Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 113/03 Generato dall'IA

Supreme Court rules that changing parental authority to limit one parent's rights is a custody restriction case requiring a jury.

Numero d'incarto III CZP 113/03
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that a case seeking to transfer full parental authority to one parent while restricting the other constitutes a custody restriction matter under Article 509(1) of the Civil Procedure Code. The lower court had decided the matter without a jury after a procedural dispute regarding the composition of the bench. The Court held that any judicial decision reducing the scope of parental rights, even through modification of a divorce judgment, triggers the mandatory jury trial requirement.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 509 pkt 1 k.p.c.; Art. 95 § 1 k.r.o.; Art. 98 § 1 k.r.o.; Art. 106 k.r.o.; Art. 109 k.r.o.; Art. 390 k.p.c.: A case involving the modification of a divorce judgment to limit one or both parents' parental authority is legally classified as a custody restriction case, mandating adjudication by a jury panel regardless of the final ruling type.

Parole chiave

Generato dall'IA
parental authority restriction divorce judgment modification jury composition requirement child welfare standard civil procedure code parental rights limitation supreme court ruling

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 509 pkt 1 k.p.c.
któremu dotychczas przysługiwała w całości (art. 509 pkt 1 k.p.c. w związku z art.
Art. 95 § 1 k.r.o.
Jak wynika z art. 95 § 1 oraz art.
Art. 98 § 1 k.r.o.
95 § 1 oraz art. 98 § 1 k.r.o., władza rodzicielska obejmuje w
Art. 106 k.r.o.
do regulacji zawartej w art. 106 k.r.o., który nie przewiduje żadnych ograniczeń co
Art. 109 k.r.o.
określonych obowiązków i uprawnień wobec osoby dziecka. W art. 109 k.r.o.
Art. 390 k.p.c.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c. rozstrzygnął
art. 509 pkt 1 k.p.c
któremu dotychczas przysługiwała w całości (art. 509 pkt 1 k.p.c.
art. 106 k.r.o
do regulacji zawartej w art. 106 k.r.o., który nie przewiduje żadnych ograniczeń co
art. 509 k.p.c
ocenie tego Sądu bardziej przekonująca jest wykładnia art. 509 k.p.c.
art. 579 k.p.c
Zgodnie z art. 579 k.p.c., sprawy o zmianę zawartego w wyroku orzekającym

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CZP 67/73
listopada 1973 r., III CZP 67/73 (OSNC 1974, nr 7-8, poz.
III CZP 70/66
Najwyższego z dnia 18 marca 1968 r., III CZP 70/66, OSNCP 1968, nr 5, poz.
III CZP 69/71
oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1971 r., III CZP 69/71,

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 5 lutego 2004 r., III CZP 113/03

Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący)

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jacka L. przy uczestnictwie Anny L. o

zmianę zawartego w wyroku rozwodowym rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 5 lutego 2004 r.,

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, zagadnienia

prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim

postanowieniem z dnia 14 listopada 2003 r.:

"Czy sprawa o zmianę zawartego w wyroku orzekającym rozwód orzeczenia o

władzy rodzicielskiej i sposobie jej wykonywania zmierzająca do powierzenia

wykonywania władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców i ograniczenia władzy

rodzicielskiej drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do

osoby dziecka jest sprawą o ograniczenie władzy rodzicielskiej w rozumieniu art.

509 pkt 1 k.p.c.?"

podjął uchwałę:

Sprawa o zmianę zawartego w wyroku rozwodowym orzeczenia o władzy

rodzicielskiej i sposobie jej wykonywania, zmierzająca do powierzenia

wykonywania władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców i ograniczenia władzy

drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby

dziecka, jest sprawą o ograniczenie władzy rodzicielskiej w rozumieniu art.

509 pkt 1 k.p.c.

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

powstało w sprawie wnioskodawcy Jacka L. o zmianę zawartego w wyroku

rozwodowym orzeczenia o władzy rodzicielskiej, na mocy którego wykonywanie

władzy rodzicielskiej nad małoletnią Katarzyną L. powierzone zostało jej matce

Annie L., a wnioskodawca uprawniony został do współdecydowania o miejscu

pobytu dziecka, organizacji jego wypoczynku, wyborze szkoły i zawodu oraz

sposobie leczenia. Wnioskodawca, powołując się na zmianę okoliczności

polegającą m.in. na zmianie, bez jego zgody i wiedzy, miejsca zamieszkania

dziecka, wnosił o powierzenie jemu wykonywania władzy rodzicielskiej nad córką i

ograniczenie władzy rodzicielskiej matki do współdecydowania o miejscu pobytu

dziecka, organizacji jego wypoczynku, wyborze szkoły i zawodu oraz o sposobie

leczenia.

