Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 18/11 Generato dall'IA

Supreme Court refused to rule on forced mortgage entry due to invalid lower court proceedings.

Numero d'incarto III CZP 18/11
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Inammissibile (Inadmissible)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court refused to decide on the legal question regarding the proper beneficiary of a forced mortgage entry for agricultural social insurance debts. The lower court proceedings were declared void because the requesting branch lacked judicial capacity and failed to prove its authorization to act on behalf of the President of the Fund. Consequently, the Supreme Court determined that resolving the substantive appeal was unnecessary given the invalidity of the entire prior procedure.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 65 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rolników; Art. 379 pkt 2 k.p.c.: A legal question regarding the beneficiary of a forced mortgage entry must be referred to the Supreme Court only if the lower court proceedings are valid, as void proceedings preclude any substantive resolution.

Parole chiave

Generato dall'IA
forced mortgage entry judicial capacity invalid proceedings social insurance debts Supreme Court refusal

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Zgodnie z art. 65 ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.
art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
w związku z art. 52 ust.
art. 379 pkt 2 k.p.c.
Sądami obu instancji (art. 379 pkt 2 k.p.c.), co Sąd drugiej instancji obowiązany jest
art. 378 § 1 k.p.c.
wziąć pod uwagę z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c.).
art. 390 k.p.c.
przez Sąd Najwyższy uchwały, gdyż zgodnie z art. 390 k.p.c. udzielenie odpowiedzi
art. 386 § 2 i 3 k.p.c.
możliwe tylko w ważnym postępowaniu sądowym, gdyż zgodnie z art. 386 § 2 i 3
art. 68 w związku z art. 67 § 2 k.p.c.
wynikającemu z art. 68 w związku z art. 67 § 2 k.p.c. – nie wykazał przy pierwszej
art. 6262 § 5 k.p.c
Zgodnie z art. 6262 § 5 k.p.c., legitymowany do
art. 64 k.p.c
osobą prawną, nie ma zdolności sądowej (art. 64 k.p.c.); jedynie w sprawach z
art. 67 § 2 k.p.c
68 w związku z art. 67 § 2 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Postanowienie z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 18/11

Wpis do księgi wieczystej hipoteki przymusowej zabezpieczającej

należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników (art. 26 ust.

3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,

jedn. tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. w związku z art. 52 ust. 1

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jedn.

tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 5, poz. 291 ze zm.) następuje na rzecz Skarbu Państwa

– Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

Sędzia SN Marian Kocon

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Kasy Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego, Oddziału Regionalnego w Poznaniu Placówki Terenowej w K. przy

uczestnictwie Leszka B. i Wiktorii B. o wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej, na

posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 maja 2011 r., na skutek

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Poznaniu

postanowieniem z dnia 22 lutego 2011 r.:

„Na czyją rzecz powinien nastąpić wpis do księgi wieczystej hipoteki

przymusowej, zabezpieczającej wierzytelności (należności) z tytułu składek na

ubezpieczenie społeczne rolników – art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205,

poz. 1585 ze zm.) w związku z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników (jedn. tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze

zm.)?”

odmówił podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało w sprawie z

wniosku Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Oddziału Regionalnego w

P., Placówki Terenowej w K. z udziałem Wiktorii B. i Leszka B. o wpis do księgi

wieczystej hipoteki przymusowej kaucyjnej na zabezpieczenie należności z tytułu

składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Jako dokument stanowiący

podstawę wniosku załączono doręczoną uczestniczce decyzję Prezesa Kasy

Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 21 stycznia 2009 r. określającą

wysokość jej zaległości płatniczych wynikających z nieopłacenia składek na

ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz składek na

ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

Uwzględniając wniosek, referendarz sądowy dokonał w dniu 1 marca 2010 r.

wpisu w księdze wieczystej hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty 3 405,48 zł,

na rzecz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego celem

zabezpieczenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, do których

zobowiązana jest uczestniczka, a Sąd Rejonowy w Kościanie, rozpoznający skargę

uczestników, postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2010 r. utrzymał w mocy

zaskarżony wpis.

Przy rozpoznawanie apelacji uczestnika Sąd Okręgowy w Poznaniu powziął

poważną wątpliwość przedstawioną Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w

przytoczonym na wstępie zagadnieniu prawnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 65 ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i

hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz.1361 ze zm.), hipoteka

zabezpiecza określoną wierzytelność i uprawnia wierzyciela do dochodzenia

zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to czyją stała się własnością i z

pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości.

