Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 117/06 Generato dall'IA

Supreme Court allows application of good faith principle to terminate co-ownership disputes.

Numero d'incarto III CZP 117/06
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that Article 5 of the Civil Code can be applied to requests for terminating co-ownership of land. The lower court had dismissed the request based on specific factual circumstances regarding public road access. The Court clarified that while the legal question must be abstract, the principle of good faith remains applicable to such termination claims.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 5 k.c.; Art. 210 k.c.: The principle of good faith and social coexistence may be invoked to deny a request for the termination of co-ownership of immovable property, provided the request constitutes an abuse of rights.

Parole chiave

Generato dall'IA
termination of co-ownership good faith principle abuse of rights immovable property social coexistence

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 5 k.c.
"Czy możliwe jest – z powołaniem się na art. 5 k.c. lub inną podstawę prawną –
Art. 210 k.c.
stwierdzenie, że oparte na art. 210 k.c. żądanie zniesienia współwłasności nie może
art. 5 k.c
"Czy możliwe jest – z powołaniem się na art. 5 k.c.
art. 390 § 1 k.p.c
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.
art. 64 ust. 2 Konstytucji
aspekty konstytucyjnej ochrony własności (art. 64 ust. 2 Konstytucji).
art. 210 k.c
stwierdzenie, że oparte na art. 210 k.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 1949 r., C 974/49
orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 1956 r., 4 CO 8/56
orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 1956 r., 4 CO 8/56, OSPiKA
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1996 r., II UR 5/96
uchwała z dnia 20 kwietnia 1962 r., 4 CO 9/62
postanowienia z dnia 3 grudnia 1966 r., III CR 301/66
postanowienia z dnia 22 maja 1969 r., III CRN 202/69
postanowienia z dnia 9 października 1981 r., III CRN 202/81
III CZP 66/02
2002 r., III CZP 66/02, „Izba Cywilna” 2003, nr 7-8, s.
III CZP 129/91

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 24 stycznia 2007 r., III CZP 117/06

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Antoni Górski

Sędzia SN Grzegorz Misiurek

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jadwigi K. przy uczestnictwie Lucyny P.,

Mateusza T. i Adama T. o zniesienie współwłasności, po rozstrzygnięciu w Izbie

Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 24 stycznia 2007 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z dnia 29

sierpnia 2006 r.:

"Czy możliwe jest – z powołaniem się na art. 5 k.c. lub inną podstawę prawną –

uznanie za niedopuszczalne zniesienie współwłasności nieruchomości stanowiącej

drogę, dającą odrębnej nieruchomości będącej własnością poszczególnych

współwłaścicieli tej drogi odpowiedni dostęp do drogi publicznej w przypadku braku

ich zgody, gdy droga ta jest niezbędna jedynie tym właścicielom?"

podjął uchwałę:

Stosowanie art. 5 k.c. do żądania zniesienia współwłasności nieruchomości

nie jest wyłączone.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2006 r. Sąd Rejonowy w Będzinie oddalił

wniosek Jadwigi K. o zniesienie współwłasności nieruchomości położonej w C. przy

ul. B. o numerze geodezyjnym 235/3, uznając za niedopuszczalne zniesienie

współwłasności działki, które powoduje uniemożliwienie uczestnikom postępowania

dojście i dojazd do ich nieruchomości, nieposiadającej bezpośredniego dostępu do

drogi publicznej.

Przy rozpoznawaniu apelacji wnioskodawczyni od tego postanowienia powstało

przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienie prawne budzące poważne

wątpliwości o treści przytoczonej na wstępie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W judykaturze nie ma wątpliwości, że zagadnienie prawne przedstawione

Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. powinno

być postawione w sposób jak najbardziej ogólny i abstrakcyjny, tak by mogło być

rozpatrywane w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego, choć oczywiście

musi mieścić się granicach ustaleń faktycznych dokonanych przez sąd (por. np.

orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 1956 r., 4 CO 8/56, OSPiKA

1957, nr 3, poz. 61, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 października

2002 r., III CZP 66/02, „Izba Cywilna” 2003, nr 7-8, s. 48 i wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 17 kwietnia 1996 r., II UR 5/96, OSNAPUS 1997, nr 3, poz. 39).

Nieprawidłowe jest zatem takie sformułowanie zagadnienia, które w istocie

sprowadza się do pytania, jak rozstrzygnąć sprawę w konkretnym stanie

faktycznym (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 września 2005 r., II

UZP 8/05, OSNP 2006, nr 15-16, poz. 252 i z dnia 17 grudnia 1991 r., III CZP

129/91, „Przegląd Sądowy” 1994, nr 3, s. 76).

