Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 21/13 Generato dall'IA

Employee-member is a third party under housing co-op law for access to employment contract.

Numero d'incarto III CZP 21/13
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that a housing cooperative member who is also an employee qualifies as a third party under the relevant housing co-op legislation. The RPO highlighted conflicting judicial interpretations regarding whether such dual-status individuals could access their own employment contracts. The court balanced corporate control interests against individual privacy, concluding that access is necessary and proportionate for member oversight.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 81 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych; Art. 18 § 3 Prawa spółdzielczego: A cooperative member who is also an employee is considered a third party entitled to access their employment contract, as this access is proportionate to the need for corporate control.

Parole chiave

Generato dall'IA
housing cooperative law third party status employee member employment contract access proportionality test corporate control privacy rights

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych
trzecią w rozumieniu art. 81 ust.
Art. 18 § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze
z art. 18 § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r.
art. 391 k.c
(por. przykładowo art. 59, art. 63, art. 83 § 2. art. 261, czy art. 391 k.c.). W dużej
art. 600 k.c
599 – art. 600 k.c.), czy akcja pauliańska
art. 534 k.c
(art. 527 – art. 534 k.c.). Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że - mówiąc
art. 436 § 1 k.c
435 i art. 436 § 1 k.c.).
art. 111 k.p
Obowiązek ten łączy się z ustanowioną w art. 111 k.p.
art. 51 ust. 1 Konstytucji
w zakres prawa do prywatności obywatela, gwarantowanej w 47 i w art. 51 ust.
art. 51 Konstytucji
Na tle art. 51 Konstytucji w doktrynie oraz
art. 31 ust. 3 Konstytucji
odpowiada zasadzie proporcjonalności przewidzianej w art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CZP 21/13

UCHWAŁA

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

Dnia 13 sierpnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Anna Owczarek

SSN Henryk Pietrzkowski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Bogumiła Ustjanicz

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 sierpnia 2013 r.,

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jana Szewczyka,

po rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Rzecznika Praw Obywatelskich

we wniosku z dnia 21 lutego 2013 r., RPO-696122-IV/12/KD,

"Czy osoba zatrudniona w spółdzielni mieszkaniowej jest osobą

trzecią w rozumieniu art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r.

o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2003 r., Nr 116, poz. 1119

ze zm.) w zw. z art. 18 § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo

spółdzielcze (Dz.U. z 2003 r., Nr 188, poz. 1848 ze zm.), także

wówczas, gdy pozostaje z tą spółdzielnią w stosunku członkostwa?"

podjął uchwałę:

Członek spółdzielni mieszkaniowej, będący jej pracownikiem,

jest osobą trzecią w rozumieniu art. 81 ust. 1 ustawy z dnia

15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst

Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.).

Uzasadnienie

Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o rozstrzygnięcie przez Sąd

Najwyższy rozbieżności w wykładni art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r.

o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1116

ze zm.); dalej: „u.s.m.”, które ujawniły się w praktyce orzeczniczej sądów

powszechnych. Zgodnie z tym przepisem, członek spółdzielni mieszkaniowej ma

prawo otrzymania statutu i regulaminów oraz kopii uchwał organów spółdzielni

i protokołów obrad organów spółdzielni, protokołów lustracji, rocznych sprawozdań

finansowych oraz faktur i umów zawieranych przez spółdzielnię z osobami trzecimi.

Analizując orzecznictwo sądów rejestrowych i odwoławczych na tle tego

przepisu, Rzecznik stwierdził, że sądy rozumieją określenie „osoba trzecia” na

różne sposoby. W części orzeczeń przyjmuje się, że osoba będąca pracownikiem

spółdzielni nie może być w żadnym razie traktowana jako osoba trzecia w stosunku

do spółdzielni, a tym samym członek spółdzielni nie ma prawa żądać na podstawie

art. 81 ust. 1 u.s.m. udostępnienia mu kopii umowy o pracę zawartej z tą osobą.

Stanowisko przeciwstawne uznaje, że umowy o pracę zawarte przez spółdzielnię

mieszkaniową są umowami z osobami trzecimi, niezależnie od tego czy pracownik

jest jednocześnie członkiem spółdzielni, czy też nie. I wreszcie stanowisko

kompromisowe przyjmuje, że umowy o pracę zawarte przez spółdzielnię są, co do

zasady, umowami z osobami trzecimi, z wyjątkiem sytuacji, kiedy pracownik jest

jednocześnie członkiem spółdzielni, gdyż członka nie można uznać za osobę

trzecią w stosunku do niej. W związku z tymi rozbieżnościami, Rzecznik wniósł

o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego o treści sformułowanej na wstępie.