Hipoteka wpisywana jest zatem na rzecz wierzyciela wierzytelności, którą ma

zabezpieczać, a wierzyciel jest legitymowany do złożenia wniosku o jej wpis (art.

6262 § 5 k.p.c.).

Gdy przedmiotem wpisu ma być hipoteka przymusowa kaucyjna

zabezpieczająca wierzytelności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne

rolników, o tym kto jest wierzycielem takiej wierzytelności decydują przepisy ustawy

z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jedn. tekst: Dz.U. z

2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm. – dalej: "u.u.s.r."), na podstawie których są ustalane i

pobierane składki. Zgodnie z art. 41 ust. 1 oraz art. 49 ust. 1 i art. 50 u.u.s.r.,

poboru każdego rodzaju składek przewidzianych w art. 1 ust. 2 ustawy – zarówno

na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, jak i na ubezpieczenie

emerytalno-rentowe – dokonuje Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego,

która także wypłaca świadczenia z każdego rodzaju ubezpieczenia. Także Kasa,

zgodnie z art. 75 u.u.s.r., a nie utworzony na podstawie art. 76 Fundusz Składkowy

Ubezpieczenia Społecznego Rolników, prowadzi samodzielną gospodarkę

finansową, natomiast Fundusz jedynie gromadzi składki i finansuje (a nie wypłaca)

świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego.

W świetle tych uregulowań wierzycielem należności z tytułu nieopłaconych w

terminie składek na każdego rodzaju ubezpieczenie społeczne rolników

przewidziane w art. 1 ust. 2 u.u.s.r. jest Kasa Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego. Egzekucję należności z tego tytułu prowadzi się w trybie

postępowania egzekucyjnego w administracji (art. 51 u.u.s.r.), na podstawie decyzji

wydanej przez Prezesa Kasy (art. 36 ust. 1, 2 u.u.s.r.), która stanowi też podstawę

wpisu hipoteki do księgi wieczystej. Zgodnie z art. 6262 § 5 k.p.c., legitymowany do

złożenia wniosku o wpis takiej hipoteki jest wierzyciel, a więc Kasa Rolniczego

Ubezpieczenia Społecznego.

Jak trafnie wskazał Sąd Okręgowy, wpis do księgi wieczystej hipoteki

przymusowej kaucyjnej zabezpieczającej wierzytelności (należności) z tytułu

składek na ubezpieczenie społeczne rolników następuje na podstawie art. 26 ust. 3

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych jedn.

tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. – dalej: "u.s.u.s.") w związku z art.

52 ust. 1 u.u.s.r., przy czym do wpisu takiej hipoteki art. 26 ust. 3 u.s.u.s., podobnie

jak inne przepisy tej ustawy, stosuje się tylko odpowiednio. Dotyczy on

zabezpieczenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne

przysługujących Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, który jest osobą prawną, a

zatem bez wątpienia może być wnioskodawcą w sprawie o wpis hipoteki

przymusowej kaucyjnej do księgi wieczystej.

Inaczej przedstawia się status prawny Kasy Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego, która jest państwową jednostką organizacyjną niemającą osobowości

prawnej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 i 3 oraz art. 2 ust. 2 u.u.s.r., Kasą kieruje Prezes,

który jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi

właściwemu do spraw rozwoju wsi, a powołuje go Prezes Rady Ministrów.

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, jako jednostka niebędąca

osobą prawną, nie ma zdolności sądowej (art. 64 k.p.c.); jedynie w sprawach z

zakresu ubezpieczeń społecznych przyznana została szczególna zdolność sądowa

Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jako organowi rentowemu

(art. 460 § 1 i art. 476 § 2, 3 i 4 k.p.c.; por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17

kwietnia 2009 r., I UK 320/08, OSNP 2010, nr 23-24, poz. 291). We wszystkich

innych sprawach, w tym w sprawie o wpis hipoteki przymusowej, Kasa Rolniczego

Ubezpieczenia Społecznego ani jej Prezes, jak również żadna jednostka

organizacyjna Kasy (oddziały regionalne i placówki terenowe oraz reprezentujący je