Z tego punktu widzenia zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy

wywołuje istotne zastrzeżenia, gdyż w jego osnowie dokonano wyraźnego

odniesienia do konkretnego stanu faktycznego i po jego opisaniu postawiono

pytanie, w którym znalazło się oczekiwanie na odpowiedź, jakie w tym stanie

faktycznym wydać orzeczenie – dokonać zniesienia współwłasności, czy też

wniosek oddalić. Mimo tej niedoskonałości, nie ma podstaw do odmowy podjęcia

uchwały, gdyż u podłoża przedstawionego zagadnienie – co wynika zwłaszcza z

jego uzasadnienia – leży dająca się wyrazić w sposób ogólny poważna wątpliwość

prawna, a mianowicie, czy w odniesieniu do żądania zniesienia własności

nieruchomości stosowanie art. 5 k.c. jest wyłączone. Wątpliwość ta jest nie tylko

wynikiem odmienności stanowisk, jakie zajęli w rozpoznawanej sprawie uczestnicy,

ale także niezgodności poglądów, jaka zaznaczyła się w piśmiennictwie

prawniczym, w którym w ostatnim okresie wyrażono zapatrywanie, że żądanie

zniesienia współwłasności „ma tak podstawowy charakter”, iż współwłaściciel nie

może być pozbawiony go na podstawie art. 5 k.c. ze względu na sprzeciw lub

interes współwłaściciela.

Przystępując do rozstrzygnięcia tak ukształtowanego zagadnienia należy

stwierdzić, że w doktrynie prawa cywilnego oraz w judykaturze Sądu Najwyższego

dominuje pogląd, iż nie ma podstaw do czynienia jakichkolwiek wyłączeń w

zakresie stosowania art. 5 k.c. (poprzednio – art. 3 p.o.p.c). Przestrzeganie zasad

współżycia społecznego powinno być zatem immanentnym czynnikiem każdego

zachowania się w każdej sytuacji (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20

kwietnia 1962 r., 4 CO 9/62, OSNCP 1963, nr 1, poz. 7 lub uzasadnienie uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasady prawnej – z dnia 7 czerwca

1971 r., III CZP 87/70, OSNCP 1972, nr 3, poz. 42). Wprawdzie w niektórych,

nielicznych wypadkach Sąd Najwyższy wyłączył stosowanie art. 5 k.c., np. w

sprawach o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym

lub w sprawach o ustalenie nieważności czynności prawnej (por. wyroki z dnia 22

września 1987 r., III CRN 265/87, OSNCP 1989, nr 5, poz. 80, z dnia 8 października

1965 r., I CR 265/65, OSNCP 1966, nr 7-8, poz. 123 i z dnia 10 października

2002 r., V CK 370/02, OSNP 2004, nr 2, poz. 21), a w innych dopuścił stosowanie

tego przepisu tylko w sytuacjach szczególnie wyjątkowych, np. w sprawach o prawa

stanu cywilnego (por. uchwała składu siedmiu sędziów – zasada prawna – z dnia 7

czerwca 1971 r., III CZP 87/70, lub wyrok z dnia 4 lutego 1985 r., IV CR 557/84,

OSNCP 1985, nr 11, poz. 181), to jednak dyrektywa powszechnego respektowania

zasad współżycia społecznego nie została podważona.

Dyrektywa ta nie została zakwestionowana także w orzecznictwie Trybunału

Konstytucyjnego, który stwierdzając zgodność art. 5 k.c. z Konstytucją (wyrok z dnia

17 października 2000 r., SK 5/99, OTK Zb.Urz. 2000, nr 7, poz. 254), podkreślił

m.in. szczególną, akcentowaną również w doktrynie, przydatność klauzul

generalnych – w tym zasad współżycia społecznego – dla nadawania stosowaniu

przepisów „bezpośredniego sensu aksjologicznego zakorzenionego w Konstytucji”.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, zasady współżycia społecznego, mimo że

wywodzą się z poprzedniego okresu, współistnieją z całym systemem prawa

cywilnego i jako czynnik uelastyczniający ten system muszą być brane pod uwagę

przez sądy przy rozstrzyganiu każdej sprawy. Należy podkreślić, że wypowiedź

Trybunału Konstytucyjnego o zgodności art. 5 k.c. z Konstytucją obejmowała także

aspekty konstytucyjnej ochrony własności (art. 64 ust. 2 Konstytucji).

