Court rules that loans from the Employment Fund for business start-ups count as other monetary benefits under the Act on Employment and Combating Unemployment.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that loans granted from the Employment Fund to unemployed individuals for starting a business constitute 'other monetary benefits' under Article 28(3) of the Act on Employment and Combating Unemployment. The court held that the statutory definition of such benefits must be interpreted broadly to include these specific financial aids, thereby subjecting claims for their return to a three-year limitation period. Consequently, the court confirmed that the limitation period begins from the day the benefits were paid, not from the date the loan contract was signed.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 28 ust. 3 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu; Art. 18 ust. 1 tej ustawy; Art. 16 ust. 5 ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu z 1991 r.; Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 17 grudnia 1991 r. w sprawie zasad udzielania pożyczek z Funduszu Pracy; The term 'other monetary benefits financed from the Employment Fund' includes loans granted from the Fund for the purpose of starting a business.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 12 czerwca 2002 r., III CZP 35/02
Sędzia SN Marian Kocon (przewodniczący)
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)
Sędzia SN Marek Sychowicz
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Miasta Ł. – Powiatowego Urzędu
Pracy Nr 2 w Ł. przeciwko Grzegorzowi S., Bożenie K., Grażynie M., Jadwidze F. i
Andrzejowi W. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu
jawnym w dniu 12 czerwca 2002 r. przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej
Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd
Okręgowy w Łodzi postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2002 r.
„Czy przez „inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy” w
rozumieniu przepisu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i
przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 ze zm.) rozumieć
należy także pożyczkę udzieloną z Funduszu Pracy na podjęcie działalności
gospodarczej w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki
Socjalnej z dnia 17 grudnia 1991 r. w sprawie zasad udzielania pożyczek z
Funduszu Pracy (Dz.U. Nr 122, poz. 539)?”
podjął uchwałę:
Przez „inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy” w
rozumieniu przepisu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o
zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jedn. tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25,
poz. 128 ze zm.) rozumieć należy także pożyczkę udzieloną z Funduszu Pracy
na podjęcie działalności gospodarczej w oparciu o przepisy rozporządzenia
Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 17 grudnia 1991 r. w sprawie zasad
udzielania pożyczek z Funduszu Pracy (Dz.U. Nr 122, poz. 539).
Uzasadnienie
Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia
powstało na tle następującego stanu faktycznego.
W dniu 21 października 1992 r. Powiatowy Urząd Pracy w Ł. i pozwany
Grzegorz S. zawarli umowę pożyczki, na mocy której Grzegorz S. otrzymał 5000 zł
na podjęcie i prowadzenie działalności gospodarczej. Umowa zawarta została na
zasadach określonych przepisami rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej
z dnia 17 grudnia 1991 r. w sprawie zasad udzielania pożyczek z Funduszu Pracy
(Dz.U. Nr 122, poz. 539). Umocowanie ustawowe do wydania rozporządzenia
stanowił art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i
bezrobociu (Dz.U. Nr 106, poz. 457 ze zm.), która została uchylona ustawą z dnia
14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jedn. tekst: Dz.U.
1997 r. Nr 25, poz. 128 ze zm. – dalej "u.z.p.b."). Pozostali pozwani pożyczkę tę
poręczyli, a dłużna kwota nie została zwrócona.
Sąd pierwszej instancji uznał, że roszczenie o zwrot pożyczki uległo
przedawnieniu na mocy art. 28 ust. 3 u.z.p.b., a przy rozpoznawaniu apelacji strony
powodowej Sąd Okręgowy w Łodzi powziął poważne wątpliwości, które zostały
objęte przedstawionym Sądowi Najwyższemu zagadnieniem prawnym. Sąd
Okręgowy podniósł, że występuje problem prawidłowej wykładni użytego w art. 28
ust. 3 u.z.p.b. wyrażenia „inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu
Pracy”, jeżeli bowiem określenie to obejmuje także pożyczki udzielane przez
Fundusz Pracy, to roszczenie Powiatowego Urzędu Pracy uległo przedawnieniu,
zgodnie z art. 28 ust. 3 u.z.p.b., stanowiącym lex specialis w stosunku do art. 118
k.c. (...)
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należy sprecyzować zakres zagadnienia prawnego
stanowiącego przedmiot rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego. Z treści postanowienia
Sądu Okręgowego, jak również z jego uzasadnienia, wynika, że wątpliwości prawne
tego Sądu ograniczają się do wykładni art. 28 ust. 3 u.z.p.b., od rozstrzygnięcia tej
kwestii zależy bowiem, czy Sąd rozpoznający apelację powoda Miasta Ł. –
Powiatowego Urzędu Pracy nr 2 zastosuje wskazany przepis ustawy, czy też art.
