Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 113/09 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses legal question submission due to procedural defects and lack of objective legal doubts.

Numero d'incarto III CZP 113/09
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court refused to accept the legal question submitted by the Court of Appeal regarding the tax authority's standing to sue. The lower court failed to demonstrate that the question raised genuine objective and subjective legal doubts, merely restating the first-instance dismissal. Furthermore, the submission contained internal contradictions regarding the procedural status of the tax control proceedings.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 390 § 1 k.p.c.; Art. 61 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym: A legal question submitted to the Supreme Court must raise serious objective and subjective doubts and cannot serve merely to confirm the second instance court's own view.

Parole chiave

Generato dall'IA
legal question submission standing to sue tax control proceedings objective legal doubts procedural defects Supreme Court jurisdiction civil procedure code

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 390 § 1 k.p.c.
Art. 390 § 1 k.p.c. przyznaje sądowi rozpoznającemu sprawę w drugiej
Art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym
w związku z art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r.
Art. 189 § 1 k.p.c.
do sądu cywilnego w oparciu o art. 189 1 k.p.c.
Art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych
Art. 31 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o kontroli skarbowej
Nr 8, poz. 60 z 2005 r. ze zm.) i art. 31 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy
art.1891 k.p.c
wystąpienia na podstawie art.1891 k.p.c.
art. 390 § 1 k.p.c
Art. 390 § 1 k.p.c. przyznaje sądowi rozpoznającemu sprawę w drugiej
art. 375 k.p.c
rozpoznaniu na rozprawie (art. 375 k.p.c.).

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CZP 113/09

POSTANOWIENIE

Dnia 12 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej

w B.

przeciwko Annie P. i Annie S.

o ustalenie,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 12 stycznia 2010 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 1 października 2009 r.,

"Czy organowi kontroli skarbowej prowadzącemu postępowanie

kontrolne zakończone nieostateczną decyzją w sprawie ustalenia

zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym

od osób fizycznych z tytułu osiągnięcia nieznajdujących pokrycia

w ujawnionych źródłach dochodu, w sytuacji gdy podatnik jako źródło

przychodu powołuje umowę pożyczki i umowę darowizny zawartą

w formie aktu notarialnego, które wzbudziły wątpliwości organu co do

zawarcia tych umów, przysługuje legitymacja czynna do wystąpienia

do sądu cywilnego w oparciu o art. 189 1 k.p.c. w związku z art. 199a

§ 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.

Nr 8, poz. 60 z 2005 r. ze zm.) i art. 31 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy

z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz.U. Nr 8, poz. 65

z 2004 r. ze zm.) z powództwem o ustalenie nieistnienia tych umów

(niezawarcia ich)?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy

rozpoznaniu przez Sąd Apelacyjny apelacji powoda Skarbu Państwa – Dyrektora

Urzędu Kontroli Skarbowej w B. od wyroku Sądu Okręgowego w B. oddalającego

powództwo przeciwko Annie P. i Annie S. o ustalenie nieistnienia zawartych

pomiędzy pozwanymi umów pożyczki i darowizny.

W tym postępowaniu kontrolnym, jakie toczy się wobec Anny P. na podstawie

przepisów ustawy z dnia 28 września o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r., nr 8,

poz. 65 ze zm. – nazywanej dalej ustawą o kontroli skarbowej) została wydana dnia

21 września 2007 r. decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe na podstawie art.

30 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób

fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.). W wyniku

odwołania Dyrektor Izby Skarbowej uchylił zaskarżoną decyzje i przekazał sprawę

do ponownego rozpoznania wskazując, że organ kontroli skarbowej nie był

uprawniony do samodzielnego stwierdzenia, że umowy pożyczki i darowizny, które

miały stanowić źródło przychodów Anny P. były pozorne. Zasadniczą przesłanką,

która zdecydowała o oddaleniu powództwa, był brak legitymacji procesowej do

wystąpienia na podstawie art.1891 k.p.c. z roszczeniem o ustalenie stosunku

prawnego. Sąd I instancji odwołał się do wykładni art. 189 1 k.p.c., jakiej dokonał

Sąd Apelacyjny w B. w wyroku z dnia 12 października 2006 r. w sprawie I ACa

395/06, OSAB z 2006, nr 2-3, poz. 3. Przyjął w nim, że z powództwem, o jakim

mowa w art. 1891 k.p.c., organ podatkowy może wystąpić tylko w toku

prowadzonego

postępowania

podatkowego,

powiązanego

bezpośrednio

z

czynnością prawną będącą przedmiotem sporu sądowego, jeżeli jest to niezbędne

dla oceny jej skutków podatkowych.. Art. 1891 k.p.c. podobnie jak art. 199a § 3

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005

r., Nr 8, poz. 60 ze zm., nazywanej dalej – ordynacja podatkowa) wszedł w życie z

dniem 1 września 2005 r. i ma zastosowanie do prowadzonego przeciwko Annie P.

postępowania kontrolnego w zakresie kontroli dochodów nieznajdujących pokrycia

w ujawnionych źródłach przychodów za 2004 r. Jednak postępowanie to nie jest

bezpośrednio powiązane z kwestionowanymi przez organ kontroli skarbowej

umowami

pożyczki

i

darowizny.

