Supreme Court rules construction start/end dates in perpetual use agreements do not enter land registry Part I-O.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the request to record construction start and end dates in the land registry's Part I-O for a perpetual use right. The lower court rejected the entry because the relevant laws and regulations do not provide for such information in the designated sections. The Court held that these dates are inherent to the nature of the perpetual use right and serve only an informational purpose without creating enforceable rights against third parties.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 25 ust. 1 pkt 1 u.k.w.h.; § 32 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości: Construction start and end dates for land in perpetual use do not enter the land registry Part I-O as they are informational and not binding on third parties.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 3 lipca 2003 r., III CZP 39/03
Sędzia SN Zbigniew Strus (przewodniczący)
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)
Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "P.G.", spółki z o.o. z siedzibą w W. przy
uczestnictwie Gminy K. o wpis w dziale I-O księgi wieczystej, po rozstrzygnięciu w
Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 3 lipca 2003 r., przy udziale
prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, zagadnienia prawnego
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 18
marca 2003 r.
"Czy podlega ujawnieniu w dziale I-O księgi wieczystej, w łamie 5 "sposób
korzystania z nieruchomości", przy wpisie wieczystego użytkowania, termin
rozpoczęcia i zakończenia robót określony w umowie o przedłużeniu terminu
zabudowy ?"
podjął uchwałę:
Termin rozpoczęcia i zakończenia robót, określony w umowie o oddaniu
gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu
terytorialnego bądź ich związków w użytkowanie wieczyste w celu wzniesienia
budynków lub innych urządzeń, nie podlega ujawnieniu w dziale I-O księgi
wieczystej.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 listopada 2002 r. Sąd Rejonowy dla KrakowaPodgórza w Krakowie oddalił wniosek „P.G.” spółki z o.o. w W. o wpis w księdze
wieczystej terminu rozpoczęcia i zakończenia budowy, określonego w umowie o
oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste. Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika,
że w dniu 22 grudnia 1998 r. zawarta została pomiędzy Gminą K. a Mirosławem M.
umowa o oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości, dla której prowadzona
jest księga wieczysta, w celu budowy parkingu wielopoziomowego. W umowie
określono, że budowa rozpocznie się w ciągu dwóch lat i zakończy w ciągu
czterech lat od dnia jej zawarcia. W dniu 28 czerwca 1999 r. Mirosław M. przeniósł
prawo wieczystego użytkowania gruntu na rzecz „P.G.”, spółki z o.o. w W., a
następnie nabywca zawarł z Gminą K. w dniu 6 listopada 2002 r. umowę o
przedłużeniu terminu zabudowy gruntu, w której termin rozpoczęcia budowy
ustalono do dnia 31 grudnia 2002 r., a termin jej zakończenia – do dnia 31 grudnia
2004 r. Strony umowy zgodnie wnosiły, by terminy te zostały wpisane do księgi
wieczystej.
Oddalając wniosek Sąd Rejonowy uznał, że przepisy art. 25 ust. 1 pkt 1
ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z
2001 r. Nr 124, poz. 1361 – dalej: u.k.w.h.), a także § 31 i 32 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg
wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz.U. Nr 102, poz. 1122) nie pozwalają na
ujawnienie w księdze wieczystej zmiany stosunków zobowiązaniowych dotyczących
zabudowy nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste.
Przy rozpoznawaniu apelacji wnioskodawcy Sąd Okręgowy w Krakowie
powziął
wątpliwość,
która
stanowiła
podstawę
przedstawionego
Sądowi
Najwyższemu zagadnienia prawnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego sprowadza się do
wykładni pojęcia „sposób korzystania z nieruchomości”, a w szczególności do
wyjaśnienia, czy obejmuje ono zakresem znaczeniowym także termin rozpoczęcia i
zakończenia robót, o których mowa w art. 239 § 2 pkt 1 k.c. Wątpliwość Sądu
Okręgowego dotyczy kwestii, czy przy dokonywaniu wpisu do księgi wieczystej
należy stosować wyłącznie przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach
wieczystych i hipotece oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17
września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów ,
czy
także
przepisy
ustawy
z
dnia
sierpnia
1997 r.
o
gospodarce
nieruchomościami (jedn. tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm. – dalej:
"u.g.n.").
