Supreme Court dismissed appeal on costs, ruling special circumstances for exemption were not met.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court rejected the appellant's appeal regarding the allocation of litigation costs in a civil dispute. The appellant argued that special circumstances under Article 102 of the Code of Civil Procedure warranted exemption from costs due to the merits of the claim and the defendant's partial fee waiver. The court held that these factors did not constitute special circumstances justifying a departure from the general rule of cost allocation.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 102 k.p.c.; Art. 98 k.p.c.: Special circumstances justifying exemption from costs must be proven by the losing party; general arguments regarding claim merits or opponent's fee status do not suffice.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZ 63/11
POSTANOWIENIE
Dnia 25 listopada 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)
SSN Mirosław Bączyk
SSN Marta Romańska (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa B. sp. z o.o. w B.
przeciwko E.Ł.-G.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 25 listopada 2011 r.,
zażalenia strony powodowej na postanowienie o kosztach zawarte
w wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 21 czerwca 2011 r.,
1)
2)
3)
odrzuca zażalenie na rozstrzygnięcia zawarte w pkt 1.b.,
1.c. i 3 wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21 czerwca
2011 r.;
oddala zażalenie na rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2
wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r.;
zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanej 1.200
(tysiąc dwieście) zł tytułem kosztów postępowania
zażaleniowego.
Uzasadnienie
Postanowieniami zawartymi w punktach 1.b, 1.c, 2. oraz 3. wyroku
z 11 czerwca 2011 r. Sąd Apelacyjny zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę
11.742,95 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, nakazał pobranie od powódki
na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w K. 5.700 zł tytułem części opłaty
sądowej od apelacji, od której pozwana była zwolniona oraz zasądził od powódki na
rzecz pozwanej kwotę 19.334,60 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania
apelacyjnego i kasacyjnego. Jako podstawę tego rozstrzygnięcia wskazał art. 98
k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a co do opłaty od skargi kasacyjnej – art. 113 ust.
1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r.
Nr 90, poz. 594 ze zm.; dalej - u.k.s.c.).
W zażaleniu na postanowienia zawarte w pkt 1.b, 1.c, 2. oraz 3. wyroku
z 11 czerwca 2011 r. powódka zarzuciła, że zostało ono wydane z naruszeniem art.
102 k.p.c. w związku z jego niezastosowaniem oraz art. 98 k.p.c. i art. 13 ust. 1
u.k.s.c. w związku z ich niewłaściwym zastosowaniem. Stwierdziła, że w sprawie
zachodziły przesłanki odstąpienia od obciążania jej kosztami postępowania,
z uwagi
na
jej
przekonanie
o
zasadności
wytoczonego
powództwa,
zakwestionowane dopiero przez Sąd Najwyższy w wyroku z 17 grudnia 2010 r.
(III CSK 75/10, niepubl.). Wskazała ponadto, że żądanie uznania czynności prawnej
za bezskuteczną pozostaje w związku z roszczeniem przysługującym jej wobec
męża pozwanej, którego dochodzenie i egzekucja wiązały się z poniesieniem przez
nią kosztów. Jako podstawę zastosowania art. 102 k.p.c. wskazała także fakt
częściowego zwolnienia pozwanej od kosztów sądowych pomimo posiadania przez
nią majątku pozwalającego na ich poniesienie.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych postanowień i odstąpienie od
obciążania jej kosztami postępowania.
Pozwana wniosła o odrzucenie zażalenia odnośnie do rozstrzygnięć
zawartych w punktach 1.b, 1.c, i 3. wyroku oraz o jego oddalenie w pozostałej
części i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego
przysługuje na postanowienia sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które
nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Pozwana trafnie
zauważa, że postanowienia zawarte w punktach 1.b oraz 1.c wyroku z 21 czerwca
2011 r. nie mieszczą się w granicach tego przepisu i zażalenie do Sądu
Najwyższego jest w stosunku do nich niedopuszczalne.
Po pierwsze, postanowieniem zawartym w punkcie 1.b wyroku Sąd
Apelacyjny, oddalając powództwo w części, w której uwzględnił je Sąd Okręgowy,
orzekł o kosztach postępowania będących przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu
pierwszej instancji. Postanowienie to nie podlega więc kontroli instancyjnej
na podstawie
art.
3941
§
pkt
k.p.c.,
co
znajduje
potwierdzenie
w konsekwentnym stanowisku Sądu Najwyższego (por. m.in. postanowienia:
z 16 czerwca 2010 r., I CZ 30/10, niepubl., z 3 grudnia 2010 r., I CZ 122/10,
niepubl. oraz z 6 maja 2011 r., II CZ 5/11, niepubl.).
Po drugie, postanowienia zawarte w punktach: 1.c oraz 3. dotyczą opłat
sądowych, odpowiednio: od apelacji i od skargi kasacyjnej. W myśl art. 2 ust. 1
u.k.s.c.
stanowią
w rozumieniu art.
zastosowania
art.
one
koszty
98 k.p.c.,
o
§1
sądowe,
nie
zaś
koszty
których rozstrzygnięcie
pkt
k.p.c.
Jak
postępowania
wyczerpuje
wskazał
Sąd
zakres
Najwyższy
w postanowieniu z 24 marca 2011 r., I CZ 109/10 (nie publ.), zażalenie na
postanowienie w przedmiocie nieuiszczonych kosztów sądowych, rozliczanych
na podstawie art. 113 u.k.s.c. (omyłkowo oznaczonym przez skarżącą jako art. 13
tej ustawy), jest niedopuszczalne.
W zakresie postanowienia zawartego w punkcie 2. wyroku z 21 czerwca
2011 r. należy natomiast zaznaczyć, że skorzystanie ze szczególnego rozwiązania
przewidzianego przez art. 102 k.p.c. podlega dyskrecjonalnej ocenie sądu
rozpoznającego sprawę i może zostać zakwestionowane w ramach kontroli
instancyjnej jedynie w razie oczywistego naruszenia reguł stosowania tego przepisu
(tak Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniach: z 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10,
nie publ. oraz z 15 czerwca 2011 r., V CZ 23/11, nie publ.). W okolicznościach
sprawy nie można stwierdzić, by niezastosowanie przez Sąd drugiej instancji art.
102 k.p.c. nastąpiło z rażącym naruszeniem tych reguł.
W szczególności dotyczy to twierdzenia skarżącej, że w chwili wnoszenia
powództwa była ona przekonana o przysługiwaniu jej dochodzonego roszczenia,
co miało znajdować uzasadnienie m.in. w treści wyroku Sądu Najwyższego z 28
kwietnia 2004 r. (III CK 469/02, OSNC 2005, nr 5, poz. 85, BSN 2004, nr 10,
poz. 12). Przekonanie to zostało podważone dopiero wskutek wydania przez Sąd
Najwyższy wyroku z 17 grudnia 2010 r. (III CSK 75/10, nie publ.). Skarżąca nie
dostrzega jednak, że powołane orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczą całkowicie
odmiennych kwestii: o ile w pierwszym z nich wyrażony został ogólny pogląd
o dopuszczalności stosowania art. 527 k.c. do umowy o podział majątku wspólnego
po ustaniu ustawowej wspólności małżeńskiej, to drugie dotyczyło konkretnych
warunków zastosowania tej regulacji w okolicznościach sprawy – zwłaszcza
konieczności stwierdzenia, że wskutek zawarcia umowy doszło do pokrzywdzenia
wierzyciela. Wbrew twierdzeniom skarżącej, Sąd Najwyższy w drugim orzeczeniu
jedynie doprecyzował swoje stanowisko w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.
Trudno uznać tym samym, by na podstawie pierwszej, ogólnej wypowiedzi
Sądu Najwyższego, skarżąca mogła wyrobić sobie uzasadnione przekonanie
o dopuszczalności wystąpienia z roszczeniem z art. 527 k.c., które okazało się
nietrafne dopiero w świetle kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego. W zakresie tym
nie zachodzą więc szczególne okoliczności, w rozumieniu art. 102 k.p.c.
uzasadniające odstąpienie od obciążania strony przegrywającej sprawę kosztami
postępowania.
Z perspektywy możliwości zastosowania w sprawie art. 102 k.p.c. bez
znaczenia
pozostają
Z samego faktu
pieniężnego
także
inne
przysługiwania
oraz poniesienia
jej
okoliczności
wskazane
względem
męża
kosztów związanych
przez
skarżącą.
pozwanej
roszczenia
z jego
dochodzeniem
i egzekucją nie można wyciągnąć wniosku, by zasądzenie od niej kosztów
postępowania w przegranej sprawie o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną
naruszało względy słuszności. Argumentacja ta prowadziłaby do wniosku
o konieczności stosowania art. 102 k.p.c. w każdym przypadku oddalenia
powództwa opartego na art. 527 k.c. Konkluzja taka byłaby jednak niemożliwa
do zaakceptowania z perspektywy ogólnych reguł zwrotu kosztów postępowania
cywilnego. Zmierzają one do równomiernego rozłożenia ryzyka finansowego
związanego z udziałem w postępowaniu, przewidując w art. 98 k.p.c. obciążenie
kosztami strony, której twierdzenia okazały się bezzasadne. Jedynie w wyjątkowych
wypadkach, do których zalicza się także art. 102 k.p.c., ustawodawca zezwala
sądowi na odmienne rozłożenie kosztów postępowania pomiędzy stronami
ze względu na szczególne okoliczności sprawy. W konsekwencji, regulacje te nie
powinny być interpretowane rozszerzająco i odnoszone z góry do pewnej ogólnie
określonej kategorii roszczeń. Wniosek taki prowadziłby do sytuacji, w której
finansowe ryzyko prowadzenia sporu z góry spoczywałoby wyłącznie na stronie
pozwanej, ponoszącej koszty postępowania niezależnie od wyniku sprawy
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 października 2011 r., IV CZ 72/11,
nie publ.).
Nie można także podzielić twierdzenia skarżącej, by za koniecznością
zastosowania art. 102 k.p.c. przemawiał fakt – jej zdaniem – bezzasadnego
częściowego zwolnienia pozwanej od kosztów postępowania. W uzasadnieniu
zażalenia
nie
wykazano,
by kwestia
ta,
prawomocnie
rozstrzygnięta
na
wcześniejszym etapie postępowania, przekładała się na konieczność odstąpienia
od obciążania skarżącej kosztami postępowania.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 398 14 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3
k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu, o kosztach postępowania rozstrzygając na
podstawie art. 98 § 1 k.p.c. oraz art. 109 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw.
z art. 39821 k.p.c. w zw. z § 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności
radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej
udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.
1349 ze zm.).
jw