118 k.c. Poza zakresem przedstawionego zagadnienia pozostaje zatem kwestia,
który z terminów przedawnienia określonych w art. 118 k.c. powinien znaleźć
zastosowanie. Należy mieć na względzie, że art. 118 k.c. przewiduje dwa terminy:
trzyletni dla roszczeń o świadczenia okresowe i roszczeń związanych z
prowadzeniem działalności gospodarczej oraz termin dziesięcioletni – dla
pozostałych. W sprawie jest bezsporne, że nie chodzi o świadczenie okresowe,
może natomiast powstać wątpliwość, czy powinien znaleźć zastosowanie termin
trzyletni czy dziesięcioletni. Zastosowanie któregoś z tych terminów zależy od
rozstrzygnięcia kwestii, czy udzielanie pożyczek z Funduszu Pracy stanowi
działalność gospodarczą. Na marginesie jedynie można zauważyć, że
prezentowane są w tym zakresie odmienne stanowiska, jednak kwestia ta pozostaje
poza zakresem rozważań Sądu Najwyższego.
Przechodząc do problemów pozostających w obrębie przedstawionego
zagadnienia prawnego trzeba zauważyć, że problem wykładni został odniesiony do
art. 28 ust. 3 u.z.p.b. o treści określonej przez art. 1 pkt 22 lit. a ustawy z dnia 6
grudnia 1996 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz
o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 147, poz. 687). Z dniem 1 stycznia 1997 r .
przepis ten uzyskał brzmienie: „Roszczenia bezrobotnego i innej osoby uprawnionej
oraz rejonowego urzędu pracy z tytułu zasiłków, dodatków szkoleniowych,
stypendiów, zasiłków przedemerytalnych, świadczeń przedemerytalnych i innych
świadczeń pieniężnych finansowanych z Funduszu Pracy ulegają przedawnieniu z
upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne”. Takie też
brzmienie art. 28 ust. 3 objęte zostało tekstem jednolitym z 1997 r., na który powołał
się Sąd Okręgowy. Przepis art. 28 ust. 3 w pierwotnym brzmieniu odnosił się
jedynie do roszczeń bezrobotnego i urzędu pracy z tytułu zasiłków i zasiłków
szkoleniowych, przy czym termin przedawnienia tych roszczeń był terminem
trzyletnim.
W stanie faktycznym sprawy, przy rozpoznawaniu której powstało zagadnienie
prawne budzące poważne wątpliwości, oparcie rozstrzygnięcia na art. 28 ust. 3
u.z.p.b. w brzmieniu ustalonym powołaną ustawą zmieniającą z dnia 6 grudnia
1996 r. należy uznać za prawidłowe. Należy bowiem mieć na względzie, że
wprawdzie umowa pożyczki pomiędzy Urzędem Pracy a pozwanym Grzegorzem S.
została zawarta w 1992 r., a więc pod rządem poprzednio obowiązującej ustawy z
dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu, jednak dla oceny
przedawnienia dochodzonego roszczenia musi znaleźć zastosowanie ustawa z dnia
14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu,
która uchyliła ustawę z 1991 r., nie zawiera obszerniejszych uregulowań
odnoszących się do kolizji ustaw w czasie. Jedynie w art. 73 zawarte zostały
zasady odnoszące się do zasiłków, zasiłków szkoleniowych oraz innych świadczeń
przyznanych bezrobotnym przed dniem wejścia w życie ustawy. Ustawa stanowi, że
wypłacane są one według dotychczas obowiązujących przepisów, a skrócenie
okresu pobierania zasiłku może nastąpić jedynie ze ściśle określonych przyczyn.
Skoro ustawa nie normuje kolizji w czasie uregulowań odnoszących się do
kwestii przedawnienia, roszczeń należy, zgodnie z przyjmowanym powszechnie
poglądem, odwołać się do reguł prawa międzyczasowego wynikających z
przepisów wprowadzających kodeks cywilny (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r.,
Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.). Możliwość analogicznego stosowania art. XXXV
p.w.k.c., dotyczącego terminów przedawnienia, dopuścił Sąd Najwyższy w uchwale
z dnia 28 lutego 1994 r., III CZP 9/94 (OSP 1995, nr 1, poz. 3). Oznacza to, że
zastosowanie powinny znaleźć przepisy ustawy nowej, a więc ustawy z dnia 14
grudnia 1994 r., w tym art. 28 ust. 3 w brzmieniu wynikającym ze wspomnianej
ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r.
Przed zastosowaniem normy art. XXXV p.w.k.c. należy przesądzić kwestię
zasadniczą, czy roszczenie o zwrot pożyczki, udzielonej na podjęcie działalności
gospodarczej z Funduszu Pracy, jest "innym świadczeniem” w rozumieniu art. 28
ust. 3 u.z.p.b. i ulega w związku z tym przedawnieniu po upływie przewidzianego w
tym przepisie trzyletniego terminu przedawnienia liczonego od dnia wymagalności
roszczenia.
W orzecznictwie oraz doktrynie przeważa pogląd, zgodnie z którym przy
dokonywaniu wykładni danego przepisu zawsze pierwszeństwo ma wykładnia
językowa. Oznacza to konieczność sięgnięcia w pierwszej kolejności do rozumienia
danej normy zgodnie z regułami znaczeniowymi i gramatycznymi języka polskiego.
