Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 14/10 Generato dall'IA

Supreme Court rules bankruptcy prohibition deadline runs from dismissal of bankruptcy petition, not director's resignation date.

Numero d'incarto III CZP 14/10
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that the one-year deadline for filing a bankruptcy prohibition order begins from the dismissal of a bankruptcy petition, not the director's resignation. The court held that the statutory provision treats the dismissal of the bankruptcy petition as the triggering event for the prohibition period. This interpretation prioritizes public interest and trade security over the specific circumstances of the former director.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 377 ust. 1 Prawo upadłościowe i naprawcze; Art. 373 ust. 1 Prawo upadłościowe i naprawcze: The one-year period for filing a prohibition order runs from the dismissal of a bankruptcy petition or the termination of bankruptcy proceedings initiated by a creditor, not from the cessation of the director's duties.

Parole chiave

Generato dall'IA
bankruptcy prohibition order statutory limitation period bankruptcy petition dismissal director liability trade security interest procedural deadline insolvency law

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 377 ust. 1 Prawo upadłościowe i naprawcze
terminu prekluzyjnego przewidzianego w art. 377 Pr.u.n., liczonego od dnia
Art. 373 ust. 1 Prawo upadłościowe i naprawcze
„Czy roczny termin do złożenia wniosku o orzeczenie zakazu z art. 373 Pr.u.n.
Art. 8 Prawo upadłościowe i naprawcze
działalności gospodarczej i uzyska wykreślenie z ewidencji tej działalności (art. 8
art. 390 k.p.c
podstawie art. 390 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 9 kwietnia 2010 r., III CZP 14/10

Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Dariusz Dończyk

Sędzia SN Barbara Myszka

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "L.C." sp. z o.o. w O. przy uczestnictwie

Zbigniewa Seweryna Z. o zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 9 kwietnia 2010 r.

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu

postanowieniem z dnia 14 stycznia 2010 r.:

„Czy roczny termin do złożenia wniosku o orzeczenie zakazu z art. 373 Pr.u.n.

rozpoczyna bieg od oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 13

Pr.u.n. także w stosunku do osoby, która ze swej winy, będąc zobowiązana z mocy

ustawy, nie złożyła takiego wniosku w terminie 2 tygodni od dnia powstania

podstawy do ogłoszenia upadłości, a następnie utraciła status członka zarządu i od

ponad roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie pełniła tej

funkcji?"

podjął uchwałę:

Jeżeli dłużnik nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości w ciągu roku od

dnia, w którym obowiązany był to uczynić, roczny termin przewidziany w art.

377 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U.

Nr 60, poz. 535 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym przed dniem 2 maja

2009 r., do złożenia wniosku o orzeczenie zakazu z art. 373 tej ustawy biegnie

od dnia uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu lub zakończeniu

postępowania upadłościowego wszczętego z wniosku wierzyciela albo od

dnia oddalenia tego wniosku na podstawie art. 13 ustawy.

Uzasadnienie

Uczestnik Zbigniew Z. pełnił funkcję członka zarządu spółki z o.o. "P."

(obecnie "S.") do dnia 30 sierpnia 2004 r. Pomimo wykazania straty w działalności

spółki za 2002 r., uczestnik nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.

Wniosek taki złożył wierzyciel spółki dopiero w grudniu 2008 r., lecz

postanowieniem z dnia 17 lutego 2009 r. został on oddalony na podstawie art. 13

ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60,

poz. 373, ze zm. – dalej: "Pr.u.n."), gdyż majątek niewypłacalnego dłużnika nie

wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania. W dniu 4 marca 2009 r.

wierzyciel złożył wniosek o orzeczenie wobec uczestnika zakazu prowadzenia

działalności gospodarczej oraz pełnienia określonych funkcji w podmiotach

gospodarczych przez okres 10 lat.

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu postanowieniem z

dnia 16 czerwca 2009 r. oddalił ten wniosek jako złożony po upływie rocznego

terminu prekluzyjnego przewidzianego w art. 377 Pr.u.n., liczonego od dnia

odwołania uczestnika z funkcji członka zarządu. Uznał, że tylko ten termin może

wchodzić w rachubę, gdyż po zaprzestaniu pełnienia funkcji w spółce uczestnik

utracił możliwość złożenia wniosku o ogłoszenie jej upadłości.

Przy rozpoznawaniu apelacji wierzyciela Sąd Okręgowy powziął wątpliwość,

sprowadzającą się do pytania, czy w ustalonym stanie faktycznym roczny termin do

złożenia wniosku o zakazanie prowadzenia działalności gospodarczej przez

uczestnika należy liczyć od zaprzestania pełnienia przez niego funkcji członka

zarządu niewypłacalnej spółki, czy od daty oddalenia wniosku o ogłoszenie

upadłości tej spółki, i przekazał ją do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na

podstawie art. 390 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Termin, którego dotyczy zagadnienie prawne został z dniem 2 maja 2009 r.

przedłużony ustawą z dnia 6 marca 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo

upadłościowe i naprawcze, ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz

ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. Nr 53, poz. 434 – dalej: „ustawa

nowelizująca”) i wynosi obecnie trzy lata. Ponieważ jednak wniosek w niniejszej

sprawie został złożony przed wejściem w życie tej ustawy, ma zastosowanie art.