Jak wynika z art. 239 § 1 k.c., w umowie o oddanie w użytkowanie wieczyste
gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu
terytorialnego bądź ich związków, powinien być określony sposób korzystania z
gruntu przez wieczystego użytkownika. Umowy oddania gruntu w użytkowanie
wieczyste w celu wzniesienia na gruncie budynków lub innych urządzeń powinny
określać również m.in. termin rozpoczęcia i zakończenia robót (art. 239 § 2 pkt 1).
Przepis art. 62 ust. 1 i 2 u.g.n. wskazuje, że w umowie o oddanie nieruchomości
gruntowej
w
użytkowanie
wieczyste
ustala
się
sposób
i
termin
jej
zagospodarowania, w tym termin rozpoczęcia i zakończenia zabudowy. Nie ma
sprzeczności pomiędzy pojęciami „sposób korzystania z gruntu” (art. 236 i 239 k.c.),
a „sposób zagospodarowania nieruchomości” (art. 62 u.g.n.) zwłaszcza, że art. 29
u.g.n. wyraźnie odsyła przy oznaczeniu sposobu korzystania z nieruchomości do
przepisów kodeksu cywilnego.
Jest zatem jasne, że termin rozpoczęcia i zakończenia zabudowy mieści się w
pojęciu „zagospodarowanie nieruchomości”, jak też „korzystanie z gruntu”, zgodnie
zaś z art. 30 u.g.n. postanowienia umowy o oddanie nieruchomości w użytkowanie
wieczyste, dotyczące sposobu korzystania z nieruchomości, podlegają ujawnieniu w
księdze wieczystej. Wątpliwość polega na tym, czy chodzi tu o wszystkie
postanowienia umowy, odnoszące się do sposobu korzystania, umowa o oddanie
gruntu w użytkowanie wieczyste w celu wzniesienia budynków lub innych urządzeń
powinna bowiem zawierać, jak wynika z art. 239 § 2 k.c., poza określeniem terminu
rozpoczęcia i zakończenia robót, także inne postanowienia, jak np. rodzaj
budynków lub urządzeń i obowiązek utrzymania ich w należytym stanie, również
mieszczących się w pojęciach „zagospodarowanie nieruchomości” lub „sposób
korzystania z nieruchomości”.
Wyjaśnienie tej kwestii wymaga analizy przepisów dotyczących ustroju ksiąg
wieczystych.
W
księgach
wieczystych
ujawnia
się
prawa
rzeczowe
na
nieruchomościach (art. 1 u.k.w.h.). Ujawniane mogą być także prawa osobiste i
roszczenia, a więc prawa o charakterze obligacyjnym, jeżeli wynika to z przepisów
(art. 16 ust. 1 u.k.w.h.). Przykładowy katalog takich praw zawiera art. 16 ust. 2
u.k.w.h., wśród innych przepisów wymienić należy art. 30 u.g.n. Skutkiem
ujawnienia prawa osobistego lub roszczenia w księdze wieczystej jest ich
skuteczność względem praw nabytych po ich ujawnieniu (art. 17 u.k.w.h.).