Przepis art. 28 ust. 3 u.z.p.b. brzmi: „Roszczenia bezrobotnego i innej uprawnionej
osoby oraz powiatowego urzędu pracy z tytułu zasiłków, dodatków szkoleniowych,
stypendiów, zasiłków przedemerytalnych, świadczeń przedemerytalnych i innych
świadczeń finansowanych z Funduszu Pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3
lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne”.
Wyliczenie zawarte w analizowanym przepisie ma w pewnym zakresie
charakter wyczerpujący, ustawodawca dokonał bowiem wyraźnego podziału
roszczeń na dwie grupy. Pierwsza to roszczenia wymienione w sposób
szczegółowy (z tytułu zasiłków, dodatków szkoleniowych, stypendiów, zasiłków
przedemerytalnych, świadczeń przedemerytalnych), druga natomiast została
określona ogólnie jako roszczenia z tytułu „innych świadczeń pieniężnych
finansowanych z Funduszu Pracy”. Roszczenia należące do drugiej grupy muszą
zatem charakteryzować się cechami wymienionymi w ustawie, a więc dotyczyć
świadczeń pieniężnych i finansowanych z Funduszu Pracy.
Roszczenie powiatowego urzędu pracy o zwrot pożyczki udzielonej na
prowadzenie działalności gospodarczej charakteryzuje się tymi cechami. Jest to
roszczenie o zwrot sumy dłużnej, świadczenie zaś, którego dotyczy to roszczenie,
finansowane jest z Funduszu Pracy (por. art. 18 ust. 1 u.z.p.b.). Wykładnia
językowa w sposób jednoznaczny prowadzi zatem do wniosku, że roszczenie
powiatowego urzędu pracy o zwrot pożyczki udzielonej bezrobotnemu na podjęcie
działalności gospodarczej jest roszczeniem o „inne świadczenie” finansowane z
Funduszu Pracy i podlega trzyletniemu terminowi przedawnienia wynikającemu z
art. 28 ust. 3 u.z.p.b. W tym zakresie wyłączone jest więc stosowanie art. 118 k.c.
Odmienne stanowisko nie znajduje uzasadnienia w treści ustawy, nie przemawiają
za nim także żadne inne istotne argumenty, np. o charakterze funkcjonalnym.
Pozostaje zatem do rozważenia, czy art. 28 ust. 3 u.z.p.b. znajdzie zastosowanie
także w odniesieniu do terminu przedawnienia roszczeń o zwrot pożyczek
udzielonych przed wejściem w życie art. 28 ust. 3 w brzmieniu ustalonym nowelą z
dnia 6 grudnia 1996 r.
Odnosząc uregulowanie zawarte w art. XXXV p.w.k.c. do stanu faktycznego,
który legł u podstaw zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy,
należy stwierdzić, że w zakresie określenia terminów przedawnienia ustawodawca
zastosował zasadę bezpośredniego działania ustawy nowej, jednak dla uniknięcia
sytuacji, w której z datą wejścia w życie ustawy nowej automatycznie uległoby
przedawnieniu wiele roszczeń dotychczas nie przedawnionych, powyższa zasada
została skorygowana w art. XXXV pkt 2 p.w.k.c. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli
termin przedawnienia według przepisów kodeksu cywilnego jest krótszy niż według
przepisów dotychczasowych, bieg przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w
życie kodeksu cywilnego. Jeżeli jednak przedawnienie rozpoczęte przed dniem
wejścia w życie kodeksu cywilnego nastąpiłoby wcześniej przy uwzględnieniu
terminu przedawnienia określonego w prawie dotychczasowym, przedawnienie
następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.
Zastosowanie powyższej zasady do uregulowania zawartego w art. 28 ust. 3
u.z.p.b. prowadzi do stwierdzenia, że do roszczeń o zwrot pożyczek udzielonych do
dnia 31 grudnia 1996 r. zastosowanie znajduje trzyletni termin przedawnienia
wprowadzony ustawą z dnia 6 grudnia 1996 r. Termin ten należy liczyć od dnia 1
stycznia 1997 r., tzn. od dnia wejścia w życie wskazanej ustawy. Bez znaczenia
pozostaje przy tym, czy umowa pożyczki została zawarta pod rządem ustawy z
1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu, czy też ustawy z 1994 r. o zatrudnieniu i
przeciwdziałaniu bezrobociu przed jej nowelizacją wspomnianą ustawą z dnia 8
grudnia 1996 r.
Przepis art. 28 ust. 3 u.z.p.b. uległ kolejnej zmianie ustawą z dnia 31 marca
2000 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. Nr 31,
poz. 384). Obecnie początek biegu terminu przedawnienia w stosunku do
wskazanych w przepisie roszczeń (ich wyliczenie nie uległo zmianie),
przysługujących powiatowemu urzędowi pracy, rozpoczyna się w dniu wypłaty
świadczeń, których roszczenia dotyczą. Zmiana treści tego przepisu może
pociągnąć za sobą konieczność dokonania ponownej wykładni w zakresie
przedawnienia roszczeń o zwrot pożyczek udzielanych z Funduszu Pracy, jednak ta
kwestia także pozostaje poza zakresem przedstawionego zagadnienia prawnego.
Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie
prawne, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).