Supreme Court dismisses legal question due to lack of serious interpretation difficulties and existing precedent.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court refused to accept the legal question submitted by the District Court regarding the extinction of a mortgage upon a debtor's bankruptcy. The District Court argued that the accessory nature of the mortgage meant it vanished when the debtor ceased to exist, but the Supreme Court found the issue not sufficiently complex. Since the legal question was already addressed in prior Supreme Court rulings and did not present serious interpretative difficulties, the court deemed it premature to refer it for a binding precedent.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 390 § 1 k.p.c.; Art. 31 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; The Supreme Court may not accept a legal question if the issue is already settled in precedent or lacks serious interpretative difficulties requiring a unified ruling.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZP 132/13
POSTANOWIENIE
Dnia 14 marca 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Anna Owczarek (przewodniczący)
SSN Józef Frąckowiak
SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)
Protokolant Katarzyna Bartczak
w sprawie z powództwa […] Fabryk Mebli sp. z o.o. w B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 14 marca 2014 r.
na skutek zagadnienia prawnego
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w B.
postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r.,
"Czy
z
chwilą
wykreślenia
spółki
z
ograniczoną
odpowiedzialnością z Krajowego Rejestru Sądowego w wyniku
przeprowadzenia postępowania upadłościowego obejmującego
likwidację
majątku
spółki
wygasa
hipoteka
przymusowa
zabezpieczająca wierzytelność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
wobec tej spółki, z tytułu należności dotyczących obowiązku
uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne, na nieruchomości
stanowiącej obecnie własność osoby trzeciej?"
odmawia podjęcia uchwały.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2013 roku Sąd Rejonowy w B. uwzględniając w
całości powództwo […] Fabryk Mebli spółki z o.o. przeciwko Zakładowi
Ubezpieczeń Społecznych nakazał uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości
objętych wymienionymi w wyroku księgami wieczystymi prowadzonymi przez Sąd
Rejonowy z rzeczywistym stanem prawnym przez wykreślenie z działów
IV wymienionych ksiąg wieczystych wpisów hipoteki przymusowej na rzecz Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 1.723.165,40 złotych.
W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy wskazał, że opisane hipoteki
zabezpieczały wierzytelności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne
przysługujące ZUS wobec dłużnika - Zakładu Produkcyjnego „B.” spółki z o.o.
Powód nabył nieruchomości, objęte wskazanymi w wyroku księgami wieczystymi,
od „M.” spółki z o.o. w T. na podstawie umowy sprzedaży z dnia 19 stycznia 2012
roku. ZP „B.” spółka z o.o. w B. została wykreślona z rejestru przedsiębiorców
Krajowego Rejestru Sądowego z dniem 29 marca 2012 roku w następstwie
zakończenia postępowania upadłościowego obejmującego likwidację jej majątku.
ZUS zgłosił wierzytelności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne do masy
upadłości dłużnika, został umieszczony na liście wierzytelności, lecz nie uzyskał ich
zaspokojenia w postępowaniu upadłościowym.
W ocenie Sądu Rejonowego, z uwagi na zasadę akcesoryjności hipoteki
(art. 79 u.k.w.h.), wykreślenie spółki z o.o. - dłużnika osobistego ZUS z rejestru
przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego spowodowało ustanie jego bytu
prawnego, co w braku jego następcy prawnego doprowadziło do wygaśnięcia
wierzytelności przysługujących stronie pozwanej z tytułu nieopłaconych składek na
ubezpieczenie
społeczne
oraz
do
wygaśnięcia
hipotek
przymusowych
zabezpieczających te wierzytelności. W tej sytuacji stan prawny nieruchomości
objętych wskazanymi księgami wieczystymi był niezgodny ze stanem rzeczywistym,
co uzasadniało uwzględnienie powództwa […] Fabryk Mebli spółki z o.o. w B. na
podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i
hipotece (t.j. Dz. U. 2013, poz. 707- dalej jako u.k.w.h.).
W apelacji od tego wyroku strona pozwana zarzuciła naruszenie prawa
materialnego, a to art. 65 ust. 1, art. 79 i art. 94 u.k.w.h. przez przyjęcie,
że skutkiem
wykreślenia
następcy prawnego
dłużnika
jest wygaśnięcie
osobistego
z
wierzytelności
KRS
oraz
braku
jego
z
tytułu
składek
na
ubezpieczenie społeczne i w konsekwencji wygaśnięcie hipotek przymusowych
zabezpieczających te wierzytelności. Skarżący zarzucił też, że należności z tytułu
składek na ubezpieczenie społeczne są świadczeniem publicznoprawnym, do
którego z mocy art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie
ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2013, poz. 1442 j.t.) stosuje się odpowiednio
między innymi także art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2012, poz. 749 j.t). Przepis ten przewiduje zamknięty
katalog zdarzeń powodujących wygaśnięcie zobowiązania publicznoprawnego
z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Nie należy do nich wykreślenie
dłużnika z KRS, co przemawia za niedopuszczalnością przyjęcia w rozpoznawanej
sprawie, że wierzytelności zabezpieczone hipoteką przymusową wygasły.