Rzecznik opowiedział się za jak najszerszym pojmowaniem określenia

„osoba trzecia” podkreślając, że kwestia ta nie znalazła jednoznacznego

rozwiązania w wypowiedziach doktryny ani w dotychczasowym orzecznictwie Sądu

Najwyższego. Podobne stanowisko zajął też Prokurator Generalny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się do samego sformułowania przez Rzecznika wątpliwości

interpretacyjnych, w pierwszym rzędzie podnieść należy, że w pytaniu użyto

szerokiego, zbiorczego określenia „zatrudnienie członka spółdzielni”, mimo że

z jego uzasadnienia wynika, iż stwierdzone w orzecznictwie rozbieżności wystąpiły

jedynie w sytuacjach, w których członek spółdzielni pozostawał związany z nią

jednocześnie umową o pracę. Czyni to koniecznym ograniczenie analizy

przedstawionego wniosku tylko do stosunku pracy, gdyż prowadzenie szerszych

rozważań wykraczałoby poza dyspozycję art. 60 § 1 ustawy z dnia 23 listopada

2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.), uprawniającego

ten Sąd do podejmowania uchwał w przedmiocie wykładni prawa w granicach

istniejących rzeczywiście rozbieżności orzeczniczych. Wypada jednak zaznaczyć,

że przedstawione rozważania i ustalenia prawne znajdą odpowiednie zastosowanie

także do innych form zatrudnienia członków spółdzielni mieszkaniowej.

Punktem wyjścia do ustalenia treści pojęcia „osoby trzeciej”, użytego w art.

81 ust. 1 u.s.m., musi być stwierdzenie, że prawo spółdzielcze jest jedną

z gałęzi szeroko rozumianego prawa cywilnego. Uzasadnia to odwołanie się do

znaczenia tego określenia, używanego zwłaszcza często w kodeksie cywilnym

(por. przykładowo art. 59, art. 63, art. 83 § 2. art. 261, czy art. 391 k.c.). W dużej

mierze na pojęciu „osoby trzeciej” opierają się całe konstrukcje cywilistyczne takich

instytucji jak prawo pierwokupu (art. 599 – art. 600 k.c.), czy akcja pauliańska

(art. 527 – art. 534 k.c.). Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że - mówiąc

najogólniej - przez użyte w nich sformułowanie „osoba trzecia” należy rozumieć

kogoś, kto pozostaje poza stosunkiem prawnym łączącym strony, najczęściej

stosunkiem umownym. Taka treść tego pojęcia odpowiada definicji słownikowej,

zgodnie

z

którą

osoba

trzecia

to

„osoba

postronna,

niezainteresowana

bezpośrednio w czymś, inna, obca” (por. Wielki Słownik Języka Polskiego pod

redakcją Witolda Doroszewskiego t. IX, wyd. 1967 r.). Definicję tę uwzględniono

wprost w treści art. 471 k.r.io., w którym użyto określenia „innych osób” jako

synonimu osób trzecich. Warto dodać, że wyłączna wina osób trzecich, a więc

postronnych,

w

wyrządzeniu

szkody

jest

okolicznością

egzoneracyjną

przy odpowiedzialności z ryzyka (por. art. 433, art. 435 i art. 436 § 1 k.c.).

Ponieważ w prawie spółdzielczym zasadniczym stosunkiem prawnym jest stosunek

członkostwa, należy przyjąć - idąc przedstawionym tu tropem rozumienia

cywilistycznego, że osoba trzecia, o której mowa w art. 8 1 ust. 1 u.s.m., to osoba

pozostająca poza stosunkiem członkostwa łączącego członka ze spółdzielnią.

Oznacza to, że przez umowy zawierane przez spółdzielnię mieszkaniową

z osobami trzecimi należy rozumieć wszystkie umowy, których przedmiot pozostaje

poza

zakresem

korporacyjnego

stosunku

członkostwa

w

niej.

