenia, że tożsamość zabezpieczenia
prawnego tej samej jurydycznie wierzytelności o złożonej strukturze prawnej
(wierzytelności głównej i odsetek), może determinować jednocześnie wniosek o
zakwalifikowaniu całej zabezpieczonej wierzytelności (a więc – i odsetek) do
kategorii wierzytelności korzystających z tej samej kolejności zaspokojenia.
De lege lata wierzytelności zabezpieczone na składnikach majątku upadłego
podlegają zaspokojeniu z ogólnych funduszy masy upadłości według kolejności
określonej w art. 204 Pr.upadł. Wierzyciele rzeczowi nie mają obecnie w zasadzie
uprawnienia do uzyskiwania zaspokojenia ich należności z przedmiotu objętego
zabezpieczeniem. W takiej sytuacji pojawia się pytanie, jak należy rozumieć treść
art. 33 § 2 Pr.upadł. w związku z art. 204 § 1 pkt 2a tego Prawa, skoro wyraźnie
stwierdzono w nim, że odsetki w nim określone mogą być zaspokojone tylko z
przedmiotu zabezpieczenia.
W literaturze wyrażono trafne zapatrywanie, że przewidziana w art. 33 § 2
Pr.upadł. formuła prawna może być obecnie rozumiana w ten sposób, iż odsetki
biegnące w stosunku do masy upadłości od daty ogłoszenia upadłości mogłyby być
zaspokajane do wysokości ceny uzyskanej ze sprzedaży rzeczy obciążonej lub z
realizacji prawa zbywalnego obciążonego. Uzyskana w ten sposób cena zbycia
przedmiotu objętego zabezpieczeniem wchodziłaby w skład masy upadłości i
przeznaczona byłaby do podziału.
W piśmiennictwie broni się stanowiska, zgodnie z którym do kategorii
wierzytelności określonych w art. 204 § 1 pkt 2a Pr.upadł. należą – obok należności
ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zabezpieczone hipoteką
(należność główna) – także odsetki od tych należności przewidziane w art. 33 § 2
Pr.upadł. (jako należność uboczna), jeżeli mieszczą one się w granicach ceny
uzyskanej ze sprzedaży rzeczy obciążonej lub z realizacji prawa zbywalnego
obciążonego. Pogląd ten i jego motywacja prawna, eksponująca treść art. 33 § 2
Pr.upadł. (akcent położono na sposób zaspokojenia należności wierzyciela), nie
mogą być uznane za przekonywające. Założenie, zgodnie z którym odsetki
określone w art. 33 § 2 Pr.upadł. mogą być zaspokajane tylko do wysokości ceny
uzyskanej ze sprzedaży rzeczy obciążonej lub z realizacji prawa zbywalnego
obciążonego, nie przesądza jeszcze zagadnienia samej kolejności zaspokajania
tych odsetek łącznie z należnościami z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne,
przewidzianych w art. 204 § 1 pkt 2a Pr.upadł. Ujęcie tego przepisu nastąpiło
niewątpliwie w wyniku istotnych zmian w zakresie sposobu zaspokajania należności
zabezpieczanych rzeczowo (ustawa z dnia 31 lipca 1997 r. o zmianie
rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1934 r. –
Prawo upadłościowe i niektórych innych ustaw). Trafnie też zauważono w
uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego, że wspomniana nowelizacja
wprowadziła do art. 204 § 1 pkt 2a i 2b nowe kategorie należności
uprzywilejowanych (w rozumieniu art. 204 § 2 Pr.upadł.) i zaliczyła do nich tylko
należność główną bez bezpośredniego lub pośredniego nawiązywania do odsetek
określonych w art. 33 § 2 Pr.upadł.
Można sugerować, że odsetki przewidziane w art. 33 § 2 Pr.upadł. mogą być
zaspokajane w kolejności określonej w art. 204 § 1 pkt 3 i pkt 6 Pr.upadł. do
wysokości ceny uzyskanej z przedmiotu zabezpieczenia, jeżeli cena taka nie
została wyczerpana w ramach kategorii należności określonych w art. 204 § 1 pkt
2a Pr.upadł. w odniesieniu do należności głównej z tytułu składek. Tymczasem sam
sposób zaspokajania omawianych należności odsetkowych (zawsze z ceny
uzyskanej z realizacji przedmiotu zabezpieczenia) nie upoważnia do takiego
stwierdzenia. Należy zwrócić uwagę na to, które kategorie odsetek w ogóle mogłyby
być zaspokajane łącznie z należnościami głównymi, przewidzianymi w art. 204 § 1
pkt 3 i 6 Pr.upadł. W pierwszym przepisie chodzi o odsetki od należności „za rok
ostatni przed datą ogłoszenia upadłości”, a więc o odsetki powstałe jeszcze przed
ogłoszeniem upadłości. W przepisie drugim jest mowa o wierzytelnościach wraz z
odsetkami za ostatni rok przed datą ogłoszenia upadłości. W obu analizowanych
przepisach wymieniono zatem odsetki za opóźnienie upadłego, powstałe przed
ogłoszeniem upadłości. Eliminuje to możliwość zaspokajania odsetek
przewidzianych w art. 33 § 2 Pr.upadł. w omawianych kategoriach zaspokojenia
należności z masy upadłości.
Z przestawionych względów należało zatem stwierdzić, że odsetki od
należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, określonych w art. 204 § 1 pkt 2a
Pr.upadł., biegnące w stosunku do masy upadłości po dacie ogłoszenia upadłości
(art. 33 § 2 Pr.upadł.), ulegają zaspokojeniu w kategorii wierzytelności
wymienionych w art. 204 § 1 pkt 7 tego Prawa.
Dlatego Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne jak w
uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).