Sąd Rejonowy w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 12 sierpnia

2003 r. uwzględnił ten wniosek w całości.

Przy rozpoznawaniu apelacji uczestniczki Sąd Okręgowy w Gorzowie

Wielkopolskim powziął przedstawioną w pytaniu wątpliwość, wskazując, że Sąd

Rejonowy rozpoznawał sprawę początkowo w składzie trzyosobowym, z udziałem

ławników, a następnie, na ostatnich trzech posiedzeniach, w składzie

jednoosobowym, w którym zapadło zaskarżone orzeczenie co do istoty sprawy. Sąd

odwoławczy wskazał na rozbieżność praktyki i poważną wątpliwość co do tego, w

jakim składzie sąd powinien rozstrzygać sprawę o zmianę zawartego w wyroku

rozwodowym orzeczenia o władzy rodzicielskiej przez powierzenie jej wykonywania

drugiemu z rodziców i ograniczenie, do określonych uprawnień, władzy tego,

któremu dotychczas przysługiwała w całości (art. 509 pkt 1 k.p.c. w związku z art.

106 k.r.o.).

Sąd Okręgowy stwierdził, że można prezentować pogląd, iż skoro ustawodawca

w art. 509 pkt 1 k.p.c., regulującym skład sądu w postępowaniu nieprocesowym i

przewidującym wyjątki od zasady składu jednoosobowego, zaliczył do tych

wyjątków jedynie sprawy o pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej, to

sprawy o zmianę orzeczenia ograniczającego władzę rodzicielską powinny być

rozpoznawane według ogólnej zasady, w składzie jednoosobowym. Jednakże w

ocenie tego Sądu bardziej przekonująca jest wykładnia art. 509 k.p.c. nawiązująca

do regulacji zawartej w art. 106 k.r.o., który nie przewiduje żadnych ograniczeń co

do zakresu zmiany zawartego w wyroku rozwodowym orzeczenia o władzy

rodzicielskiej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 579 k.p.c., sprawy o zmianę zawartego w wyroku orzekającym

rozwód rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej rozpoznaje sąd opiekuńczy w trybie

nieprocesowym. Podstawę materialnoprawną orzekania sądu opiekuńczego

stanowi art. 106 k.r.o. regulujący możliwość zmiany przez sąd opiekuńczy

zawartego w wyroku rozwodowym orzeczenia o władzy rodzicielskiej i sposobie jej

wykonywania, jeśli ze względu na zmianę okoliczności wymaga tego dobro dziecka.

Konieczność wprowadzenia odrębnej regulacji w tym przedmiocie wynika z tego, że

art. 577 k.p.c., uprawniający sąd opiekuńczy do zmiany swoich, nawet

prawomocnych postanowień, jeśli wymaga tego dobro osoby, której dotyczą, nie

mógłby mieć zastosowania do zmiany orzeczenia o władzy rodzicielskiej zawartego

w wyroku rozwodowym, nie jest to bowiem orzeczenie sądu opiekuńczego. Sąd

opiekuńczy, orzekając na podstawie art. 106 k.r.o. o zmianie zawartego w wyroku

rozwodowym rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej, orzeka w tym przedmiocie po

raz pierwszy.

Skład sądu w postępowaniu nieprocesowym reguluje art. 509 k.p.c., wobec

czego w zakresie objętym tym przepisem nie ma zastosowania art. 47 k.p.c.,

dotyczący składu sądu w procesie.

Zgodnie z art. 509 k.p.c., w postępowaniu nieprocesowym zasadą jest

rozpoznawanie spraw w składzie jednoosobowym, bez udziału ławników, a wyjątki

od tej zasady ustawodawca wymienił wyczerpująco w punktach od 1 do 4

omawianego przepisu. Jednym z tych wyjątków, objętym punktem 1, są sprawy o

pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej, które są rozpoznawane w

składzie trzyosobowym, z udziałem ławników. Zaliczenie do spraw rozpoznawanych

w składzie ławniczym także spraw o ograniczenie władzy rodzicielskiej nastąpiło w

wyniku zmiany dokonanej przez art. 1 pkt 82 ustawy z dnia 1 marca 1996 r.

nowelizującej kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 189); do tej chwili

art. 509 pkt 1 k.p.c. obejmował tylko sprawy o pozbawienie władzy rodzicielskiej.

