Supreme Court dismisses repeated eviction suit when prior case files were destroyed and statute of limitations expired. The court orders immediate file reconstruction proceedings. The court held that a new suit is inadmissible if the original judgment's existence is proven but the file is lost. The court ruled that the statute of limitations for file reconstruction does not apply to court-initiated reconstruction. The court clarified that the court must initiate file reconstruction proceedings ex officio when files are destroyed. The court determined that the plaintiff cannot bypass file reconstruction by filing a new suit. The court emphasized that the court's duty to reconstruct files takes precedence over procedural deadlines. The court stated that the new suit is rejected without conducting the reconstruction proceedings first. The court noted that the reconstruction process may still be possible even after the deadline expires.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the plaintiff's repeated eviction suit against the defendant after the original case files were destroyed and the statutory deadline for requesting their reconstruction had expired. The plaintiff argued that they could file a new suit without first initiating a reconstruction procedure, while the court held that the new claim is inadmissible because the existence of the prior judgment is established. Consequently, the court ordered the immediate initiation of ex officio proceedings to reconstruct the lost files, rejecting the plaintiff's attempt to bypass this mandatory step.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 717 § 2 k.p.c.; Art. 718 § 2 k.p.c.: When case files are destroyed and the time limit for requesting their reconstruction has expired, the court must initiate reconstruction proceedings ex officio and reject the new claim, as the limitation period applies only to requests filed under specific conditions.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 24 stycznia 2007 r., III CZP 147/06
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)
Sędzia SN Antoni Górski
Sędzia SN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "K." z
siedzibą w S. przeciwko Henrykowi W. o eksmisję, po rozstrzygnięciu w Izbie
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 24 stycznia 2007 r. zagadnienia prawnego
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 9
października 2006 r.:
„1. Czy strona, która ze względu na upływ określonego w art. 718 § 2 k.p.c.
terminu, nie może skutecznie domagać się wszczęcia postępowania o odtworzenie
akt, ma możliwość bez przeprowadzania takiego postępowania, wytoczyć ponownie
powództwo przeciwko temu samemu pozwanemu, o to samo roszczenie i na tej
samej podstawie prawnej?
2. W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej, czy po ponownym
wytoczeniu powództwa, Sąd powinien z urzędu wszcząć postępowanie o
odtworzenie akt, a sprawę o świadczenie do czasu zakończenia tego postępowania
zawiesić, czy też powinien od razu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. pozew
odrzucić?"
podjął uchwałę:
W razie zniszczenia lub zaginięcia akt, w sprawie wszczętej ponownie po
upływie terminów określonych w art. 718 § 2 k.p.c. sąd odrzuca pozew oraz
wszczyna z urzędu postępowanie o odtworzenie akt, chyba że zachodzą
okoliczności przewidziane w art. 717 § 2 zdanie pierwsze k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 19 lutego 1980 r. uwzględnił
powództwo Spółdzielni Mieszkaniowej „K.” w S. przeciwko pozwanemu Henrykowi
W. o eksmisję z lokalu mieszkalnego. Tytuł wykonawczy obejmujący powyższy
wyrok zaginął, a akta sprawy, w której zapadło to orzeczenie, zostały zniszczone.
Stało się to przyczyną oddalenia wniosku wierzyciela o ponowne wydanie tytułu
wykonawczego zamiast utraconego. W tej sytuacji Spółdzielnia Mieszkaniowa „K.”
wystąpiła ponownie z powództwem o orzeczenie eksmisji pozwanego Henryka W.
Sąd Rejonowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 8 grudnia 2005 r. odrzucił ten
pozew na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. stwierdzając, że o to samo roszczenie
pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona.
Przy rozpoznawaniu zażalenia powódki Sąd Okręgowy w Szczecinie powziął
poważne wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniu prawnym przytoczonym na
wstępie. (...)
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Istota zagadnienia prawnego sprowadza się do kwestii, jak powinien postąpić
sąd w razie wniesienia pozwu zmierzającego do wszczęcia postępowania pomiędzy
tymi samymi stronami o to samo roszczenie w sytuacji, w której akta sprawy
prawomocnie zakończonej zostały zniszczone, postępowanie o ich odtworzenie nie
zostało przeprowadzone i upłynął już termin do zgłoszenia wniosku o wszczęcie
takiego postępowania.