377 Pr.u.n. w brzmieniu poprzednim, przewidującym termin roczny.

Wątpliwości co do początkowej daty liczenia rocznego terminu z art. 377

Pr.u.n. pojawiły już znacznie wcześniej. Wiążą się one z tym, że w przepis ten

przewiduje liczenie początku tego terminu od różnych zdarzeń. Zgodnie z jego

treścią sprzed nowelizacji, nie orzeka się zakazu, o którym mowa w art. 373, jeżeli

postępowanie w tej sprawie nie zostało wszczęte w terminie roku od umorzenia lub

zakończenia postępowania upadłościowego albo oddalenia wniosku o ogłoszenie

upadłości na podstawie art. 13, a gdy nie złożono wniosku o ogłoszenie upadłości,

od dnia, w którym dłużnik obowiązany był taki wniosek złożyć. Stosownie zaś do

art. 373 ust. 1 pkt 1, orzeczenie zakazu pozbawienia prawa działalności

gospodarczej następuje w stosunku do osoby, która ze swej winy, będąc do tego

zobowiązana z mocy ustawy, nie złożyła – w terminie dwóch tygodni od dnia

powstania podstawy do ogłoszenia upadłości – wniosku w tym przedmiocie.

Podstawowa wątpliwość, jaką podnoszono na tle obu tych przepisów dotyczy

sytuacji, w której wniosek o orzeczenie zakazu przewidzianego w art. 373 ust. 1 pkt

1 został zgłoszony w stosunku do osoby, która na skutek zaprzestania sprawowania

funkcji członka zarządu spółki utraciła legitymację do wystąpienia z wnioskiem o

ogłoszenie upadłości, ze względu na upływ terminu określonego w tym przepisie.

Argumentowano, że trudno zaaprobować rozwiązanie, które przesuwa termin do

nałożenia sankcji ustanowionej w art. 373 Pr.u.n. na czas nieokreślony, zależny

wyłącznie od podjęcia inicjatywy do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez

wierzycieli niewypłacalnej spółki.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtował się pogląd, podzielany przez

większość doktryny, że określony w art. 377 Pr.u.n. roczny termin do wystąpienia o

orzeczenie zakazu, o którym mowa w art. 373 Pr.u.n., jest terminem zawitym i

biegnie od dnia, w którym dłużnik był obowiązany złożyć wniosek o ogłoszenie

upadłości, tylko wtedy, gdy takiego wniosku nie złożyły inne osoby uprawnione, a w

szczególności wierzyciele. Jeżeli jednak wniosek o ogłoszenie upadłości został

przez wierzyciela złożony, choćby po upływie terminu przewidzianego w art. 373,

roczny termin do złożenia wniosku o orzeczenie zakazu liczy się od umorzenia lub

zakończenia postępowania upadłościowego albo oddalenia wniosku na podstawie

art. 13 Pr.u.n. (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2006 r., III CZP

13/06, OSNC 2007, nr 1, poz. 8 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12

maja 2006 r., V CSK 54/06, nie publ., z dnia 10 listopada 2006 r., I CSK 218/06, nie

publ., z dnia 17 stycznia 2007 r., II CSK 330/06, "Izba Cywilna" 2008, nr 12, s. 45

oraz z dnia 12 grudnia 2007 r., V CSK 321/07, nie publ.). Sąd Najwyższy powołał

się głównie na wykładnią gramatyczną art. 377, wspierając ją argumentacją

funkcjonalną. Podkreślił, że przyjęcie zróżnicowanego sposobu liczenia terminów

było w art. 377 ustawy zabiegiem celowym, gdyż chodziło o stworzenie

wnioskodawcy realnej możliwości złożenia wniosku o zastosowanie sankcji wobec

dłużnika, który poważnie naruszając reguły uczciwego obrotu, mógł jednocześnie

zataić istnienie podstawy do ogłoszenia upadłości.

W judykaturze zaprezentowano także stanowisko zmierzające do czasowego

ograniczenia możliwości wystąpienia przez wierzyciela z wnioskiem o zastosowanie

sankcji przewidzianej w art. 373 Pr.u.n. W postanowieniach z dnia 7 lutego 2008 r.,

V CSK 424/07 (OSNC 2009, nr 4, poz. 59) oraz z dnia 29 października 2008 r., IV

CSK 239/08 (nie publ.). Sąd Najwyższy przyjął, że złożenie wniosku o ogłoszenie

upadłości przesuwa wprawdzie początek biegu terminu określonego w art. 377

ustawy na chwilę prawomocnego umorzenia lub zakończenia postępowania

upadłościowego albo oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości na podstawie art.

13 ustawy, ale nie oznacza to ani przywrócenia, ani przedłużenia tego terminu,

jeżeli bowiem nie wszczęto postępowania upadłościowego w terminie roku, od dnia,

w którym wniosek w tym przedmiocie obowiązany był złożyć dłużnik, niemożliwe

staje się powołanie w przyszłości na okoliczności określone w art. 373 ust. 1 pkt 1-4

ustawy, zaistniałe w tym okresie.

