Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 128/09 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal on property damage claim against military airfield noise, ruling it falls under environmental law.

Numero d'incarto III CZP 128/09
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court refused to issue a ruling on a legal question regarding whether a military airfield constitutes a business under the Civil Code. The plaintiff argued that noise pollution from the airfield damaged her property value, while the court found the issue was already comprehensively regulated by environmental law. Consequently, the court determined the claim should be pursued under environmental statutes rather than the Civil Code, leading to the dismissal of the appeal.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 435 § 1 k.c.; Art. 129 ust. 2 p.o.ś.: The Supreme Court ruled that property damage claims arising from noise pollution on a restricted use area must be pursued under environmental law, not the Civil Code, as the latter does not apply when specific environmental regulations govern the liability.

Parole chiave

Generato dall'IA
property damage claim military airfield noise restricted use area environmental liability Civil Code applicability legal question ruling noise pollution standards

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 435 § 1 k.c.
zakład w rozumieniu art. 435 § 1 k.c.?"
Art. 129 ust. 2 p.o.ś.
przesłanki z art. 129 ust. 2 p.o.ś. (por.
Art. 135 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska
Podstawą prawną wydania tego rozporządzenia był art. 135 ust.
Art. 135 ust. 3a p.o.ś.
ograniczonego użytkowania (art. 135 ust. 3a p.o.ś.).
Art. 140 k.c.
dochodzi do zawężenia granic własności (art. 140 k.c. w zw.
Art. 144 k.c.
dochodzi do zawężenia granic własności (art. 140 k.c. w zw. z art. 144 k.c.), i tym
Art. 174 ust. 1 p.o.ś.
w świetle art. 174 ust. 1 p.o.ś..
Art. 129 ust. 4 p.o.ś.
przesłanki z art. 129 ust.
Art. 390 § 1 k.p.c.
Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.
art. 435 § 1 k.c
zakład w rozumieniu art. 435 § 1 k.c.?"

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CZP 128/09

POSTANOWIENIE

Dnia 24 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa Elżbiety K.

przeciwko Skarbowi Państwa - Szefowi Wojskowego Zarządu Infrastruktury

w P. i Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] w P.

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 lutego 2010 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 29 października 2009 r.,

"Czy jednostka wojskowa wchodząca w skład sił zbrojnych RP

a obejmująca lotnisko wojskowe użytkowane w celu prowadzenia

lotów szkoleniowych może być uznana za przedsiębiorstwo lub

zakład w rozumieniu art. 435 § 1 k.c.?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 30 czerwca 2009 r. zasądził od Skarbu

Państwa – Szefa Wojskowego Zarządu Infrastruktury w P. na rzecz powódki

Elżbiety K. kwotę 80000 zł tytułem naprawienia szkody, polegającej na obniżeniu

wartości jej nieruchomości na skutek hałasu związanego z funkcjonowaniem

lotniska wojskowego P. – K.

Nieruchomość

występujących

powódki

z tego

–

rodzaju

tak

jak

nieruchomości

innych

właścicieli

żądaniami

– położona

jest na obszarze

ograniczonego użytkowania utworzonym rozporządzeniem Wojewody W. nr 82/03,

z dnia 17 grudnia 2003 r., w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego

użytkowania dla lotniska wojskowego …(Dz. Urz. Wojew. W. Nr 200, poz. 3873.).

Podstawą prawną wydania tego rozporządzenia był art. 135 ust. 1 ustawy z dnia 27

kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 25, poz. 150

ze zm.; dalej: p.o.ś.), stanowiący, że obszar ograniczonego użytkowania tworzy się,

jeżeli mimo zastosowania dostępnych rozwiązań technicznych, technologicznych

i organizacyjnych nie mogą być dotrzymane standardy jakości środowiska poza

terenem zakładu lub innego obiektu (m.in. lotniska). Rozporządzenie określa

ograniczenia w zakresie przeznaczenia terenu, wymagania techniczne dotyczące

budynków oraz

sposób

korzystania

z

terenów położonych

na

obszarze

ograniczonego użytkowania (art. 135 ust. 3a p.o.ś.).

W ocenie Sądu obniżenie wartości nieruchomości powódki na skutek hałasu

związanego z funkcjonowaniem lotniska stanowi szkodę wyrządzoną „przez ruch

zakładu” w rozumieniu art. 435 § 1 k.c.

Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację od tego wyroku, powziął poważne

wątpliwości prawne, którym dał wyraz w zagadnieniu przedstawionym Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z utrwalonego, niekwestionowanego przez doktrynę, orzecznictwa Sądu

Najwyższego wynika, że przedmiotem zagadnienia prawnego przedstawionego na

podstawie art. 390 § 1 k.p.c. może być jedynie taka poważna wątpliwość prawna,

której wyjaśnienie w formie uchwały jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy

(zob. np. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 27 sierpnia

1996 r., III CZP 91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9, 13 kwietnia 2000 r., III CZP 39/99,

nie publ., 23 listopada 2000 r., III CZP 38/00, nie publ., 9 czerwca 2005 r., III CZP

31/05, nie publ., 12 października 2005 r., III CZP 68/05, nie publ., 28 lutego 2006 r.,

III CZP 3/06, nie publ., 14 listopada 2006 r., III CZP 84/06, nie publ.). Innymi słowy,

konieczne

jest

istnienie

związku

przyczynowego

między

przedstawionym

zagadnieniem prawnym a podjęciem decyzji co do istoty sprawy.

Istota przedstawionego zagadnienia sprowadza się do rozstrzygnięcia

kwestii, czy lotnisko wojskowe jest jednostką organizacyjną wprawianą w ruch

z pomocą sił przyrody, o której mowa w art. 435 § 1 k.c. Rozstrzygnięcie tej kwestii

byłoby niezbędne w sprawie, gdyby ten przepis stanowił podstawę roszczenia,

skierowanego przeciwko Skarbowi Państwa, o naprawienie szkody w postaci straty

wyrażającej się obniżeniem wartości handlowej nieruchomości w związku

z funkcjonowaniem lotniska wojskowego.

Stanowisko Sądu Najwyższego dotyczące tego roszczenia nie jest jednak

jednolite. Wyraźnie rysują się tu dwa odmienne poglądy.

Według jednego z nich podstawą roszczenia o naprawienie szkody w postaci

zmniejszenia się wartości nieruchomości, wynikającej z faktycznego oddziaływania

lotniska wojskowego, które emituje hałas, niepozwalający dotrzymać standardów

jakości środowiska na terenach leżących w jego sąsiedztwie, w takim stopniu,

że zaistniały podstawy do utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania,

obejmującego sąsiednie nieruchomości, stanowi art. 435 k.c. w związku z art. 322

p.o.ś. Przepis 129 ust. 2 p.o.ś. obejmuje tylko szkodę, którą można ocenić już

w momencie opublikowania aktu normatywnego zawierającego ograniczenia lub

w krótkim okresie jego obowiązywania. Przemawia za tym powiązanie w tym

przepisie wystąpienia szkody z ograniczeniem w korzystaniu z nieruchomości

i krótkim, dwuletnim terminem do jej dochodzenia, a także wąskie jej ujęcie.

Oznacza to, że pogorszenie warunków korzystania z nieruchomości na skutek

dozwolenia emitowania hałasu powyżej dopuszczalnego poziomu, wpływające na

pogorszenie komfortu życia oraz obniżenie wartości nieruchomości, nie spełnia

przesłanki z art. 129 ust. 2 p.o.ś. (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia:

12 grudnia 2008 r., II CSK 367/08, nie publ., 25 lutego 2009 r., II CSK 565/08).

Odmienny pogląd legł u podłoża wyroku Sądu Najwyższego z 25 lutego

2009 r. II CSK 546/08, nie publ.), w którym stwierdzono, że przewidziana w art.

129 p.o.ś. odpowiedzialność odszkodowawcza obejmuje także te szkody, które

wynikają z przekroczenia standardów jakości środowiska w zakresie emitowanego

hałasu. Artykuł 135 ust. 1 p.o.ś., przewidujący możliwość ustanowienia obszaru

ograniczonego zaufania, jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 144 ust. 1

p.o.ś., zgodnie z którą eksploatacja instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś.,

nie powinna

przekroczenia

powodować

standardów

jakości

środowiska.

Wyjątek ten polega na tym, że na terenie obszaru ograniczonego użytkowania

eksploatacja instalacji może powodować przekroczenie standardów jakości

środowiska.

W art. 129 – 136 p.o.ś. ustawodawca uregulował samodzielne podstawy

odpowiedzialności

odszkodowawczej

związanej

z

ograniczeniem

sposobu

korzystania z nieruchomości oraz z utworzeniem obszaru ograniczonego

użytkowania,

opierając

z działalnością

się

uciążliwą

na

założeniu,

że

ryzyko

dla

otoczenia

powinien

szkód

związanych

ponosić

podmiot,

który tę działalność podejmuje dla własnej korzyści (cuius damnum eius periculum).

Przesłankami tej odpowiedzialności są: wejście w życie rozporządzenia lub aktu

prawa

miejscowego

z nieruchomości,

powodującego

szkoda

poniesiona

ograniczenie

przez

sposobu

właściciela

korzystania

nieruchomości,

jej użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługuje prawo rzeczowe do

nieruchomości, i związek przyczynowy między wprowadzonym ograniczeniem

sposobu korzystania z nieruchomości a szkodą.