dyrektorzy i kierownicy), nie mają zdolności sądowej. W sprawach tych zdolność

sądową ma Skarb Państwa jako osoba prawna, za którą – zgodnie z art. 67 § 2

k.p.c. – czynności procesowe podejmuje organ państwowej jednostki

organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie. Tą

jednostką organizacyjną w rozpoznawanej sprawie o wpis hipoteki jest Kasa

Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, a jej organem reprezentującym przed

sądem Skarb Państwa jest Prezes Kasy. Wniosek o wpis na rzecz Skarbu Państwa

– Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego hipoteki przymusowej kaucyjnej

zabezpieczającej nieopłacone w terminie składki na ubezpieczenie społeczne

rolników powinien zatem złożyć Skarb Państwa reprezentowany przez Prezesa

Kasy.

W rozpoznawanej sprawie wniosek o wpis złożyła jednostka organizacyjna

Kasy – Oddział Regionalny w P., Placówka Terenowa w K. – która, podobnie jak

Kasy, nie ma zdolności sądowej. W takiej sytuacji sąd nie jest władny samodzielnie

oznaczyć Skarbu Państwa jako wnioskodawcy (por. m.in. uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2001 r., III CZP 10/01, OSNC 2001, nr 10, poz. 147

i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2008 r., II CSK 10/08, nie publ.), powinien

zatem rozważyć, czy braki w zakresie zdolności sądowej dają się uzupełnić, a w

razie odpowiedzi twierdzącej wszcząć postępowanie naprawcze na podstawie art.

70 k.p.c. W razie nieusunięcia braków należy odrzucić wniosek zgodnie z art. 199 §

1 pkt 3 i § 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

Niezależnie od tego trzeba wskazać, że wniosek o wpis hipoteki podpisany

został przez kierownika Placówki Terenowej Kasy w K., który – wbrew obowiązkowi

wynikającemu z art. 68 w związku z art. 67 § 2 k.p.c. – nie wykazał przy pierwszej

czynności procesowej odpowiednim dokumentem swojego umocowania do

działania w imieniu Prezesa Kasy, co także nie zostało dostrzeżone przez Sąd i nie

zostało usunięte w odpowiednim trybie (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19

maja 2004 r., III CZP 21/04, OSNC 2005, nr 7-8, poz. 118, z dnia 30 marca 2006 r.,

III CZP 14/06, OSNC 2006, nr 10, poz. 165 i z dnia 23 stycznia 2009 r., III CZP

118/08, OSNC 2009, nr 6, poz. 76, postanowienie z dnia 9 lipca 2009 r., III CZP

19/09, OSNC-ZD 2010, nr B, poz. 49 i wyrok z dnia 8 stycznia 2010 r. IV CSK

280/09, nie publ.). Obydwa te braki prowadzą do nieważności postępowania przed

Sądami obu instancji (art. 379 pkt 2 k.p.c.), co Sąd drugiej instancji obowiązany jest

wziąć pod uwagę z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c.).

Jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy, wydanie przez sąd drugiej

instancji postanowienia o przedstawieniu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego

w postępowaniu dotkniętym nieważnością stanowi podstawę do odmowy podjęcia

przez Sąd Najwyższy uchwały, gdyż zgodnie z art. 390 k.p.c. udzielenie odpowiedzi

jest uzasadnione tylko wtedy, gdy od jej treści zależy rozstrzygnięcie sprawy w

postępowaniu w drugiej instancji. Merytoryczne rozpoznanie apelacji jest zaś

możliwe tylko w ważnym postępowaniu sądowym, gdyż zgodnie z art. 386 § 2 i 3

k.p.c. w razie stwierdzenia nieważności postępowania sąd drugiej instancji uchyla

zaskarżone orzeczenie, znosi dotychczasowe postępowanie i jeżeli pozew lub

wniosek podlega odrzuceniu, odrzuca go. W takim stanie formalnym postępowania

nie zachodzi potrzeba rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego związanego z

merytorycznym rozpoznaniem apelacji (por. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 11 października 1978 r., III CZP 64/78, OSPiKA 1979, nr 5,

poz. 84, z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 93/04, nie publ. , z dnia 22 listopada 2007

r., III CZP 99/07, nie publ. , nie publ., z dnia 25 czerwca 2008 r., III CZP 49/08, nie

publ., z dnia 19 marca 2009 r., III CZP 11/09 oraz z dnia 9 lipca 2009 r., III CZP

19/09).

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały.