Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 101/09 Generato dall'IA

Supreme Court rejects erasing joint mortgage entries from some land registers while others remain valid.

Numero d'incarto III CZP 101/09
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court refused to issue a ruling on whether joint mortgage entries should be erased from only some land registers after a prior erasure from others. The creditor argued that the security remained valid, while the court noted that the underlying temporary security order was revoked due to missed appeal deadlines. The court decided that the legal status of each mortgage entry depends on the creditor's actions and that partial erasure is permissible when the security persists on other properties.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 76 ust. 1 i 2 u.k.w.h.; The court established that in joint mortgages, the extinction of the security on one property does not automatically extinguish it on others, allowing for differentiated erasure of entries based on the creditor's actions.

Parole chiave

Generato dall'IA
joint mortgage land register entry temporary security order mortgage extinction civil procedure appeal property law creditor rights

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 76 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.)
Tak też, z mocy uregulowania zawartego w art. 76 ust.
Art. 359 § 1 k.p.c.
na podstawie art. 359 § 1 k.p.c., gdyż sąd
art. 359 § 1 k.p.c
na podstawie art. 359 § 1 k.p.c., gdyż sąd
art. 7541 k.p.c
1804), a nie na podstawie art. 7541 k.p.c.
art. 1111 u.k.w.h
w dwóch nieruchomościach przed wejściem w życie art. 1111 u.k.w.h., o tyle
art. 76 u.k.w.h
prawa w wyniku późniejszego podziału nieruchomości (art. 76 u.k.w.h.) wskutek
art. 13 § 2 k.p.c
z art. 13 § 2 k.p.c.) chociaż – ze względu na szczególne unormowanie kwestii
art. 742 k.p.c
zmiany lub uchylenia postanowień w postępowaniu zabezpieczającym (art. 742
art. 178 ust. 1 Konstytucji
zasady podległości sędziów tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust.
art. 76 ust. 2 u.k.w.h
Jak wynika z art. 76 ust. 2 u.k.w.h., zależą one od

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CZP 64/02
22 października 2002 r., III CZP 64/02, Prok.i Pr.- wkł.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CZP 101/09

POSTANOWIENIE

Dnia 4 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z urzędu

przy uczestnictwie Jerzego G. i Leszka N.

o wykreślenie wpisu hipoteki przymusowej łącznej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 4 grudnia 2009 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w S.

postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2009 r.,

„Czy w przypadku hipoteki przymusowej łącznej wpisanej z urzędu

w wielu księgach wieczystych dopuszczalnym jest utrzymanie

w mocy wpisu hipoteki łącznej jedynie w części ksiąg, jeżeli po

rozpoznaniu i prawomocnym wykreśleniu tej hipoteki z pozostałych

ksiąg, na etapie postępowania apelacyjnego, nastąpiła zmiana

okoliczności polegająca na uchyleniu prawomocnego orzeczenia

stanowiącego podstawę wykreślonego wpisu?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione

zagadnienie

prawne

wyłoniło

się

w

następujących

okolicznościach: wierzyciel – Leszek N. przed wytoczeniem powództwa o zapłatę

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „R.” w M. uzyskał w dniu 27 listopada 2000 r.

zabezpieczenie roszczenia pieniężnego m.in. przez obciążenie hipoteką przymusową

udziałów Spółdzielni „R.” w dwóch nieruchomościach, dla których prowadzone są

księgi wieczyste Kw 13611 i Kw 6757. Z nieruchomości tych wydzielane były następnie

lokale stanowiące przedmiot odrębnej własności. Do ich ksiąg wieczystych

dokonywano stosownych wpisów hipoteki zabezpieczającej roszczenie Leszka N.

Tak też, z mocy uregulowania zawartego w art. 76 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz.

1361 ze zm. dalej powoływana jako „u.k.w.h.”), w wyniku wyodrębnienie garażu

stanowiącego samodzielny lokal użytkowy, powstała hipoteka przymusowa łączna

ujawniona w Kw 37252, której wykreślenia dotyczy rozpatrywana aktualnie sprawa.

Na skutek wniosku o uchylenie zarządzenia tymczasowego zgłoszonego przez

Spółdzielnię Mieszkaniową „R.” Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z dnia 28

września

2007

r.

uchylił

swoje

postanowienie

z

listopada

2000

r.

o zabezpieczeniu roszczenia hipoteką przymusową. W uzasadnieniu wskazał, że

zabezpieczenie wygasło z uwagi na niewystąpienie przez wierzyciela w 14-dniowym

terminie z powództwem przeciwko Spółdzielni „R.”.

Wierzyciel, który wykazywał, że pozew złożył we właściwym czasie i uzyskał

korzystne dla siebie orzeczenie zasądzające należność, uchybił terminowi do

złożenia zażalenia na postanowienie z 28 września 2007 r. Jego wniosek

o przywrócenie terminu został oddalony, a zażalenie prawomocnie odrzucone. Po

nieudanej próbie uzyskania orzeczenia „o przywróceniu mocy prawnej zarządzenia

tymczasowego", wierzyciel zwrócił się do Sądu Okręgowego z wnioskiem o uchylenie

postanowienia z dnia 28 września 2007 r. na podstawie art. 359 § 1 k.p.c., gdyż sąd

orzekający nie wiedział o fakcie wytoczenia przez niego powództwa w terminie.

Wniosek ten

został

oddalony przez Sąd

Okręgowy,

ale

Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 31 października 2008 r. uwzględnił zażalenie wierzyciela

i zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że na podstawie art. 359 § 1 k.p.c.

uchylił postanowienie Sądu Okręgowego w S. z dnia 28 września 2007 r. (uchylające

zabezpieczenie). Sąd odwoławczy zaznaczył, że oceny upadku zabezpieczenia należy

dokonywać w oparciu o przepisy kodeksu postępowania cywilnego sprzed zmiany

wprowadzonej w dniu 5 lutego 2005 r. (art. 7 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o

zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

– Dz. U. Nr 172, poz. 1804), a nie na podstawie art. 7541 k.p.c. W jego ocenie

wydanie tytułu wykonawczego nie wpływa na byt wydanego wcześniej tytułu

zabezpieczającego.

W okresie pomiędzy uprawomocnieniem się postanowienia o uchyleniu

zabezpieczenia,

a

wydaniem

postanowienia

o

uchyleniu

postanowienia

uchylającego Spółdzielnia Mieszkaniowa „R.” wystąpiła o wykreślenie wpisu

hipoteki

przymusowej

na

nieruchomościach

Spółdzielni,

przedkładając

postanowienie Sądu Okręgowego w S. z dnia 28 września 2007 r. Na tej podstawie

wydane zostało zarządzenie o wykreśleniu hipoteki z księgi wieczystej Kw nr

1311 i Kw 6757 z udziałów wnioskodawczyni oraz ze współobciążonych udziałów

pozostałych współwłaścicieli nieruchomości i z ksiąg wieczystych założonych dla

wyodrębnionych lokali. Od powyższych wpisów (wykreśleń) wierzyciel wniósł

apelacje. W większości spraw Sąd Okręgowy apelacje te oddalił, powołując się

na prawomocne postanowienie z 28 września 2007 r. Natomiast w sprawie

niniejszej, dotyczącej wykreślenia hipoteki w księdze wieczystej Kw 37252,

prowadzonej dla nieruchomości położonej w M. przy ul. K. [...], postępowanie się

przedłużyło na tyle, że przed rozpoznaniem apelacji doszło do wydania przez Sąd

Apelacyjny postanowienia z 31 października 2008 r., uchylającego postanowienie z

28 września 2007 r.

W

konsekwencji

Sąd

Okręgowy

w

S. stanął

przed

problemem

przedstawionym w zadanym pytaniu. Jego wątpliwości wywołało zagrożenie,

jakie

uwzględnienie

zmian

spowodowanych

wydaniem

postanowienia

z 31 października 2008 r. stanowi dla spójności zabezpieczenia hipotecznego.

Zwrócił uwagę, że z istoty hipoteki przymusowej łącznej wynika konieczność

przyjęcia jednakowego rozwiązania w stosunku do wszystkich nieruchomości, na

których

ciąży

hipoteka,

a

różnicowanie

sytuacji

prawnej

właścicieli

jest

nieuzasadnione. Ustawodawca traktuje hipotekę łączną jako jedno prawo. Wskazuje

na to, zdaniem Sądu, regulacja zawarta w § 11 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg

wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122 z późn. zm.,

powoływanego dalej jako „rozporządzenie”), nakazująca sądowi w przypadku

wykreślenia prawa, roszczenia, innego ciężaru lub ograniczenia, które wygasło

względem jednej nieruchomości i zostało z niej wykreślone, ujawnienie tego faktu

z urzędu w pozostałych księgach wieczystych prowadzonych dla współobciążonych

nieruchomości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie należy zwrócić uwagę na nieścisłość, jaka wkradła się do pytania

sformułowanego przez Sąd Okręgowy. Sąd ten przyczyny powstałych wątpliwości

upatruje w tym, że nastąpiła „zmiana okoliczności polegająca na uchyleniu

prawomocnego orzeczenia stanowiącego podstawę wykreślonego wpisu". Z ustaleń

faktycznych wynika jednak, że z księgi wieczystej wykreślony został wpis hipoteki,

którego podstawę stanowiło postanowienie o zabezpieczeniu (z 27 listopada 2000 r.),

a nie prawomocne postanowienie o uchyleniu postanowienia zabezpieczającego

(z 28 września 2007 r.). Dlatego zagadnienie prawne dotyczy w istocie dopuszczalności

utrzymania w mocy wpisu hipoteki łącznej jedynie w części ksiąg, jeżeli po

prawomocnym wykreśleniu tej hipoteki z pozostałych ksiąg nastąpiła zmiana

okoliczności polegająca na uchyleniu prawomocnego orzeczenia stanowiącego

podstawę wykreślenia (a nie „wykreślonego”) wpisu.

Przebieg postępowania zabezpieczającego i jego wieczystoksięgowych

skutków obciążony jest szeregiem uchybień, których konsekwencje dostrzegł Sąd

Okręgowy.

Pomijając

już

kwestię

prawidłowości

realizacji

ustanowionego

zabezpieczenia poprzez pierwotny wpis hipoteki łącznej na udziałach dłużnika

w dwóch nieruchomościach przed wejściem w życie art. 1111 u.k.w.h., o tyle

nieistotną, że wpis do księgi wieczystej Kw 37252 uwzględniał stan powstały z mocy

prawa w wyniku późniejszego podziału nieruchomości (art. 76 u.k.w.h.) wskutek

wyodrębnienia z niej garażu; niewątpliwie główną przyczyną powstałych komplikacji

było wadliwe ustalenie przez Sąd Okręgowy, że wierzyciel nie wytoczył w terminie

powództwa o zabezpieczone roszczenie. Problemy pogłębiło uchybienie przez

wierzyciela terminowi do zaskarżenia postanowienia stwierdzającego upadek

zabezpieczenia, które się uprawomocniło i stało podstawą wykreślenia szeregu

wpisów hipoteki łącznej z ksiąg wyodrębnionych lokali i garaży. Wreszcie doszło do

zmiany tego postanowienia na podstawie odpowiednio stosowanego art. 359 § 1 k.p.c.

(w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) chociaż – ze względu na szczególne unormowanie kwestii

zmiany lub uchylenia postanowień w postępowaniu zabezpieczającym (art. 742

k.p.c.), możliwość wykorzystania art. 359 § 1 k.p.c. nie jest oczywista.

Powstały splot zdarzeń procesowych wywołał stan na tyle szczególny, że

w jego kontekście udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie, czy to twierdzącej, czy

przeczącej, w istocie prowadziłoby do przesądzenia przez Sąd Najwyższy wyniku

sprawy. Tymczasem instytucja pytań prawnych, prowadząca do związania sądów

orzekających

w danej sprawie poglądem Sądu Najwyższego

wyrażonym

w uchwale, musi być stosowana z rozwagą i poszanowaniem konstytucyjnej

zasady podległości sędziów tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1

Konstytucji), a także przy uwzględnieniu odmiennych zadań pełnionych przez sądy

powszechne i Sąd Najwyższy. Z tej przyczyny niedopuszczalne jest przedstawienie

jako zagadnienia prawnego pytania, odpowiedź na które byłaby równoznaczna

z rozstrzygnięciem

sprawy

(por.

postanowienie

Sądu

Najwyższego

z

22 października 2002 r., III CZP 64/02, Prok.i Pr.- wkł. 2003/7-8/37). Zgłoszone

przez Sąd Okręgowy wątpliwości, mają za cel uzyskanie wskazówki, czy –

w okolicznościach rozpatrywanej sprawy – dopuszczalne jest utrzymanie w mocy

wpisu hipoteki łącznej, stanowią więc pytanie o sposób rozstrzygnięcia sprawy,

a nie ogólnie sformułowany problem prawny. Z tych względów, na podstawie art. 61

§ 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240,

poz. 2052 ze zm.) należało odmówić podjęcia uchwały.

Zaznaczyć jednak trzeba, że problem z jakim zmierzyć się musi Sąd

Okręgowy wymaga oceny uwzględniającej ograniczony zakres badania sprawy

w postępowaniu wieczystoksięgowym. Sąd wieczystoksięgowy nie jest uprawniony

do dokonywania własnych ustaleń w kwestii tego, czy doszło do upadku

zabezpieczenia. Podstawą wykreślenia przezeń wpisów hipoteki jest dopiero

stosowne orzeczenie: postanowienie o uchyleniu postanowienia o zabezpieczeniu

roszczenia pieniężnego przez ustanowienie hipoteki przymusowej, postanowienie

o stwierdzeniu wygaśnięcia zabezpieczenia z mocy prawa albo wyrok wydany

w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem

prawnym. Skoro do zastosowania § 11 ust. 4 rozporządzenia, a tylko ten przepis

mógł stanowić podstawę wykreślenia z urzędu hipoteki ze wszystkich ksiąg

wieczystych prowadzonych dla nieruchomości współobciążonych, niezbędne jest

stwierdzenie, że doszło do wygaśnięcia hipoteki, ostanie się postanowienia

z 27 listopada 2000 r. o zabezpieczeniu roszczenia, stanowiące wynik

prawomocnego uchylenia przez Sąd Apelacyjny postanowienia o stwierdzeniu

wygaśnięcia (uchyleniu) zabezpieczenia hipotecznego, stwarza w postępowaniu

wieczystoksięgowym stan wyłączający zastosowanie § 11 ust. 4 rozporządzenia.

W doktrynie formułowane są różne koncepcje wyjaśniające charakter prawny

hipoteki łącznej. Za dominujące można uznać stanowisko o wielości praw

obciążających poszczególne nieruchomości, wyrażające myśl, że hipotek jest tyle,

ile jest obciążonych nieruchomości, przy czym hipoteki te cechuje wzajemny

związek wynikający z zabezpieczenia tej samej wierzytelności. Samodzielność

każdej z nich przejawia się w tym, że każda z nich może stanowić odrębny

przedmiot rozporządzenia. Podnoszony przez Sąd Okręgowy argument o potrzebie

zachowania

zbieżności

sytuacji

prawnej

wszystkich

współobciążonych

nieruchomości uzasadniony jest jedynie w wypadku wygaśnięcia hipoteki jako

całości, gdyż wówczas nastąpić powinno wykreślenie wpisów hipotek w księgach

wieczystych wszystkich obciążonych wcześniej nieruchomości. Jeśli natomiast

hipoteka łączna istnieje, losy hipotek obciążających poszczególne nieruchomości

mogą kształtować się różnie. Jak wynika z art. 76 ust. 2 u.k.w.h., zależą one od

działań podejmowanych przez wierzyciela, który według swego uznania może

dokonać podziału hipoteki pomiędzy poszczególne nieruchomości, a nawet zwolnić

niektóre nieruchomości z obciążenia hipotecznego. Przyjęcie konstrukcji zakładającej

istnienie tylu hipotek, ile jest obciążonych nią nieruchomości, powoduje, że nawet

wygaśnięcie hipotek na niektórych nieruchomościach nie pociąga za sobą

wygaśnięcia

pozostałych.

W

konsekwencji

dopuszczalne

zróżnicowanie sytuacji prawnej właścicieli tych nieruchomości.

jest

także

Kończąc należy zwrócić uwagę na aspekt sprawy pomijany w rozważaniach

przez Sąd Okręgowy. W sytuacji, w której – jak przyjmuje Sąd Apelacyjny

w uzasadnieniu postanowienia z 31 października 2008 r. i co akceptuje Sąd

Okręgowy – nie wygasło zabezpieczenie ustanowione zarządzeniem tymczasowym,

wątpliwości może budzić nie tyle istnienie podstaw do wykreślenia wpisów, ile

zasadność dokonanych wcześniej prawomocnych wykreśleń hipoteki przymusowej.

Argument o potrzebie zachowania równości między dłużnikami nie powinien usunąć

z pola widzenia interesu wierzyciela hipotecznego, któremu nadal przysługuje

zabezpieczenie.