Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 20/11 Generato dall'IA

Supreme Court rules child custody location change cases do not require a jury panel under Polish law.

Numero d'incarto III CZP 20/11
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that a case regarding the change of a child's residence following a divorce must be heard by a single judge without a jury. The lower court raised doubts about whether such a matter falls under the exception requiring a jury panel for parental authority restrictions. The court decided that determining a child's residence is a factual decision that does not equate to restricting parental authority, thus the single-judge rule applies.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 47 § 1 k.p.c.; Art. 509 k.p.c.: A case concerning the determination of a child's place of residence does not constitute a restriction of parental authority and is therefore tried by a single judge without a jury panel.

Parole chiave

Generato dall'IA
child residence determination parental authority restriction single judge composition jury panel requirement divorce proceedings Polish Civil Procedure Code judicial interpretation

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 47 § 1 k.p.c.
Zgodnie z zasadą ustanowioną w art. 47 § 1 k.p.c., w pierwszej instancji sąd
Art. 13 § 2 k.p.c.
Zasada ta – na skutek działania art. 13 § 2 k.p.c. – ma
Art. 509 k.p.c.
w art. 509 k.p.c., zgodnie z którym skład ławniczy jest przewidziany w sprawach o
Art. 95 § 1 k.r.o.
wykonywaniem pieczy (art. 95 § 1 k.r.o.), rozumianej jako zespół obowiązków i
Art. 1131 § 2 k.r.o.
sprawuje opiekun lub rodzina zastępcza (por. art. 1131 § 2 k.r.o.).
art. 47 § 1 k.p.c
Zgodnie z zasadą ustanowioną w art. 47 § 1 k.p.c., w pierwszej instancji sąd
art. 13 § 2 k.p.c
Zasada ta – na skutek działania art. 13 § 2 k.p.c.
art. 509 k.p.c
w art. 509 k.p.c., zgodnie z którym skład ławniczy jest przewidziany w sprawach o
art. 113 § 1 k.r.o
58 § 1 i art. 113 § 1 k.r.o.
art. 48 ust. 2 Konstytucji
rozumianych praw rodzicielskich przewidzianych w art. 48 ust. 2 Konstytucji, nie jest

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CZP 74/08
Grand Court rules grandparent contact cases are single-judge matters, not parental authority restriction cases.
III CZP 70/66
Cywilnej z dnia 18 marca 1968 r., III CZP 70/66, OSNCP 1968, nr 5, poz.
III CZP 42/88
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1988 r., III CZP 42/88, OSNCP
III CZP 98/05
Supreme Court rules that a temporary ban on parental contact is permissible under protective order rules even without prior custody deprivation.
C 260/51
orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1951 r., C 260/51, OSN
III CRN 19/85
Najwyższego z dnia 6 marca 1985 r., III CRN 19/85, nie publ.).
III CZP 113/03
Supreme Court rules divorce-based parental authority change cases are limitation cases requiring jury trial under Art. 509 k.p.c.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 20/11

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster

Sędzia SN Marian Kocon

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Pawła B. przy uczestnictwie Urszuli B. o

zmianę miejsca pobytu małoletniego Huberta B., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej

na posiedzeniu jawnym w dniu 20 maja 2011 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Koszalinie postanowieniem z dnia 10

marca 2011 r.:

„Czy sprawa o zmianę zawartego w wyroku orzekającym rozwód

rozstrzygnięcia o miejscu pobytu dziecka podlega rozpoznaniu w składzie jednego

sędziego bez udziału ławników, czy w składzie jednego sędziego z udziałem

ławników?”

podjął uchwałę:

Sprawa o zmianę zawartego w wyroku orzekającym rozwód

rozstrzygnięcia o miejscu pobytu dziecka podlega rozpoznaniu przez sąd w

składzie jednego sędziego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 17 marca 2010 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie rozwiązał

przez rozwód małżeństwo Pawła B. i Urszuli B., powierzając obojgu rodzicom

wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem Hubertem i określając

miejsce pobytu dziecka przy matce.

Postanowieniem z dnia 3 listopada 2010 r. wydanym w składzie jednego

sędziego Sąd Rejonowy w Koszalinie – na wniosek Pawła B. – zmienił orzeczenie

zawarte w wyroku rozwodowym w ten sposób, że ustalił miejsce pobytu

małoletniego przy ojcu.

Rozpoznając zażalenie uczestniczki, Sąd Okręgowy w Koszalinie powziął

wątpliwości dotyczące składu sądu i przedstawił je Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadą ustanowioną w art. 47 § 1 k.p.c., w pierwszej instancji sąd

rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego, chyba że przepis szczególny

stanowi inaczej. Zasada ta – na skutek działania art. 13 § 2 k.p.c. – ma

zastosowanie również w postępowaniu nieprocesowym, z wyjątkiem ustanowionym

w art. 509 k.p.c., zgodnie z którym skład ławniczy jest przewidziany w sprawach o

przysposobienie oraz o pozbawienie lub o ograniczenie władzy rodzicielskiej.

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało w sprawie o

ustalenie miejsca pobytu dziecka, a ściślej o zmianę tego miejsca, określonego już

w prawomocnym wyroku orzekającym rozwód rodziców, w związku z czym – co

uwypuklił także Sąd Okręgowy – konieczne jest wyjaśnienie, czy przedmiot tej

sprawy jest objęty, użytym w art. 509 k.p.c., pojęciem „ograniczenie władzy

rodzicielskiej”.

Ustawodawca nie zdefiniował tego pojęcia ani nie sporządził katalogu

mieszczących się w nim spraw, zatem ocena w tym zakresie należy do sądu.

