Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 166/06 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses request to record compulsory mortgage on social security debts due to lack of standing and procedural defects.

Numero d'incarto III CZP 166/06
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court refused to issue a ruling on whether the Social Insurance Institute or the State Treasury should be the beneficiary of a compulsory mortgage for social security arrears. The court found the applicant lacked standing because the Institute is a separate legal entity from the State Treasury and the underlying administrative decision was not final. Consequently, the request to record the mortgage was dismissed as the applicant was not the proper party to initiate the procedure.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 26 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; Art. 61 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym: The request to record a compulsory mortgage for social security debts is inadmissible if filed by the State Treasury rather than the Social Insurance Institute, which possesses independent legal personality, and if the administrative decision lacks the required finality or enforcement title.

Parole chiave

Generato dall'IA
compulsory mortgage social security debts standing to sue State Treasury Social Insurance Institute final administrative decision enforcement title

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Społecznych (art. 26 ust.
Art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym
art. 67 § 1 k.p.c
organizacyjnej, o której mowa w art. 67 § 1 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Postanowienie z dnia 22 lutego 2007 r., III CZP 166/06

Wpis hipoteki przymusowej zabezpieczającej należności z tytułu składek

na ubezpieczenie społeczne następuje na rzecz Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych (art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia

2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie

niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 241, poz. 2074).

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

Sędzia SN Jan Górowski

Sędzia SN Maria Grzelka (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa – Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, Oddziału w R. przy uczestnictwie Bogusława P. i Elżbiety J.-P. o wpis

hipoteki przymusowej zwykłej w nr (...), po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 22 lutego 2007 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie postanowieniem z dnia 2

listopada 2006 r.:

„Czy uprawnienie (legitymacja) do żądania wpisu do księgi wieczystej hipoteki

przymusowej zabezpieczającej wierzytelność z tytułu składek na ubezpieczenie

społeczne (art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych, Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.) przysługuje

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych czy też Skarbowi Państwa

reprezentowanemu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako dysponenta

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych?"

odmówił podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Skarb Państwa – Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w R. wniósł o

wpis w księdze wieczystej dotyczącej nieruchomości małżonków Bogusława P. i

Elżbiety J.-P. hipoteki przymusowej zwykłej w kwocie 32 840,45 zł z odsetkami od

dnia 1 lutego 2006 r. Powołał się na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z

dnia 6 marca 2006 r. stwierdzającą istnienie po stronie Bogusława P. zaległości w

opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz wskazał, że decyzja została

dłużnikowi doręczona i jest prawomocna. Referendarz sądowy uwzględnił wniosek,

dokonując w dniu 10 lipca 2006 r. wpisu na rzecz Skarbu Państwa

reprezentowanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w R. W wyniku

skargi uczestnika Bogusława P. Sąd Rejonowy w Rzeszowie uchylił powyższy wpis

i wniosek oddalił. Stwierdził, że decyzja dotycząca zaległości składkowych jest

nieostateczna, w związku z czym mogłaby stanowić podstawę wpisu hipoteki

kaucyjnej, a nie żądanej przez wnioskodawcę hipoteki zwykłej. W apelacji Skarb

Państwa zarzucił, że dołączona do wniosku decyzja była prawomocna, co

uzasadniało żądanie wpisu hipoteki zwykłej.

Sąd Okręgowy w Rzeszowie przy rozpoznawaniu apelacji powziął wątpliwość,

czy wpis hipoteki przymusowej zabezpieczającej wierzytelność z tytułu składek na

ubezpieczenie społeczne następuje na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego

przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, czy na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako odrębnej od

Skarbu Państwa państwowej osoby prawnej.

Przedstawione zagadnienie prawne zostało sformułowane nieprecyzyjnie,

gdyż zasugerowano w nim, że kwestionowane może być uprawnienie Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych do samego występowania z żądaniem wpisu, nie zaś

prawo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do uzyskania wpisu na swoją rzecz.