Stosunek

członkostwa jest bowiem tym podstawowym wyznacznikiem, który określa treść

i zakres uprawnień i obowiązków członka w stosunku do każdej struktury

organizacyjnej, w tym także w spółdzielni. Z uwagi na ten priorytet członkostwa,

inne powiązania umowne członka ze spółdzielnią mieszkaniową, pozostające poza

stosunkiem członkostwa, należy postrzegać jako powiązania „postronne, inne,

obce” i traktować jako zawierane z nią przez osoby trzecie. Przemawia za tym

zarówno samo brzmienie art. 81 u.s.m., jak i przedstawiona wykładnia systemowa.

Stanowisko to wzmacniają argumenty natury funkcjonalnej. W doktrynie wskazuje

się trafnie, że przepis ten przyznaje członkowi spółdzielni uprawnienia korporacyjne

o charakterze niemajątkowym. Uprawnienia te są pochodne od stosunku

członkostwa, a ich zasadniczym celem jest zapewnienie transparentności działania

spółdzielni. Łączy się to nierozerwalnie z koniecznością zagwarantowania

możliwości skutecznej jej kontroli przez spółdzielców. Zgodnie z art. 1 ust. 1 u.s.m.,

spółdzielnia mieszkaniowa nie prowadzi bowiem działalności zorientowanej na

realizacje własnych celów, a jedynie taką, która realizuje potrzeby mieszkaniowe

jej członków. W tym znaczeniu spółdzielnia pełni w stosunku do członków funkcję

pomocniczą. Przy takim ujęciu zadań spółdzielni, tym bardziej konieczne

i usprawiedliwione staje się zapewnienie spółdzielcom możliwości jej kontroli

bieżącej, prowadzonej w toku działalności spółdzielni. Ma to doniosłe znaczenie,

gdyż kontrola sprawowana w ramach rocznych sprawozdań finansowych,

czy okresowych lustracji spółdzielni, jest z reguły kontrolą następczą, prowadzoną

ex post. Istotnym warunkiem wykonywania realnej kontroli przez spółdzielców jest

m. in. posiadanie pełnej informacji o gospodarowaniu majątkiem spółdzielni, w tym

o wydatkowaniu środków z tego majątku. Przewidziane w art. 8 1 ust. 1

u.s.m.

uprawnienia członka spółdzielni do żądania udostępnienia mu kopii określonych

dokumentów

związanych

z

jej

działalnością

trzeba

więc

traktować

jako

instrumentarium umożliwiające zdobycie podstawowej wiedzy o działaniach

organów spółdzielni, a przede wszystkim zarządu, który ma przemożny wpływ na

działalność całej spółdzielni. Uwzględnienie informacyjno - kontrolnego celu

uprawnienia członka do żądania wydania przez spółdzielnię kopii wymienionych

w art. 81 u.s.m. dokumentów usprawiedliwia pogląd, że obejmuje ono także kopie

zawartych przez spółdzielnię umów o pracę. Generalne wyłączenie możliwości

żądania udostępnienia kopii tych umów podważałoby bowiem w znacznej mierze

ratio legis tej normy prawnej.

Trzeba jednak mieć na uwadze, że pozytywna odpowiedź na pytanie

o możliwość żądania przez członka spółdzielni mieszkaniowej udostępnienia kopii

umów o pracę zawartych przez innych członków tej spółdzielni może prowadzić do

naruszenia przewidzianego w prawie pracy obowiązku pracodawcy zapewnienia

ochrony informacji o wynagrodzeniu pracownika.

Obowiązek ten łączy się z ustanowioną w art. 111 k.p. powinnością poszanowania

przez pracodawcę godności i innych dóbr osobistych pracownika. W doktrynie

przyjmuje się, że informacja o wysokości wynagrodzenia pracownika należy do

sfery jego życia prywatnego. Dlatego też może zostać ujawniona tylko za jego

zgodą, a bez zgody tylko w wypadkach przewidzianych w ustawie. Konsekwentnie

więc, w świadectwie pracy podaje się tę informacje tylko na żądanie pracownika.