Ustawodawca uznał zatem, że także sprawy o ograniczenie władzy rodzicielskiej

wymagają rozstrzygania z udziałem ławników, co powinno gwarantować

wszechstronne rozważenie wszystkich okoliczności faktycznych, z uwzględnieniem

dobra dziecka.

Na taki cel wprowadzenia składu ławniczego we wszystkich sprawach, w których

przedmiotem rozpoznania jest możliwość pozbawienia rodziców władzy

rodzicielskiej, wskazał Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5

listopada 1973 r., III CZP 67/73 (OSNC 1974, nr 7-8, poz. 126) i stanowisko to

należy podzielić w odniesieniu także do spraw o ograniczenie władzy rodzicielskiej,

objętych obecnie przez art. 509 pkt 1 k.p.c.

Ustawodawca, wymieniając w omawianym przepisie sprawy o ograniczenie

władzy rodzicielskiej jako sprawy rozpoznawane w składzie ławniczym, nie

zdefiniował tego rodzaju spraw ani nie wymienił szczegółowo katalogu spraw

mających taki charakter. Wynika to z zasad techniki legislacyjnej i nie może

stanowić argumentu dla uzasadnienia stanowiska, że skoro w przepisie tym nie

wymieniono spraw o zmianę orzeczenia o ograniczeniu władzy rodzicielskiej ani

spraw o zmianę zawartego w wyroku rozwodowym orzeczenia w tym przedmiocie,

to sprawy takie rozpoznawane są według ogólnych zasad art. 509 k.p.c. w składzie

jednoosobowym.

O tym, jaka sprawa jest sprawą o ograniczenie władzy rodzicielskiej, decyduje

materialnoprawne określenie pojęcia „ograniczenie władzy rodzicielskiej”, a więc

definicji tego pojęcia należy szukać w przepisach kodeksu rodzinnego i

opiekuńczego. Ustawodawca posłużył się nim w art. 58 § 1 i art. 107 § 1 k.r.o., nie

definiując go jednak. Wskazał jedynie, że sąd w wyroku rozwodowym albo w

okolicznościach określonych w art. 107 k.r.o. może powierzyć wykonywanie władzy

rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do

określonych obowiązków i uprawnień wobec osoby dziecka. W art. 109 k.r.o.

pojęcie ograniczenia władzy rodzicielskiej nie zostało natomiast w ogóle użyte, choć

powszechnie przyjmuje się, że zarządzenia, jakie może wydać sąd na podstawie

tego przepisu, stanowią ograniczenie władzy rodzicielskiej w ścisłym tego słowa

znaczeniu.

Jak wynika z art. 95 § 1 oraz art. 98 § 1 k.r.o., władza rodzicielska obejmuje w

szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i

majątkiem dziecka oraz wykonywania uprawnień i obowiązków jego przedstawiciela

ustawowego. W doktrynie przyjmuje się powszechnie, że o ograniczeniu władzy

rodzicielskiej można mówić wówczas, gdy dochodzi do ingerencji sądu w jej

wykonywanie i w wyniku tej ingerencji następuje zmiana władzy rodzicielskiej,

polegająca na zmniejszeniu jej zakresu w stosunku do zakresu przewidzianego we

wskazanych wyżej przepisach.

Nie ulega wątpliwości, że orzeczenie o władzy rodzicielskiej wydane na

podstawie art. 58 § 1 k.r.o. i polegające na powierzeniu jej wykonywania jednemu z

rodziców, a ograniczeniu władzy drugiego do określonych uprawnień i obowiązków

w stosunku do osoby dziecka, zawiera oba powyższe elementy. W wyniku

ingerencji sądu dochodzi do ograniczenia władzy rodzicielskiej tego z rodziców,

któremu jej nie powierzono i którego władza ograniczona została jedynie do

określonych w wyroku rozwodowym uprawnień i obowiązków. Takie stanowisko

prezentowane jest obecne na gruncie art. 58 § 1 k.r.o. zarówno w doktrynie, jak i

orzecznictwie (porównaj m.in. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z dnia 18 marca 1968 r., III CZP 70/66, OSNCP 1968, nr 5, poz. 77

oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1971 r., III CZP 69/71,

OSNCP 1972, nr 3, poz. 49).