Jednakże z uzasadnienia wynika jednoznacznie, że Sąd Okręgowy upatrywał

wątpliwości w kwestii, komu hipoteka przymusowa przysługuje, a więc na czyją

rzecz ma być ustanowiona, a nie w kwestii, kto może występować o jej wpis. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wątpliwości Sądu Okręgowego dotyczące tego, czy wnioskowany przez

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wpis hipoteki przymusowej zabezpieczającej

należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne następuje na rzecz tego

Zakładu, czy na rzecz Skarbu Państwa, jedynie ze wskazaniem Zakładu jako osoby

prawnej, której powierzono wykonywanie praw Skarbu Państwa, powstały w

związku z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2002 r., V CKN

1223/00 (OSNC 2003, nr 9, poz. 127). W postanowieniu tym Sąd Najwyższy przyjął,

że nie budzi wątpliwości uprawnienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako

państwowej osoby prawnej, do składania wniosków o wpis hipoteki przymusowej

zabezpieczającej wierzytelności tzw. składkowe, ale nie oznacza to, że

równocześnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma uprawnienie do uzyskania

wpisu hipoteki przymusowej na swoją rzecz. Według oceny Sądu Najwyższego,

składki ubezpieczeniowe należące do zasobów Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych stanowią własność Skarbu Państwa, a nie własność Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, który jedynie na zasadzie powiernictwa zarządza

wydzielonym mieniem Skarbu Państwa. Tym samym, uprawnionym do

hipotecznego zabezpieczenia państwowej wierzytelności z tytułu składek

ubezpieczeniowych jest Skarb Państwa, który też powinien zostać wpisany w dziale

IV księgi wieczystej jako wierzyciel hipoteczny.

Należy zgodzić się ze stwierdzeniem Sądu Okręgowego, że ww. pogląd Sądu

Najwyższego pozostaje w sprzeczności z treścią art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887

ze zm. – dalej: "u.s.u.s."), nie oznacza to jednak, że w rozpoznawanej sprawie

powstało przedstawione zagadnienie prawne. Uszło uwagi Sądu Okręgowego, że w

postanowieniu z dnia 19 września 2002 r. Sąd Najwyższy orzekał pod rządami art.

26 ust. 3 u.s.u.s. w innym niż obecnie brzmieniu. Sprawia to, że bez względu na

ocenę stanowiska Sądu Najwyższego, pogląd wyrażony w wymienionym

orzeczeniu stracił aktualność.

Począwszy od dnia 5 czerwca 2001 r. przepis art. 26 ust. 3 u.s.u.s. miał

następujące brzmienie: „Należności z tytułu składek są zabezpieczane hipoteką

przymusową na wszystkich nieruchomościach dłużnika" (zob. art. 6 pkt 1 ustawy z

dnia 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz zmianie

niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 39, poz. 459). Z tego przepisu nie wynikało, kto

jest uprawniony do hipoteki przymusowej, w związku z czym, jak również wobec

niewyjaśnionego w orzecznictwie i doktrynie charakteru składki ubezpieczeniowej,

zwłaszcza jej kwalifikacji cywilnoprawnej, usprawiedliwione było poszukiwanie przez

Sąd Najwyższy w drodze wykładni funkcjonalnej i systemowej odpowiedzi na

pytanie dotyczące podmiotu, któremu przysługiwała hipoteka przymusowa. Po

upływie niespełna 3 miesięcy od wydania postanowienia przez Sąd Najwyższy art.

26 ust. 3 u.s.u.s. otrzymał nowe brzmienie, w którym obowiązuje od dnia 1 stycznia

2003 r. (zob. art. 1 pkt 10 lit. a ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr

241, poz. 2074). Zmiana polegała na wyraźnym oznaczeniu, że hipoteka

przymusowa dla zabezpieczenia należności z tytułu składek przysługuje Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych. Zważywszy, że od dnia 1 stycznia 1999 r. Zakład

Ubezpieczeń Społecznych jest odrębną od Skarbu Państwa państwową jednostką

organizacyjną posiadającą osobowość prawną, nie może być wątpliwości, iż

przynajmniej od dnia 1 stycznia 2003 r. Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

przysługuje uprawnienie do uzyskania na swoją rzecz wpisu hipoteki przymusowej

zabezpieczającej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i to bez

względu na koncepcję prawną, jaka legła u podstaw zmiany wprowadzonej w art.