Udzielenie odpowiedzi wymaga w pierwszej kolejności rozważenia, czy w
opisanej sytuacji sąd może stwierdzić istnienie przeszkody procesowej w postaci
powagi rzeczy osądzonej i odrzucić pozew, ustalając istnienie prawomocnego
wyroku na podstawie dostępnych środków dowodowych, czy też odrzucenie pozwu
wchodzi w grę dopiero po rozstrzygnięciu – w postępowaniu o odtworzenie akt – że
odtworzenie takie jest niemożliwe albo możliwe w stopniu niedostatecznym. Wybór
jednego z przedstawionych rozwiązań pozwoli określić konsekwencje upływu
terminu do złożenia wniosku o odtworzenie akt sprawy prawomocnie zakończonej w
zakresie niezbędnym dla potrzeb rozstrzygnięcia.
Powaga rzeczy osądzonej stanowi przeszkodę procesową obligującą sąd –
zgodnie z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. – do odrzucenia pozwu. W razie zniszczenia akt
sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem wymieniona przeszkoda ustaje,
jeżeli – na co wskazuje art. 727 i 728 k.p.c. – sąd orzeknie, że nie jest możliwe
odtworzenie akt sprawy (ściślej rzecz ujmując – zniszczonego orzeczenia). Do
czasu więc, gdy okoliczność ta nie zostanie stwierdzona przez sąd prawomocnym
postanowieniem, wszczęcie sprawy pomiędzy tymi samymi stronami o to samo
roszczenie nie jest dopuszczalne. Z brzmienia art. 727 k.p.c. wynika przy tym, że
postanowienie to może być podjęte po przeprowadzeniu czynności określonych
przepisami art. 725 i 726 k.p.c., a więc w postępowaniu przewidzianym w razie
zaginięcia lub zniszczenia akt (art. 716-729 k.p.c.). Ustanowienie przez
ustawodawcę specjalnego rodzaju postępowania mającego na celu rekonstrukcję
akt wskazuje na wyłączenie możliwości ustalenia istnienia, treści oraz
prawomocności orzeczenia, jak również stwierdzenia niemożności odtworzenia akt
– jako kwestii wpadkowych – przy okazji postępowania wywołanego ponownie
wniesionym pozwem.
W orzecznictwie problem ten nie był szerzej podejmowany, odnotować jednak
należy, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 października 2005 r., II CK 748/04 (nie
publ.) Sąd Najwyższy podkreślił odrębny charakter postępowania w razie zaginięcia
lub zniszczenia akt, wskazując, że celem tego postępowania jest usunięcie
przeszkody do dochodzenia, zabezpieczenia lub egzekwowania roszczenia. W
motywach wyroku z dnia 14 lutego 2000 r., II CKN 652/99 (nie publ.) Sąd
Najwyższy wyraził natomiast pogląd, że odtworzenie akt sprawy prawomocnie
zakończonej nie jest konieczne jedynie wówczas, gdy nie chodzi o wykonanie
orzeczenia lub o przedstawienie prawomocnego orzeczenia, a samo istnienie
orzeczenia ma stanowić wyłącznie materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia w
późniejszym postępowaniu. W takiej sytuacji treść i prawomocność orzeczenia
może być wykazywana w późniejszym postępowaniu wszelkimi środkami
dowodowymi. W konsekwencji Sąd Najwyższy uznał, że nie jest możliwe
stwierdzenie prawomocności orzeczenia na podstawie art. 364 k.p.c. bez
uprzedniego przeprowadzenia postępowania na podstawie art. 716 i nast. k.p.c.
Również w piśmiennictwie dominuje zapatrywanie, że odtworzenie akt jest
zbędne, jeżeli prawomocne orzeczenie określonej treści stanowić ma tylko
materialnoprawną przesłankę dochodzonych roszczeń. Jednocześnie jednak – w
opozycji do stanowiska Sądu Najwyższego prezentowanego na tle poprzednio
obowiązujących regulacji (m.in. w wyrokach z dnia 12 marca 1948 r., Wa.C. 53/48,
"Demokratyczny Przegląd Prawniczy" 1948, nr 8, s. 35 oraz z dnia 29 września
1960 r., 4 CR 613/60, OSNC 1962, nr 1, poz. 17) – akcentowany jest pogląd, że
odtworzeniu akt sprawy służy wyłącznie postępowanie przewidziane w art. 716 i
nast. k.p.c.
Przytoczone wypowiedzi wspierają zasadność stanowiska, że stwierdzenie
niemożności odtworzenia akt wchodzi w grę wyłącznie w postępowaniu o
odtworzenie akt. Okoliczności rozpoznawanej sprawy, które legły u podstaw
rozważanego zagadnienia, nie pozostawiają wątpliwości, że powódka wystąpiła po
raz drugi przeciwko pozwanemu z żądaniem orzeczenie eksmisji tylko dlatego, iż
utraciła wydany wcześniej wyrok uwzględniający powództwo tej samej treści, a
zniszczenie akt sprawy (po upływie okresu ich przechowywania) uniemożliwia
ponowne wydanie jej tytułu wykonawczego. Nie chodzi tu zatem o sytuację, w której
zniszczone wraz z aktami sprawy orzeczenie miałoby stanowić materialnoprawną
przesłankę rozstrzygnięcia w późniejszym postępowaniu.
Należy zatem uznać, że pozew wniesiony ponownie przed stwierdzeniem
niemożności odtworzenia zniszczonych akt podlega odrzuceniu a limine.
Konsekwentnie trzeba też przyjąć, że w takiej sytuacji odrzucenie pozwu następuje
bez przeprowadzenia postępowania o odtworzenie akt, po ustaleniu na podstawie
wszelkich dostępnych środków dowodowych faktu prawomocnego osądzenia
sprawy. Rozwiązanie takie – wbrew zastrzeżeniom Sądu Okręgowego – nie
zamyka stronie drogi do ochrony praw stwierdzonych wcześniej prawomocnym
wyrokiem, jeżeli bowiem w postępowaniu o odtworzenie akt przeprowadzonym po
odrzuceniu pozwu zostałoby stwierdzone, że odtworzenie takie jest niemożliwe lub
jest możliwe w zakresie niedostatecznym, nie byłoby przeszkody do ponownego
wszczęcia sprawy o to samo roszczenie.
Według art. 717 § 1 k.p.c., sąd wszczyna postępowanie o odtworzenie akt z
urzędu lub na wniosek. Tylko na wniosek sąd wszczyna postępowanie w
przypadku, gdy akta sprawy uległy zaginięciu lub zniszczeniu na skutek siły wyższej
a sprawa, której akt wniosek dotyczy, nie była lub nie mogła być wszczęta z urzędu
(art. 717 § 2 k.p.c.). We wszystkich pozostałych przypadkach postępowanie
wszczynane jest jedynie z urzędu. Unormowanie powyższe nie wyłącza, rzecz
jasna, możliwości zgłoszenia wniosku o wszczęcie postępowania o odtworzenie akt
także wtedy, gdy wszczynane jest ono z urzędu, zawsze bowiem, gdy ustawa
przewiduje działanie sądu z urzędu, strona ma możliwość zgłoszenia w tym
zakresie wniosku. W takim przypadku wniosek nie ma jednak charakteru
konstytutywnego. W świetle art. 717 § 2 k.p.c. walor taki można przypisać jedynie
wnioskowi o odtworzenie akt zniszczonych lub zaginionych wskutek siły wyższej,
jeżeli dotyczy on sprawy, która nie była i nie mogłaby być wszczęta z urzędu. W
razie zaś zaginięcia lub zniszczenia akt w innych okolicznościach sąd wszczyna z
urzędu postępowanie mające na celu rekonstrukcję tych akt, jeżeli jest do tego
właściwy; w przeciwnym wypadku powinien zasygnalizować taką potrzebę
właściwemu sądowi.
Na przeszkodzie temu nie stoi upływ terminów przewidzianych w art. 718 § 2
k.p.c., które mają zastosowanie tylko do wniosków o odtworzenie akt sprawy.
Terminy te mogą odnosić się jedynie do wniosków o odtworzenie akt mających
znaczenie konstytutywne, składanych w warunkach określonych w art. 717 § 2
k.p.c. Tylko takie wnioski złożone po upływie terminów określonych w art. 718 § 2
k.p.c., mających charakter terminów procesowych, podlegają odrzuceniu. Skutkiem
takiej decyzji byłby stan równoznaczny z niemożnością odtworzenia akt, a więc
okolicznością usuwająca przeszkodę do wszczęcia sprawy o to samo roszczenie
pomiędzy tymi samymi stronami (art. 728 zdanie pierwsze k.p.c.). Wszczęcie z
urzędu postępowania o odtworzenie akt zaginionych lub zniszczonych w
okolicznościach przewidzianych w art. 717 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. nie jest
oczywiście możliwe, nawet jeżeli nie upłynęły terminy określone w art. 718 § 2 k.p.c.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne,
jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).