Social services director may appoint social worker as representative for social authority in alimentary claims.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that a director of a municipal social services center can appoint a social worker as a representative of the local self-government body in alimentary proceedings. The lower court dismissed the case because the director failed to sign the lawsuit himself, but the Supreme Court clarified that the director acts as the active party and possesses full procedural rights, including the authority to delegate representation. Consequently, the court held that a qualified social worker qualifies as the necessary representative under the Civil Procedure Code.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 38 ust. 1 u.w.r.p.z.; Art. 87 § 3 k.p.c.: The director of a municipal social services center may appoint a qualified social worker as the representative of the competent local self-government body in alimentary claims, as the director acts as the active party with full procedural rights.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III CZP 36/25 UCHWAŁA 9 lutego 2026 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)SSN Władysław PawlakProtokolant Arkadiusz Połaniecki na posiedzeniu jawnym 9 lutego 2026 r. w Warszawiew sprawie z powództwa Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działającego na rzecz małoletniego P. P.przeciwko A. D. i M. P.o alimenty,na skutek przedstawienia przez Sąd Okręgowy w Krakowiepostanowieniem z 19 września 2025 r., XI 1 Cz 138/23,zagadnienia prawnego:
„Czy w sprawie o roszczenia alimentacyjne, w której powodem jest dyrektor miejskiego ośrodka pomocy społecznej (art. 112 ust 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej) pełnomocnikiem powoda może być przedstawiciel właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu terytorialnego (art. 87 § 3 kpc)?”,a w razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na to pytanie:„Czy przedstawiciela właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu terytorialnego w miastach na prawach powiatu wyznacza prezydent miasta czy rada miasta czy też dyrektor miejskiego ośrodka pomocy społecznej?”, a w razie udzielenia odpowiedzi na to pytanie, że jest to dyrektor miejskiego ośrodka pomocy społecznej:„Czy dyrektor miejskiego ośrodka pomocy społecznej wyznacza przedstawiciela poprzez udzielenie pełnomocnictwa, czy też wyznaczenie to winno nastąpić odrębnie od udzielenia pełnomocnictwa?”. podjął uchwałę:
Dyrektor miejskiego ośrodka pomocy społecznej dochodzący roszczeń alimentacyjnych na podstawie art. 38 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (jedn. tekst: Dz. U. z 2022 r., poz. 447 ze zm.) może ustanowić pełnomocnikiem procesowym pracownika miejskiego ośrodka pomocy społecznej jako przedstawiciela organu jednostki samorządu terytorialnego właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej w rozumieniu art. 87 § 3 k.p.c. Grzegorz Misiurek Dariusz Dończyk Władysław Pawlak
UZASADNIENIE
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wystąpił do Sądu Rejonowego dla Krakowa – Podgórza w Krakowie o zasądzenie na rzecz małoletniego P. P. od jego matki A. D. oraz ojca M. P. alimentów w kwotach po 300,00 zł miesięcznie. Oba pozwy zostały podpisane przez E. S. – pracownicę MOPS, która dołączyła do nich pisemne pełnomocnictwa udzielone przez Dyrektora. Dyrektor MOPS został wezwany przez przewodniczącego w Sądzie Rejonowym dla Krakowa- - Podgórza w Krakowie do uzupełnienia braków formalnych pozwów przez ich podpisanie, lecz w zakreślonym terminie nie dokonał tych czynności.
Zarządzeniem z 4 kwietnia 2023 r. przewodniczący zarządził zwrot pozwów, wobec nieuzupełnienia przez powoda wymienionych braków formalnych. W uzasadnieniu wskazał, że Dyrektor MOPS jest uprawniony – w świetle art. 38 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (aktualny jedn. tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 177; dalej: „u.w.r.p.z.”) – do wniesienia pozwu o alimenty na rzecz dziecka pozostającego w pieczy zastępczej, jednak pełnomocnictwa w tym zakresie może udzielić tylko adwokatowi lub radcy prawnemu, gdyż art. 87 § 3 k.p.c. w tym przypadku nie znajduje zastosowania.Dyrektor MOPS w zażaleniu na to zarządzenie wniósł o jego uchylenie, zarzucając naruszenie art. 130 § 1 k.p.c. i podnosząc, że stosownie do art. 87 § 3 k.p.c., w sprawach o roszczenia alimentacyjne pełnomocnikiem może być przedstawiciel właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacji pozarządowej, mającej na celu udzielanie pomocy rodzinie, a więc również upoważniony przez Dyrektora pracownik MOPS.Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Okręgowy w Krakowie powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniach prawnych przedstawionych Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu obowiązanego do finansowania pobytu dziecka w pieczy zastępczej (dalej:
„Kierownik PCPR”), po zasięgnięciu opinii asystenta rodziny, a jeżeli rodzinie dziecka nie został przydzielony asystent rodziny – po zasięgnięciu opinii podmiotu organizującego pracę z rodziną, może dochodzić na rzecz dziecka przebywającego w pieczy zastępczej świadczeń alimentacyjnych (art. 38 ust. 1 u.w.r.s.p.z.); w przypadku zaś, gdy od umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej upłynął rok jest on obowiązany dochodzić tych świadczeń (art. 38 ust. 2 u.w.r.s.p.z.); w każdej z tych sytuacji w postępowaniu przed sądem do kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie stosuje się odpowiednio przepisy o udziale prokuratora w postępowaniu cywilnym (art. 38 ust. 3 u.w.r.s.p.z.).Kierownik PCPR może również – na podstawie art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (jedn. tekst:
Dz. U. z 2024 r., poz. 1283; dalej: „u.p.s.”) – wytaczać na rzecz obywateli powództwa o roszczenia alimentacyjne; również w tym przypadku w postępowaniu przed sądem stosuje się odpowiednio przepisy o udziale prokuratora w postępowaniu cywilnym. Zadania powiatowych centrów pomocy rodzinie w miastach na prawach powiatu realizują miejskie ośrodki pomocy społecznej, które mogą być nazwane „miejskimi ośrodkami pomocy rodzinie” (art. 112 ust. 2 u.p.s.) a w przypadku przekształcenia miejskiego ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych – centrum usług społecznych.W świetle powyższych unormowań, nie budzi wątpliwości, że Dyrektorowi MOPS, podobnie jak Kierownikowi PCPR, przysługuje legitymacja procesowa czynna w sprawach o alimenty.