26 ust. 3 u.s.u.s.

W tej sytuacji polemika z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w

postanowieniu z dnia 19 września 2002 r. była w rozpoznawanej przez Sąd

Okręgowy sprawie bezprzedmiotowa. Równocześnie nie można przyjąć, że w tej

sprawie w ogóle powstało wskazywane zagadnienie prawne, skoro odpowiedź w

kwestii podmiotu uprawnionego do hipoteki przymusowej wynika wprost z art. 26

ust. 3 u.s.u.s. w brzmieniu obecnie obowiązującym.

Przedstawione zagadnienie prawne nie zasługiwało na podjęcie uchwały także

z innych przyczyn, z których każda mogłaby stanowić samodzielną podstawę

odmowy udzielenia odpowiedzi.

Podmiotem wnioskującym o wpis hipoteki przymusowej był Skarb Państwa, za

który podejmował czynności procesowe zastępca dyrektora Oddziału Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych w R. Tymczasem począwszy od dnia 1 stycznia 1999 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie stanowi stationis fisci Skarbu Państwa, co

miało miejsce pod rządami ustawy z dnia 25 stycznia 1986 r. organizacji i

finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jedn. tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137

ze zm.), w związku z czym nie może już występować w roli państwowej jednostki

organizacyjnej, o której mowa w art. 67 § 1 k.p.c. Ponadto Skarb Państwa nie jest

osobą prawną zajmującą się realizacją zadań z zakresu zabezpieczenia

społecznego. Te zadania zostały powierzone innej osobie prawnej – Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych, który jest wprawdzie państwową osobą prawną i

realizuje zadania Państwa, ale ma własną podmiotowość materialnoprawną i

procesową. Wobec tego, że z wnioskiem o wpis hipoteki przymusowej wystąpił

podmiot nieuprawniony, rozstrzygająca o zasadności wniosku była w pierwszym

rzędzie kwestia braku legitymacji czynnej wnioskodawcy. Do zajęcia stanowiska

Sądu Okręgowego w tej kwestii nie było niezbędne wyjaśnienie, na czyją rzecz wpis

hipoteki miałby nastąpić.

Nie było to niezbędne także dlatego, że bez względu na to, komu w

rozpoznawanej sprawie przysługiwała hipoteka przymusowa, wpis w dziale IV księgi

wieczystej hipoteki zwykłej obciążającej nieruchomość wspólną dłużnika i jego

małżonka dla zabezpieczenia należności przypadających od dłużnika nie mógłby

nastąpić na podstawie doręczonej dłużnikowi decyzji nieostatecznej ani na

podstawie takiej decyzji ostatecznej. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu

siedmiu sędziów z dnia 28 października 2004 r., III CZP 33/04 (OSNC 2005, nr 3,

poz. 43), decyzja nieostateczna doręczona tylko dłużnikowi stanowi podstawę

wpisu hipoteki przymusowej obciążającej nieruchomość wspólną dłużnika i jego

małżonka, jednakże taka hipoteka jest hipoteką kaucyjną. Decyzja, która po

doręczeniu dłużnikowi stała się ostateczna, nie może stanowić podstawy wpisu ani

hipoteki przymusowej kaucyjnej, ani hipoteki zwykłej na nieruchomości wspólnej

małżonków, jest natomiast podstawą administracyjnego tytułu wykonawczego, który

jednak musi opiewać na oboje małżonków (por. także uchwały Sądu Najwyższego z

dnia 18 września 2002 r., III CZP 49/02, OSNC 2003 nr 9, poz. 115, z dnia 8

października 2003 r., III CZP 68/03, OSNC 2004, nr 12 poz. 191 oraz z dnia 18

marca 2005 r., III CZP 3/05, OSNC 2006, nr 2, poz. 27). Dopiero tytuł wykonawczy

dotyczący obojga małżonków może uzasadniać wpis hipoteki przymusowej zwykłej

obciążającej nieruchomość wspólną małżonków, nie zaś sama decyzja

administracyjna dotycząca dłużnika, choćby była ostateczna. W sprawie

rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy do wniosku nie został dołączony wymagany

tytuł wykonawczy.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały (art.

61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr 240, poz.

2052 ze zm.).