W

motywach

zaskarżonego

orzeczenia

podkreślono, że art. 1891 k.p.c., tak jak art. 199a § 3 ordynacji podatkowej, ma

szczególny, wyjątkowy charakter i nie powinien być interpretowany rozszerzająco.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wymienione przepisy można wykładać w inny

sposób. Wykładnia językowa art. 1891 k.p.c. nie wskazuje, iż ustawodawca

legitymację czynną organu podatkowego i organu kontroli skarbowej do wytoczenia

o

ustalenie

lub

nieistnienie

stosunku

prawnego

lub

prawa,

połączył

z

„bezpośredniością” skutków podatkowych czynności prawnej będącej przedmiotem

sporu sądowego. Dyrektywy wykładni systemowej skłaniają do wniosku, że

wystąpienie do sądu powszechnego staje się aktualne, jeżeli z dowodów

zgromadzonych w toku postępowania podatkowego wynikają wątpliwości co do

istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, a które to ustalenie jest

niezbędne do oceny skutków podatkowych w „toczącym się postępowaniu”. Do

zakresu kontroli, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej, należy między

innymi

kontrola

rzetelności

deklarowanych

podstaw

opodatkowania

oraz

prawidłowości obliczania i wpłacania podatków stanowiących dochód Państwa, jak

i kontrola dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów.

Trudno, wobec tego

akceptować stanowisko, że organowi kontroli skarbowej,

zgodnie z art. 1891 k.p.c., przysługiwałaby legitymacja czynna jedynie w razie

kontroli rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości

obliczania i wpłacania podatków, a nie przysługiwałaby w postępowaniu kontrolnym

dochodów

nieznajdujących

pokrycia

w

ujawnionych

źródłach.

W

sytuacji

powoływania się przez podatnika na przychody w postaci darowizny środków

pieniężnych i pochodzących z umowy pożyczki, ustalenie istnienia tych umów

może być istotne dla podatnika.

Gdyby organowi kontroli skarbowej legitymacji czynnej odmówić legitymacji

czynnej, gdy podejmie, z uwagi na treść zgromadzonych w toku postępowania

kontrolnego

dochodów

nieznajdujących

przychodów,

wątpliwości

co

do

pokrycia

istnienia

w

umów,

ujawnionych

źródłach

przywołanych

przez

kontrolowanego jako źródło przychodu, tylko z tej przyczyny, iż od tych umów

zostały odprowadzone podatki, to mogłoby nastąpić nieuprawnione ograniczenie

kompetencji proceduralnych organu kontroli skarbowej do zbadania każdej

okoliczności z punktu widzenia prawa podatkowego.

Kierując się tymi względami Sąd Apelacyjny przedstawił na podstawie art. 390 § 1

k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne jak w treści

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Art. 390 § 1 k.p.c. przyznaje sądowi rozpoznającemu sprawę w drugiej

instancji, w wypadku powstania zagadnienia prawnego budzącego poważne

wątpliwości, możliwość przedstawienia tego zagadnienia do rozstrzygnięcia Sądowi

Najwyższemu.

W judykaturze trafnie podnosi się, że postanowienie wydane na podstawie

art. 390 § 1 k.p.c. powinno odpowiadać trzem wymogom: po pierwsze, odpowiedź

na przedstawione pytanie musi być niezbędna dla rozstrzygnięcia sprawy; po

drugie, pytanie musi dotyczyć zagadnienia prawnego postawionego ogólnie, a nie

sprowadzać się do kwestii, jak należy ocenić konkretny stan faktyczny

i w rezultacie, jak rozstrzygnąć daną sprawę; po trzecie, pytanie musi dotyczyć

zagadnienia, budzącego rzeczywiście poważne wątpliwości (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 9 lipca 2009 r. III CZP 38/09, nie publ.).

Przede wszystkim jednak przedmiotowe postanowienie sądu drugiej instancji

nie może naruszać przepisów regulujących właściwość i skład sądu oraz sposób

jego wydania. Jak wynika z akt sprawy, dnia 17 września 2009 r. Sąd Apelacyjny

zamknął rozprawę i odroczył ogłoszenie orzeczenia do 1 października 2009 r.

W tym dniu otworzył zamkniętą rozprawę na nowo i odroczył ją postanawiając

przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne o treści

jak w postanowieniu, które wydał tego samego dnia na posiedzeniu niejawnym.