Strukturę księgi wieczystej określa art. 25 u.k.w.h., zgodnie z którym księga
zawiera cztery działy. W dziale pierwszym wpisuje się oznaczenie nieruchomości
oraz prawa związane z jej własnością. Szczegółowe uregulowania dotyczące
wpisów zawiera rozporządzenie z dnia 17 września 2001 r. Przepis § 31 określa, że
dział pierwszy I-O składa się z ośmiu łamów, z których piąty o nazwie „sposób
korzystania”
zawiera
oznaczenie
charakteru
gospodarczego
nieruchomości
wynikające z dokumentu geodezyjnego (np. grunt orny, sad, las, działka
niezabudowana) i uwzględniające dane zgodne z przepisami rozporządzenia
Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie
ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. Nr 38, poz. 454). W łamie tym należy zatem
wpisywać dane zgodne z ewidencją gruntów (np. numer działki czy pole
powierzchni działki). Wśród danych określonych w ewidencji gruntów nie mieści się
termin rozpoczęcia i zakończenia budowy.
W § 32 uregulowano szczegółowo wpisy w księdze wieczystej prowadzonej
dla działki oddanej w użytkowanie wieczyste. W dziale I-O, łamie piątym „Sposób
korzystania”, wpisuje się „działka gruntu w użytkowaniu wieczystym do dnia ...
przeznaczona pod zabudowę”. Tak więc przepisy ustawy o księgach wieczystych i
hipotece oraz rozporządzenia z dnia 17 września 2001 r. nie przewidują wpisu
terminu rozpoczęcia i zakończenia budowy na takiej działce w łamie piątym. Także
w żadnym z pozostałych łamów działu I-O takiego wpisu nie można dokonać,
zważywszy zaś na treść § 1 pkt 1 i 6 rozporządzenia, z którego wynika, że określa
ono szczegółowy sposób prowadzenia ksiąg wieczystych dla nieruchomości i
szczegółową treść i sposób dokonywania wpisów, nie można postanowień tych
wykładać w sposób rozszerzający.
W świetle powyższego należy stwierdzić, że termin rozpoczęcia i zakończenia
robót, określony w umowie o oddaniu gruntu Skarbu Państwa lub gruntu
należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków w
użytkowanie wieczyste w celu wzniesienia budynków lub innych urządzeń, nie
podlega ujawnieniu w dziale I-O księgi wieczystej. Podobnie nie podlegają
ujawnieniu w dziale I-O takie postanowienia dotyczące sposobu korzystania, jak np.
obowiązek utrzymania wzniesionych budynków w należytym stanie.
Sąd drugiej instancji wskazał na tzw. rozszerzoną skuteczność wpisów
dotyczących praw osobistych i roszczeń ujawnianych w księdze wieczystej. Tego
rodzaju prawa i roszczenia, z wyjątkiem roszczeń dotyczących hipotek, jak też
ograniczone prawa rzeczowe z wyjątkiem hipotek, podlegają ujawnieniu w księdze
wieczystej przez wpis w dziale trzecim. Gdyby uznać, że oznaczenie terminu
rozpoczęcia i zakończenia budowy, jak sugeruje to Sąd Okręgowy, stanowi
ograniczenie prawa użytkowania wieczystego skuteczne, po ujawnieniu w księdze
wieczystej, przeciwko każdemu nabywcy tego prawa, to należałoby rozważyć, czy
taki wpis mógłby znaleźć miejsce w dziale III. Tego rodzaju rozwiązanie wydaje się
wątpliwe. Określenie terminu rozpoczęcia i zakończenia robót na nieruchomości
oddanej w użytkowanie wieczyste w celu wzniesienia budynków lub innych
urządzeń wypływa z samej istoty tej instytucji i dotyczy każdego kolejnego nabywcy
tego prawa bez względu na to, czy termin ten ujawniono w księdze wieczystej.
Konsekwencją
niedotrzymania
nieruchomości gruntowej o
terminu
nie
zobowiązanie
do
jest
roszczenie
wzniesienia
właściciela
budynków,
lecz
ewentualne rozwiązanie umowy (art. 240 k.c.). Wpis dotyczący terminu zabudowy w
księdze wieczystej nie rodziłby żadnych praw i miałby znaczenie wyłącznie
informacyjne. Bliższe wyjaśnienie tej kwestii wykracza jednak poza przedstawione
zagadnienie.
Wobec powyższego orzeczono, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).