Wytaczając takie powództwo na rzecz oznaczonej osoby, występuje on w roli strony czynnej postępowania i przysługują mu wszelkie związane z tą pozycją uprawnienia procesowe; działa z mocy ustawy jako powód w imieniu własnym, ale na rzecz innej osoby. Może on zatem w procesie o alimenty ustanowić pełnomocnika procesowego; może nim być nie tylko adwokata lub radca prawny (art. 87 § 1 k.p.c.). lecz również osoba padająca kwalifikacje określone w art. 87 § 3 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, w sprawach o roszczenia alimentacyjne pełnomocnikiem może być również przedstawiciel właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu terytorialnego.
Przepis ten nie określa, kto może być uznany za przedstawiciela organu jednostki samorządu terytorialnego ani kto może ustanowić pełnomocnikiem takiego przedstawiciela. W tej ostatniej kwestii nie powinno jednak budzić wątpliwości, że skoro Kierownik MOPS wytaczając powództwo o alimenty na rzecz oznaczonej osoby występuje w roli strony czynnej postępowania i działa w zakresie pomocy społecznej, to przysługują mu związane z tą pozycją wszystkie uprawnienia procesowe, w tym uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa przewidzianego w art. 87 § 3 k.p.c.Dyrektor MOPS nie jest organem jednostki samorządu terytorialnego właściwym w sprawach z zakresu pomocy społecznej; jest nim starosta (art. 112 ust. 5 u.p.s,) albo - w miastach na prawach powiatu – prezydent miasta.
W orzecznictwie zwrócono uwagę, że istotą i celem wprowadzenia unormowania przewidzianego w art. 87 § 3 k.p.c. było wzmocnienie ochrony uprawnionego w sprawach w sprawach o ustalenie ojcostwa i o roszczenie alimentacyjne, co niewątpliwie ułatwia przyjęte w nim rozwiązanie, umożliwiające ustanowienia pełnomocnikiem takiej osoby przedstawiciela organizacji społecznej, mającej na celu udzielanie pomocy rodzinie. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lutego 1999 r., I CZ 9/99, OSNC 1999, Nr 9, poz. 155). Pojęcie „przedstawiciela” w rozumieniu tego przepisu należy zatem interpretować z uwzględnieniem tego założenia.
Należy więc uznać, że jest nim nie tylko Dyrektor MOPS wykonujący – jak już wskazano - sprawach dotyczących pomocy społecznej, a więc dotyczących m.in. dochodzenia roszczeń alimentacyjnych zadania prezydenta miasta (starosty), lecz również pracownicy MOPS, którzy wykonują obowiązki powierzone im w tym zakresie przez Dyrektora w ramach stosunku pracy. Pracownicy ci, tak samo jak pracownicy PCPR, mający odpowiednie przygotowanie do wykonywania przekazanych im zadań z zakresu pomocy społecznej oraz doświadczenie na tym polu niewątpliwie posiadają odpowiednie kwalifikacje należytego wykonywania roli przedstawiciela organu jednostki samorządu terytorialnego, o którym mowa w art. art. 87 § 3 k.p.c. Mogą więc być ustanowieni przez Dyrektora MOPS pełnomocnikiem procesowymi prezydenta miasta na prawach powiatu w sprawach o roszczenia alimentacyjne.
Wykładnia ta jest zgodna z celem unormowania przyjętego w art. 87 § 3 k.p.c. i niewątpliwie sprzyja jego realizacji. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. podjął uchwałę, jak w sentencji. Grzegorz Misiurek Dariusz Dończyk Władysław Pawlak (A.T.)[r.g.]