W związku z tym wskazać należy, że apelacja powoda podlegała niewątpliwie

rozpoznaniu na rozprawie (art. 375 k.p.c.). Jak wielokrotnie podkreślał Sąd

Najwyższy, przedstawienie na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., do rozstrzygnięcia

zagadnienia prawnego powstałego przy rozpoznaniu tego środka odwoławczego

wymaga wydania postanowienia na rozprawie. Istotne jest bowiem, aby strony nie

zostały pozbawione możliwości przedstawienia swojego stanowiska w tej kwestii.

Ewentualne nieprawidłowości proceduralne związane z wydaniem przedmiotowego

postanowienia stanowią wystarczającą podstawę do odmowy podjęcia uchwały

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1978 r., III CZP

64/78, OSP 1979, nr 5, poz. 84; z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 93/04, niepubl.;

z dnia 22 listopada 2007 r., III CZP 99/07, niepubl.; z dnia 25 czerwca 2008 r.,

III CZP 49/08, niepubl.; z dnia 19 marca 2009 r., III CZP 11/09, niepubl.).

Niezależnie

od

tej przyczyny,

nieprawidłowo

podjęte

postanowienie

o przedstawieniu zagadnienia prawnego nie spełnia także innych, wymienionych na

wstępie wymagań. Na sądzie drugiej instancji spoczywa obowiązek szczegółowego

wyjaśnienia, że przedstawione zagadnienie prawne budzi poważne wątpliwości

o charakterze obiektywnym i subiektywnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 15 grudnia 2006 r., III CZP 112/06, nie publ., z dnia 24 lutego 2009 r., III CZP

144/08, nie publ.). W uzasadnieniu przedstawionego Sądowi Najwyższemu

zagadnienia sąd wskazał jedynie przyczyny oddalenia powództwa w pierwszej

instancji. Przedstawiając własną, odmienną wykładnię wskazanej w pytaniu normy

prawnej Sąd Apelacyjny nie wskazał żadnych argumentów za odmiennym

rozstrzygnięciem przedstawionego zagadnienia prawnego. Jak przyjmuje się

w judykaturze Sądu Najwyższego, muszą to być własne, samodzielne rozważania

sądu przedstawiającego zagadnienie i nie jest wystarczające ograniczenie się do

zaprezentowania

stanowiska

sądu

pierwszej

instancji

oraz

uczestników

postępowania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2005 r.,

III CZP 102/05, nie publ.; z dnia 10 maja 2006 r., III CZP 1/06, nie publ.;

25 stycznia 2007 r., III CZP 100/06, nie publ.).

Jednocześnie należy zważyć, że sąd drugiej instancji w istocie dokonał

wyboru stanowiska, zaprezentował pogląd pozbawiony wątpliwości i przytoczył cały

szereg argumentów na jego uzasadnienie. Stanowisko sądu wskazuje, że samo

zagadnienie legitymacji czynnej nie budzi w istocie kontrowersji a rozstrzygnięcie

przez Sąd Najwyższy zagadnienia prawnego ma służyć jedynie potwierdzeniu jego

prawidłowości. Celem zwrócenia się do Sądu Najwyższego na podstawie art. 390

§ 1 k.p.c. nie może być jedynie uzyskanie wsparcia dla sformułowanego przez sąd

drugiej instancji własnego stanowiska, co do właściwej wykładni przepisów

stosowanych przy rozpoznawaniu apelacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 289 lutego 2008 r., III CZP 156/07, nie publ. oraz postanowienie z dnia 25

stycznia 2007 r.).

Niezależnie od już wskazanych przyczyn odmowy podjęcia uchwały celowe

jest zwrócenie uwagi na wadliwości związane z treścią przedstawionego

zagadnienia. Nie tylko wewnętrznie sprzeczne jest zawarte w nim stwierdzenie,

że postępowanie kontrolne prowadzone przez organ kontroli skarbowej zostało

zakończone nieostateczną decyzją ale z ustalonego stanu faktycznego wynika

jednoznacznie, że wobec uchylenia wymienionej decyzji z dnia 21 września 2007 r.,

postępowanie kontrolne toczy się w dalszym ciągu. Zresztą, szczególne

uprawnienia organów kontroli skarbowej oraz organów podatkowych z art. 189 1

k.p.c. przysługują tylko w toku prowadzonych przez nie postępowań. Poza tym,

w treści przedstawionego zagadnienia - bez bliższego wyjaśnienia w uzasadnieniu

- jako uprawnionego do wystąpienia z powództwem wskazano organ kontroli

skarbowej w sytuacji, kiedy stroną postępowania jest Skarb Państwa a Dyrektor

Urzędu Kontroli Skarbowej w B. jest jedynie jego statio fisci.

Z opisanych przyczyn Sąd Najwyższy postanowił jak wyżej na podstawie art.

390 § 1 k.p.c. w związku z art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie

Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.).