W judykaturze dopuszcza się podanie informacji w prasie o wynagrodzeniu

pracownika bez jego zgody, jeżeli pełni on funkcję publiczną w rozumieniu art. 14

ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24

ze zm.). Tak jest w przypadku członków zarządu gminy (wójta, burmistrza i ich

zastępców) – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia

6 maja 1997 r., II SA/Wr 929/96, OSNA 1998 nr 2, poz. 54. Podobne stanowisko

zajął także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 września 2001 r., V CKN 440/00

(OSNC 2002, nr 5, poz. 68), w odniesieniu do prezesa spółdzielni mieszkaniowej,

uznając, że pełnienie tej funkcji może być – w konkretnych okolicznościach –

uznane za działalność publiczną w rozumieniu ustawy. Generalnie jednak

obowiązuje zasada, którą sformułował Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu

sędziów z dnia 16 lipca 1993 r., I PZP 28/93 (OSNC 1994, nr 1, poz. 2),

że „ujawnienie

przez

pracodawcę

bez zgody pracownika

wysokości

jego

wynagrodzenia za pracę może stanowić naruszenie dobra osobistego w rozumieniu

art. 23 i 24 k.c.” Tak więc dane dotyczące wynagrodzenia za pracę wchodzą

w zakres prawa do prywatności obywatela, gwarantowanej w 47 i w art. 51 ust. 1

Konstytucji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 maja 1998 r., U 5/97,

OTK 1998, nr 4, poz. 46). Na tle art. 51 Konstytucji w doktrynie oraz

w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wyróżnia się uprawnienie określane

mianem autonomii informacyjnej jednostki. W wyroku z dnia 19 lutego 2002 r.,

U 3/01 (OTK – A 2002, nr 1, poz. 3) Trybunał określił tę autonomię jako „ prawo do

samodzielnego decydowania o ujawnieniu innym informacji dotyczących swojej

osoby, a także prawo do sprawowania kontroli nad takimi informacjami

znajdującymi się w posiadaniu innych podmiotów (por. także wyrok z dnia 15 lipca

2009 r. K 64/07, OTK – A 2009, nr 9, poz. 110). Wymaga zatem rozważenia, czy

przyznanie członkowi spółdzielni możliwości żądania udostępnienia kopii umowy

o pracę zawartej przez spółdzielnię z innym jej członkiem nie idzie za daleko,

prowadząc do naruszenia jego autonomii informacyjnej. Odpowiedź na to pytanie

zależy od rozstrzygnięcia, czy przewidziana w art. 81 ust. 1 u.s.m. regulacja

odpowiada zasadzie proporcjonalności przewidzianej w art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Wprawdzie test proporcjonalności stosuje się przede wszystkim do stosunków

władza publiczna - obywatel, a więc w wymiarze wertykalnym, ale jak trafnie

podnosi się w doktrynie, ma on także charakter uniwersalny, co pozwala na jego

odpowiednie stosowanie i badanie za jego pomocą dopuszczalnego zakresu

ograniczenia uprawnień także w innych stosunkach i dziedzinach (wymiar

horyzontalny). Stanowisko takie potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia

27 maja 2002 r., K 20/01 (OTK-A 2002, Nr 3, poz. 34), w którym uznał,

że znaczenie zasady proporcjonalności polega nie tylko na określeniu zakresu

dopuszczalnych ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnych wolności i praw,

zawartym w art. 31 ust. 3 Konstytucji, dopuszczającym jedynie takie ograniczenia,

które są konieczne dla realizacji wymienionych w tym przepisie celów. Trybunał

podkreślił, że zasada ta, stanowiąca, zgodnie z utrwalonym jego orzecznictwem,

element państwa prawnego, ma znaczenie szersze i odnosi się do ogółu sytuacji,

w których państwo za pomocą stanowionego prawa oddziałuje na pozycję osoby

pozostającej pod jego władzą. Zatem także przepisy określające zakres

obowiązków ciążących na takich osobach podlegają ocenie z punktu widzenia

zgodności z zasadą proporcjonalności, której podstawę w tej sferze stanowi ogólna

zasada państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Wypada dodać, że ważenie wartości

i dóbr w razie ich konfliktu należy do istotnych, a jednocześnie najtrudniejszych

zadań wymiaru sprawiedliwości. Szczególnie często zachodzi konieczność

rozwiązywania takiego konfliktu w wypadku publikacji prasowych. Z jednej strony

realizują one prawo obywatela do informacji, a z drugiej – w wypadku informacji

- mogą naruszać dobra osobiste

nieprzychylnych lub opinii krytycznych

opisywanych osób (por. przykładowo wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada

1990 r., I CR 436/90, niepubl., z dnia 11 stycznia 1996 r. III ARN 57/95, OSNP

1996, nr 13, poz. 179, z dnia 11 maja 2007 r. I CSK 47/07, niepubl., z dnia 4 marca

2010 r. I CSK 291/09 niepubl., czy z dnia 21 września 2011 r. I CSK 754/10

niepubl.). W

rozważanym

kontekście

chodzi o

zachowanie

tzw.

zasady

proporcjonalności sensu stricto, a więc przeprowadzenie testu proporcjonalności

dla sprawdzenia, czy ograniczenie prawa obywatela jest konieczne dla wolności

i praw innych

osób

i nie

jest

nadmierne

wyroki Trybunału

(por. m.in.

Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2012 K 14/10, OTK-A 2012, Nr 7, poz. 83 z dnia

16 października 2012 r., K 4/10, OTK-A 2012, Nr 9, poz. 106, z dnia

23 października 2012 r., SK 11/12, OTK-A 2012, Nr 9, poz. 107, czy z dnia

12 grudnia 2012 r. K 1/12, OTK-A 2012, Nr 11, poz. 134).

Analizując treść art. 81 ust. 1 u.s.m. z punktu widzenia zasady

proporcjonalności, trzeba dojść do wniosku, że test ten wypada dla tego przepisu

pomyślnie. Dochodzi tu do zderzenia przyznanego na podstawie tego przepisu

interesu korporacyjno - spółdzielczego z ochroną interesu indywidualnego

ustanowioną w art. 111 k.p. Interes korporacyjny, reprezentowany przez

spółdzielców spółdzielni mieszkaniowej, polega na zapewnieniu im możliwości

realnej kontroli nad działalnością zarządu spółdzielni, zwłaszcza zaś w tak ważnej

sprawie jaką jest sposób gospodarowania środkami finansowymi spółdzielni.

Interes

indywidualny

sprowadza

się

do

ochrony

informacji

o

wysokości

wynagrodzenia otrzymywanego przez członka spółdzielni w ramach łączącej

go jednocześnie ze spółdzielnią umowy o pracę. W tym konflikcie interesów trzeba

z reguły

przyznać

prymat

interesowi

korporacyjno

–

spółdzielczemu.

Należy bowiem przyjąć, że przewidziane w art. 81 ust. 1 u.s.m. ograniczenie

prywatności członka spółdzielni mieszkaniowej, który jednocześnie jest jej

pracownikiem, przez dopuszczenie możliwości żądania przez innego członka

udostępnienia kopii jego umowy o pracę, jest racjonalne i konieczne dla

wykonywania przez spółdzielców kontroli działalności zarządu, a jednocześnie nie

jest ograniczeniem nadmiernym. Wymaga przy tym podkreślenia, że uprawnienie

członka do żądania kopii dokumentów, o których mowa w tym przepisie, nie ma

charakteru absolutnego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 grudnia 2010 r., I CNP

16/10, niepubl. trafnie przyjął, że wprawdzie przewidziany w art. 81 u.s.m. zakres

uprawnień członka spółdzielni mieszkaniowej jest szerszy w porównaniu do

uprawnień członków innych spółdzielni, ale

podlega także ograniczeniom

przewidzianym w art. 18 § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze

(Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, spółdzielnia

może odmówić członkowi wglądu do umów zawieranych z osobami trzecimi, jeżeli

naruszałoby to prawa tych osób lub jeżeli istnieje uzasadniona obawa, że członek

wykorzysta pozyskane informacje w celach sprzecznych z interesem spółdzielni

i przez to wyrządzi spółdzielni szkodę. Odmowa powinna być wyrażona na piśmie.

Członek, któremu odmówiono wglądu do umów zawieranych z osobami trzecimi,

może złożyć wniosek do sądu rejestrowego o zobowiązanie spółdzielni do

udostępnienia tych umów. W ten sposób zapewniona została możliwość kontroli

sądowej korzystania z tego uprawnienia, co ma zapobiegać ewentualnym

nadużyciom obu stron w tym zakresie, a co jednocześnie gwarantuje właściwy

standard ochrony prawnej członkowi związanemu ze spółdzielnią umową o pracę.

Z podanych przyczyn orzeczono jak w uchwale.

jw