Pogląd ten nie uzyskał jednak akceptacji; Sąd Najwyższy wyjaśnił, że

dwutorowość liczenia terminu przewidzianego w art. 377 Pr.u.n. uzasadniona jest

tym, że wierzyciel nie ma zwykle możliwości przeprowadzenia oceny, czy dłużnik

znajduje się w sytuacji uzasadniającej zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości,

w związku z czym może wejść z nim w stosunki gospodarcze nawet po upływie

rocznego terminu, w którym osoby powołane do reprezentowania jego kontrahenta

miały obowiązek złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości. Prowadziłoby to do tego,

że wierzyciel zostałby pozbawiony w ogóle możliwości skutecznego wystąpienia o

orzeczenie zakazu, skoro przyczyny uprawniające do tego uległy sprekludowaniu,

zanim uzyskał możliwość złożenia wniosku w tym przedmiocie, co jest

rozwiązaniem niedopuszczalnym (postanowienie z dnia 4 marca 2009 r., IV CSK

423/09). Sąd Najwyższy uznał również, że potwierdzeniem woli ustawodawcy

utrzymania stanu dwutorowości liczenia terminu do wystąpienia z wnioskiem o

orzeczenie zakazu z art. 373 Pr.u.n. była nowelizacja art. 377, mająca na celu

zapewnienie wierzycielowi realnej, możliwości złożenia wniosku o zastosowanie

przeciwko nieuczciwemu dłużnikowi sankcji z art. 373 Pr.u.n. W wyniku dokonanej

zmiany termin do wystąpienia o zastosowanie tej sankcji został przedłużony do

trzech lat w sytuacji, w której nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie upadłości, przy

czym termin trzyletni liczy się od dnia, w którym dłużnik obowiązany był do

wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości (postanowienie z dnia 13 stycznia

2010 r., II CSK 364/09, nie publ.).

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zagadnienie prawne przychyla się

do stanowiska dominującego w judykaturze, zgodnie z którym tylko wówczas, gdy

żaden z wierzycieli nie chce podjąć próby dochodzenia swoich roszczeń w

postępowaniu upadłościowym, ograniczając się do żądania wykluczenia dłużnika z

obrotu gospodarczego, nie ma powodu ani możliwości, aby liczyć termin do

wystąpienia z żądaniem orzeczenia zakazu od innej chwili niż powstanie po stronie

dłużnika obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Należy przy tym

podkreślić, że z treści art. 377 wynika, iż drugi początkowy termin jest traktowany

przez ustawodawcę jako wyjątek od zasady, tj. liczenia terminu od daty wiązanej z

wszczętym postępowaniem upadłościowym. Jeżeli zatem któryś z wierzycieli

zainicjował to postępowanie, roczny termin do złożenia wniosku o orzeczenie

zakazu przewidzianego w art. 373 ust 1 Pr.u.n. biegnie od dnia zakończenia lub

umorzenia postępowania upadłościowego albo oddalenia wniosku o ogłoszenie

upadłości na podstawie art. 13 Pr.u.n. Rozwiązanie to nie jest ani nadmiernie

rygorystyczne, ani nie może być kwestionowane wyłącznie z punktu widzenia

interesu dłużnika. Ustawodawca świadomie nadał priorytet interesowi społecznemu

i względom natury prewencyjnej, które dla dobra, jakim jest bezpieczeństwo obrotu

gospodarczego usprawiedliwiają orzeczenie sankcji przewidzianej w art. 373 Pr.u.n.

w stosunku to nieuczciwego uczestnika tego obrotu. Nie można też podzielić

stanowiska, że przyjęta wykładnia prowadzi do naruszenia zasady równości wobec

prawa. Podnosi się, że w wypadku dłużnika będącego osobą fizyczną, może on

uniknąć orzeczenia zakazu określonego w art. 373 ust. 1 Pr.u.n., jeżeli zaprzestanie

działalności gospodarczej i uzyska wykreślenie z ewidencji tej działalności (art. 8

Pr.u.n.). Taka możliwość rzeczywiście istnieje, lecz wynika nie z powodu

zamierzonego zróżnicowania sytuacji prawnej byłych reprezentantów podmiotu

gospodarczego będącego spółką prawa handlowego w stosunku do osoby fizycznej

– byłego przedsiębiorcy, lecz z oczywistego względu, że – zgodnie z art. 8 Pr.u.n. –

po upływie roku od wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej osoba

fizyczna traci zdolność upadłościową, a zatem po tym terminie wszczęcie w

stosunku do niej postępowania upadłościowego jest niedopuszczalne. Ocena

takiego rozwiązania z punktu widzenia zasad słuszności, uzasadnia postulowat

rozważenia możliwości dostosowania sytuacji byłego przedsiębiorcy będącego

osobą fizyczną do sytuacji byłych reprezentantów osoby prawnej, a nie odwrotnie.

Z tych względów orzeczono, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).