Przy rozpoznawaniu apelacji strony pozwanej Sąd Okręgowy powziął
wątpliwości prawne skutkujące przedstawieniem Sądowi Najwyższemu do
rozstrzygnięcia
zagadnienia
prawnego,
czy
z
chwilą
wykreślenia
spółki
z ograniczoną odpowiedzialnością z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru
Sądowego,
obejmującego
w
wyniku
likwidację
przeprowadzenia
postępowania
majątku
wygasa
spółki,
upadłościowego
hipoteka
przymusowa
zabezpieczająca wierzytelność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wobec tej spółki
z tytułu obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne, obciążająca
nieruchomość stanowiącą aktualnie własność osoby trzeciej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przedstawione Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.
zagadnienie prawne musi mieć charakter abstrakcyjny, dotyczyć wykładni
przepisów prawa oraz mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, którą
rozpoznaje sąd drugiej instancji (por. uchwały SN: z dnia 17 grudnia 1991 r.,
III CZP 129/91, niepubl.; z dnia 11 lutego 1999 r., III ZP 39/98, OSNAP 2000 r.,
nr 7, poz. 284 oraz z dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02, niepubl.). Musi
także zachodzić integralny związek między rozstrzygnięciem problemu prawnego,
wskazanego przez sąd, a rozpoznawanym środkiem odwoławczym (por.
postanowienie z dnia 17 kwietnia 2009 r., III CZP 10/09 - niepubl.).
Zamiar wystąpienia do Sądu Najwyższego z pytaniem prawnym w trybie
art. 390 § 1 k.p.c. nie zwalnia sądu drugiej instancji od obowiązku uprzedniego
wstępnego rozważenia podniesionych w apelacji zarzutów w celu wykazania,
że rozstrzygnięcie przedstawionych przez sąd drugiej instancji poważnych
wątpliwości
prawnych
ma
znaczenie
dla
wyniku
sprawy.
W
braku
ustosunkowania się do zarzutów apelacyjnych przez sąd drugiej instancji
występujący z pytaniem prawnym, powinność ich rozważenia dla oceny
celowości pytania prawnego spoczywałaby na Sądzie Najwyższym, co nie
mieści się w jego ustawowej roli określonej w art. 390 k.p.c. (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 2011 r., III CZP 1/11, niepubl.). Taka
sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, albowiem Sąd Okręgowy nie
rozważył zawartych w apelacji zarzutów dotyczących naruszenia art. 59 § 1 pkt
1,3,4,8 i 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2012,
poz. 749 j.t) w związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o
systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2013, poz. 1442 j.t.), uzasadnionych
przez
skarżącego
przymusową
specyficznym
wierzytelności
charakterem
przysługujących
zabezpieczonych
pozwanemu
czyli
hipoteką
należności
publicznoprawnych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne.
Czyni to pytanie prawne Sądu Okręgowego co najmniej przedwczesnym
i uzasadnia odmowę podjęcia uchwały.
Podkreślenia nadto wymaga, że ustawodawca, przyznając sądowi
drugiej
instancji
uprawnienie
Najwyższemu zagadnienia
k.p.c., uzależnił
w sprawie
prawnego
skuteczność
poważnych
do
na
skorzystania
wątpliwości
Sądowi
przedstawienia
podstawie
art.
niego
od
wystąpienia
oraz
niezbędności
z
prawnych
§
oczekiwanej odpowiedzi dla rozstrzygnięcia sprawy. Przymiotnik kwalifikujący
"poważne"
oznacza,
że
muszą
istnieć
zasadnicze
trudności
w ich wyjaśnieniu przy wykorzystaniu podstawowych metod wykładni, zwłaszcza
w sytuacji, gdy możliwa jest różna interpretacja budzących wątpliwości przepisów,
przy czym za każdą z możliwych interpretacji przemawiają doniosłe, w ocenie
sądu odwoławczego, argumenty prawne, gdy ponadto brak jest wypowiedzi Sądu
Najwyższego,
lub jednolitego,
odnoszących
i
się
do
przekonującego
dostrzeżonego
sąd
odwoławczy
zagadnienia
prawnego
stanowiska
doktryny
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2012 r., III CZP 19/12,
nie publ., oraz z dnia 12 maja 2011 r., III CZP 9/11, nie publ.).
W razie powstania zwykłych wątpliwości interpretacyjnych sąd drugiej
instancji powinien rozwiązywać je we własnym zakresie z wykorzystaniem wiedzy,
jaką niosą same przepisy oraz ich rozumienie w dotychczasowym orzecznictwie
i nauce prawa; w takich okolicznościach nie formułuje się zagadnień prawnych,
o których mowa w art. 390 § 1 k.p.c. (por. postanowienia SN: z dnia 9 kwietnia
2010 r., III CZP 17/2010, niepubl. oraz z dnia 29 października 2009 r., III CZP
74/09, niepubl.). Kwestia będąca przedmiotem przedstawionego pytania prawnego
nie jest kwestią nową czy dotychczas nieobecną w orzecznictwie Sądu
Najwyższego.
Sąd
Najwyższy
zajmował
w
odniesieniu
do
problemu
przedstawionego w pytaniu prawnym zarówno stanowisko zaaprobowane przez
Sąd Rejonowy (por. wyrok z dnia 7 października 2008 roku, III CSK 112/08,
niepubl, wyrok z dnia 10 lutego 2012 r., II CSK 325/11, niepubl., wyrok z dnia
5 listopada 2008 r., I CSK 204/08, niepubl.) jak i stanowisko przeciwne,
prezentowane przez skarżącego ( por. postanowienie z dnia 10 maja 2012 roku,
IV CSK 369/11, niepubl., uchwała z dnia 11 września 2013 r., III CZP 47/13, Biul.
SN 2013/9/6). W tej sytuacji istniała możliwość rozważenia przez Sąd Okręgowy
zarzutów apelacji przy ewentualnym odwołaniu się do tego z poglądów, który Sąd
Okręgowy uznałby, w ramach samodzielnej wykładni prawa i jego zastosowania za
bardziej przekonujący i trafny.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji postanowienia.
jw