Również w nauce prawa cywilnego podnosi się, że klauzule generalne jako jedna

z technik legislacyjnych nie pozostają w sprzeczności z ideologią państwa

prawnego, na której została oparta Konstytucja z 1997 r., co – w odniesieniu do art.

5 k.c. – znajduje odbicie także we współczesnym orzecznictwie Sądu Najwyższego

(por. np. wyroki z dnia 27 czerwca 2001 r., II CKN 604/00, OSNC 2002, nr 3, poz.

32 lub z dnia 15 lutego 2002 r., V CA 2/02, OSNC 2003, nr 1, poz. 12). Twierdzenie

o spójności klauzuli zasad współżycia społecznego z zasadami państwa prawnego

dotyczy również prawa własności, mimo jego bezwzględnego charakteru i

niewątpliwego prymatu wśród innych praw prywatnych.

Przechodząc do rozstrzyganego zagadnienia prawnego należy przypomnieć, że

w dotychczasowej judykaturze kwestia zastosowania art. 5 k.c. do żądania

zniesienia współwłasności nieruchomości była rozstrzygana jednolicie. Już w

orzeczeniu z dnia 4 sierpnia 1949 r., C 974/49 („Przegląd Notarialny” 1950, nr 7-8,

s. 141) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że żądanie zniesienia współwłasności części

nieruchomości, które są potrzebne do wspólnego użytku (np. podwórze), może być

nadużyciem prawa. Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajmował w późniejszych

orzeczeniach, podkreślając jednak, że żądanie zniesienia współwłasności można

uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w wypadkach

wyjątkowych. Stanowisko to wynikało nie tylko ze zobiektywizowanych reguł

wyznaczających zakres stosowania art. 5 k.c., ale także z istoty współwłasności w

częściach ułamkowych, która ma charakter tymczasowy (por. uchwała z dnia 20

kwietnia 1962 r., 4 CO 9/62 oraz postanowienia z dnia 3 grudnia 1966 r., III CR

301/66, OSNCP 1967, nr 12, poz. 220, z dnia 22 maja 1969 r., III CRN 202/69,

OSNPG 1969, nr 12, poz. 81 lub z dnia 9 października 1981 r., III CRN 202/81, nie

publ.). Orzeczenia te zostały przyjęte w piśmiennictwie – glosach i artykułach – z

aprobatą. Także w opracowaniach monograficznych i systemowych kwestia

dopuszczalności stosowania art. 5 k.c. do żądania zniesienia współwłasności nie

budzi kontrowersji.

W tym stanie rzeczy nie jest przekonywający zgłoszony w piśmiennictwie

postulat odejścia od dominującego dotychczas poglądu i generalne, aprioryczne

stwierdzenie, że oparte na art. 210 k.c. żądanie zniesienia współwłasności nie może

być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Postulat ten stoi w

opozycji nie tylko do powszechnie przyjmowanego zapatrywania, że art. 5 k.c.

obejmuje swą hipotezą każde prawo (uprawnienie) podmiotowe, ale także do

gruntownie uzasadnionej tezy, iż wynikające z zasad współżycia społecznego

ograniczenia prawa własności nie pozostają w kolizji z aksjologią konstytucyjną

oraz uwarunkowaniami ustrojowymi.

Oczywiście, przyjęcie, że stosowanie art. 5 k.c. do żądania zniesienia

współwłasności nieruchomości jest dopuszczalne, nie odsuwa na bok

wypracowanych w nauce i judykaturze reguł określających zakres stosowania tego

przepisu. Chodzi zwłaszcza o wyjątkowość i tymczasowość ochrony wynikającej z

art. 5 k.c., a także wyłączenie jego stosowania w sytuacji, w której interes osoby

uprawnionej może być zaspokojony w inny sposób, np. przez ustanowienie

służebności.

W konsekwencji, zważywszy ponadto, że prawo pozytywne – z wyjątkiem umowy

przewidzianej w art. 210 zdanie drugie k.c., której współwłaściciele nie zawarli – nie

przewiduje sugerowanych w zagadnieniu prawnym „innych podstaw prawnych”

ograniczenia lub unicestwienia żądania zniesienia współwłasności nieruchomości,

Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie. Podjęcie uchwały nie oznacza, oczywiście,

sugestii co do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy; Sąd meriti uczyni to samodzielnie

po wnikliwym rozważeniu całokształtu okoliczności oraz wszystkich argumentów

jurydycznych.