Z art. 129 ust. 2 p.o.ś. wynika, iż szkodą jest także zmniejszenie wartości

nieruchomości, co koresponduje z pojęciem straty w rozumieniu art. 361 § 2 k.c.,

przez którą rozumie się między innymi zmniejszenie aktywów. Obniżenie wartości

nieruchomości stanowi przy tym wymierną stratę, niezależnie od tego czy właściciel

ją zbył, czy też nie zamierza podjąć w tym kierunku żadnych działań, nieruchomość

jest bowiem dobrem o charakterze inwestycyjnym.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym przedstawione zagadnienie

prawne przychyla się do tego drugiego poglądu.

Według art. 129 ust. 2 p.o.ś. właściciel może żądać odszkodowania za

poniesioną szkodę (w tym zmniejszenie wartości nieruchomości) „w związku

zograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości”, przy czym ograniczeniem

tym jest także ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania.

W związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania pozostaje

nie tylko obniżenie wartości nieruchomości, będące następstwem ograniczeń

przewidzianych bezpośrednio w treści rozporządzenia o utworzeniu obszaru

(zwłaszcza dotyczących ograniczeń zabudowy), lecz także obniżenie wartości

nieruchomości wynikające z tego, że wskutek wejścia w życie rozporządzenia

dochodzi do zawężenia granic własności (art. 140 k.c. w zw. z art. 144 k.c.), i tym

samym ścieśnienia wyłącznego władztwa właściciela względem nieruchomości

położonej na obszarze ograniczonego użytkowania. O ile bowiem właściciel przed

wejściem w życie rozporządzenia mógł żądać zaniechania immisji (hałasu)

przekraczającej standard ochrony środowiska, o tyle w wyniku ustanowienia

obszaru ograniczonego użytkowania możliwości takiej został pozbawiony. Inaczej

mówiąc, szkodą podlegającą naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś., jest

także obniżenie wartości nieruchomości wynikające z faktu, iż właściciel

nieruchomości będzie musiał znosić dopuszczalne na tym obszarze immisje

(np. hałas). Nie jest uprawniona dostrzegalna w piśmiennictwie i orzecznictwie

tendencja do wąskiego ujmowania odpowiedzialności odszkodowawczej z art. 129

ust. 2 p.o.ś..

W świetle powyższych argumentów żądanie powódki nie ma podstawy w art.

435 k.c. w zw. z art. 322 p.o.ś., lecz w art. 129 ust. 2 p.o.ś. (są to reżimy rozłączne).

Za taką interpretacją przemawia również dążenie do kompleksowego uregulowania

skutków ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania w zakresie szkody

polegającej na obniżeniu wartości nieruchomości. Rozszczepienie tych skutków na

szkody wynikające z ograniczeń przewidzianych wprost w rozporządzeniu

o ustanowieniu obszaru ograniczonego użytkowania oraz szkody wynikające

z emisji hałasu jest sztuczne. Skutkiem wejścia w życie rozporządzenia jest nie

tylko konieczność poddania się przewidzianym w nim wprost ograniczeniom –

niekiedy mogą być one dla właścicieli nieistotne – ale także konieczność znoszenia

immisji przekraczających standard jakości środowiska, którym – w braku

rozporządzenia – właściciel mógłby się przeciwstawić jako działaniom bezprawnym

w świetle art. 174 ust. 1 p.o.ś.. Praktyczną tego konsekwencją jest poddanie

roszczeń właścicieli szczególnym ograniczeniom czasowym przewidzianym w art.

129 ust. 4 p.o.ś., w myśl którego z roszczeniem, o którym mowa w art. 129 ust. 2

można wystąpić w okresie 2 lat od dnia wejścia w życie rozporządzenia

ustanawiającego obszar ograniczonego użytkowania (zgodnie z wyrokiem SN

z dnia 10 października 2008 r. II CSK 216/08, nie publ. wystarczy zgłoszenie w tym

czasie roszczenia do obowiązanego do wypłaty odszkodowania).

Przyjęta wyżej interpretacja nie wyłącza odpowiedzialności Skarbu Państwa

za szkody związane z ruchem lotniska (art. 435 k.c.) a limine. Odpowiedzialność ta

będzie nadal wchodzić w rachubę (oczywiście przy założeniu, że wojskowa baza

lotnicza jest zakładem w rozumieniu art. 435 k.c.) zarówno w przypadku szkody na

mieniu - w zakresie, w jakim ochrony mienia nie wyłączyło ustanowienie obszaru

ograniczonego użytkowania – jak i w przypadku szkody na osobie. Dla ochrony

odszkodowawczej przewidzianej w art. 444 i n. w zw. z art. 435 k.c.

dopuszczalność działań, powodujących przekroczenie standardów ochrony jakości

środowiska, jest całkowicie pozbawiona znaczenia.

W związku z tym, że roszczenie powódki nie ma podstawy w art. 435 k.c.,

a co za tym idzie, nie ma związku przyczynowego między przedstawionym

zagadnieniem prawnym, a podjęciem decyzji w sprawie, z przyczyn wskazanych na

wstępie orzeczono, jak w postanowieniu.