Tak samo należy ocenić skutki, do jakich może dojść w wyniku ingerencji sądu

rozpoznającego sprawę wszczętą na podstawie o art. 106 k.r.o. i zmierzającą do

zmiany zawartego w wyroku rozwodowym orzeczenia o władzy rodzicielskiej, jeśli

zmiana ma polegać na jakimkolwiek ograniczeniu tej władzy jednego lub obojga

rodziców, w stosunku do regulacji zawartej w wyroku rozwodowym oraz we

wskazanych wyżej przepisach art. 95 § 1 i art. 98 § 1 k.r.o. Dotyczy to przykładowo

dalszego ograniczenia władzy rodzicielskiej tego z rodziców, któremu jej nie

powierzono, ograniczenia władzy rodzicielskiej obojga rodziców na podstawie art.

109 k.r.o., powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej temu z rodziców, który na

mocy wyroku rozwodowego miał ją dotychczas ograniczoną i ograniczenia władzy

drugiego, który do tej pory posiadał ją w pełnym zakresie. We wszystkich tych

wypadkach dochodzi, w wyniku ingerencji sądu, do zmniejszenia zakresu władzy

rodzicielskiej, jaka dotychczas przysługiwała jednemu lub obojgu rodzicom, a zatem

do ograniczenia tej władzy. Uznać więc trzeba, że sprawy w tym przedmiocie są

sprawami o ograniczenie władzy rodzicielskiej w rozumieniu art. 509 pkt 1 k.p.c.

Taka wykładnia uwzględnia cel art. 509 pkt 1 k.p.c., jakim jest poddanie

kolegialnej ocenie, z udziałem ławników, spraw o istotnym znaczeniu społecznym,

w których nadrzędne znaczenie ma dobro dziecka, a ustalone okoliczności

faktyczne dotyczące wykonywania władzy rodzicielskiej powinny być poddane

wnikliwej i wszechstronnej ocenie. Oceny takiej wymagają nie tylko sprawy o

ograniczenie władzy rodzicielskiej w ścisłym znaczeniu, lecz także sprawy o zmianę

orzeczenia w tym przedmiocie, jeśli zmiana ma polegać na ograniczeniu władzy

rodzicielskiej w stosunku do zakresu dotychczas przysługującego rodzicom lub

jednemu z nich. Podkreślić trzeba, że – jak wskazano wyżej – w sprawie o zmianę

zawartego w wyroku rozwodowym orzeczenia o władzy rodzicielskiej, sąd

opiekuńczy orzeka po raz pierwszy, a zatem po raz pierwszy ustala i ocenia

sytuację dziecka, dotychczasowy sposób wykonywania przez rodziców władzy

rodzicielskiej oraz wszystkie pozostałe okoliczności mające istotne znaczenie dla

dobra dziecka i decydujące o możliwości ograniczenia władzy rodzicielskiej jednego

lub obojga rodziców. Zakres ustaleń i oceny sądu musi być więc taki sam, jak przy

rozpoznawaniu każdej innej sprawy, w której może dojść do ograniczenia władzy

rodzicielskiej, toteż nie ma żadnych powodów, z punktu widzenia celu art. 509 pkt 1

k.p.c., by skład w sprawie o ograniczenie władzy rodzicielskiej sensu stricto różnił

się w sprawie o zmianę zawartego w wyroku rozwodowym orzeczenia o władzy

rodzicielskiej, zmierzającą do ograniczenia władzy rodzicielskiej jednego lub obojga

rodziców.

Jak podkreślił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 listopada 1973 r., III CZP

67/73, o składzie sądu decyduje nie rodzaj wydawanego orzeczenia, lecz przedmiot

rozpoznania. Dlatego sprawę, której przedmiotem jest zmiana zawartego w wyroku

rozwodowym orzeczenia o władzy rodzicielskiej jednego lub obojga rodziców przez

jej ograniczenie w stosunku do stanu dotychczasowego, rozpoznaje sąd w składzie

ławniczym niezależnie od tego, jakie zapadnie orzeczenie końcowe.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c. rozstrzygnął

przedstawione zagadnienie, jak w uchwale.