Należy przy tym pamiętać, że art. 509 k.p.c. ma charakter wyjątkowy, toteż

powinien być wykładany deklaratywnie, ściśle, a w razie istotnych wątpliwości –

zwężająco. W związku z tym w judykaturze Sądu Najwyższego sformułowano tezę,

że skład ławniczy jest właściwy tylko w sprawach o – verba legis – pozbawienie lub

ograniczenie władzy rodzicielskiej (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia

23 lipca 2008 r., III CZP 74/08, OSNC 2009, nr 1, poz. 11).

Wskazówek umożliwiających określenie pojęcia „ograniczenie władzy

rodzicielskiej” należy poszukiwać przede wszystkim w przepisach kodeksu

rodzinnego i opiekuńczego, które – zwłaszcza po zmianach dokonanych ustawą z

dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 220, poz. 1431) – pozwalają na dokonanie

wyraźnej dystynkcji między władzą rodzicielską nad dzieckiem a utrzymywaniem

kontaktów z dzieckiem, które niewątpliwie wiążą się z miejscem jego przebywania.

Z art. 58 § 1 i art. 113 § 1 k.r.o. wynika obecnie w sposób oczywisty, że

utrzymywanie kontaktów z dzieckiem (prawo do nich), choć należy do szeroko

rozumianych praw rodzicielskich przewidzianych w art. 48 ust. 2 Konstytucji, nie jest

składnikiem władzy rodzicielskiej w ujęciu normatywnym. W tej sytuacji, zważywszy

że sfera osobistej styczności z dzieckiem jest determinowana miejscem jego

pobytu, to miejsce to – jego określenie lub zmiana – nie stanowi czynnika władzy

rodzicielskiej w rozumieniu art. 95 k.r.o. Pogląd ten można wywieść także z

judykatury Sądu Najwyższego mającej oparcie w przepisach sprzed zmiany

dokonanej ustawą z dnia 6 listopada 2008 r. (por. np. uchwała pełnego składu Izby

Cywilnej z dnia 18 marca 1968 r., III CZP 70/66, OSNCP 1968, nr 5, poz. 77 oraz

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1988 r., III CZP 42/88, OSNCP

1989, nr 10, poz. 156; nieco odmiennie uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 8

marca 2006 r., III CZP 98/05, OSNC 2006, nr 10, poz. 158). Również w europejskiej

konwencji o wykonywaniu praw dzieci, sporządzonej w Strasburgu dnia 25 stycznia

1996 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 107, poz. 1128), prawo styczności z dzieckiem zostało

ściśle powiązane z miejscem jego pobytu (art. 1 ust. 3).

W tej sytuacji orzekanie o miejscu pobytu dziecka, zwłaszcza wtedy, gdy

władza rodzicielska żadnego z rodziców nie została odjęta ani ograniczona, jest

decyzją, w której dominują elementy faktyczne; samo ustalenie miejsca pobytu

dziecka, choć dotyczy istotnych spraw rodziny i wpływa na wykonywanie władzy

rodzicielskiej, w żaden sposób nie wpływa na jej zakres ani nie uszczupla jej pełni

(por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1951 r., C 260/51, OSN

1951, nr 3, poz. 90). Nie ma także podstaw do twierdzenia, aby orzeczenie

dotyczące ustalenia miejsca pobytu dziecka wiązało się bezpośrednio z

wykonywaniem pieczy (art. 95 § 1 k.r.o.), rozumianej jako zespół obowiązków i

uprawnień rodzicielskich obejmujących troskę o dziecko, dbanie o jego komfort

psychiczny, wychowanie i rozwój; jest oczywiste, że jeżeli rodzice nieograniczeni

we władzy rodzicielskiej nie mieszkają razem, to miejsce pobytu dziecka musi być

arbitralnie – oczywiście z uwzględnieniem jego dobra – określone przy którymś z

nich. Sama zmiana tego miejsca eo ipso nie zmienia zakresu władzy rodzicielskiej,

a w szczególności nie ogranicza władzy tego rodzica, u którego dziecko przebywało

przed dokonaną zmianą. Nie powinna także, choć pewne zmiany są nieuniknione,

prowadzić do ograniczenia kontaktów z dzieckiem, których utrzymywanie jest

obowiązkiem rodziców, szczególnie ze względu na psychiczny rozwój dziecka.

Obowiązki te – a także władza rodzicielska – nie ustają zresztą również wtedy, gdy

dziecko nie przebywa u żadnego z rodziców, a bezpośrednią pieczę nad nim

sprawuje opiekun lub rodzina zastępcza (por. art. 1131 § 2 k.r.o.).

W tym stanie rzeczy należy uznać, że sprawa o zmianę rozstrzygnięcia o

miejscu pobytu dziecka nie jest sprawą o ograniczenie władzy rodzicielskiej w

rozumieniu art. 509 k.p.c., a orzeczenie wydane w tym przedmiocie nie oznacza

ograniczenia władzy rodzicielskiej któregoś z rodziców (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 6 marca 1985 r., III CRN 19/85, nie publ.). Niezależnie od

argumentów jurydycznych, taka wykładnia odpowiada racji ustrojowej zawartej w

intencjach prawodawcy, który ustanawiając odstępstwa od zasady jednoosobowego

składu sądu, miał na względzie sprawy o szczególnym znaczeniu społecznym,

wymagające wyjątkowo wnikliwej i wszechstronnej oceny przez składy kolegialne

(por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 2004 r., III CZP 113/03, OSNC

2005, nr 5, poz. 75). Sprawa o ustalenie miejsca pobytu dziecka takiego

szczególnego znaczenia nie ma.

Z tych przyczyn podjęto uchwałę, jak na wstępie.