Supreme Court dismisses appeal for non-payment of basic court fee despite prior fee waiver. Appeal rejected under Art. 1302 § 3 CPC as fee obligation remained. Court notes fee waiver expired before appeal stage. Lawyer must verify fee status and procedural deadlines. What can I do? Is this possible?
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the appellant's cassation appeal because the basic court fee was not paid, despite a prior waiver of costs. The appellant argued that the earlier fee exemption should extend to the cassation proceedings, but the court held that the statutory obligation to pay the fixed fee persisted until explicitly abolished. Consequently, the appeal was rejected under Article 1302 § 3 of the Civil Procedure Code, though the appellant was exempted from legal representation costs due to financial hardship.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 1302 § 3 k.p.c.; Art. 14 ust. 2 u.k.s.c.; Art. 100 ust. 2 u.k.s.c.; The prior waiver of court costs by a common court does not automatically extend to cassation proceedings if the specific obligation to pay the basic fee remains in force under the applicable law at the time of filing.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZ 6/08
POSTANOWIENIE
Dnia 13 marca 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)
SSN Antoni Górski (sprawozdawca)
SSN Irena Gromska-Szuster
w sprawie z powództwa S. Z.
przeciwko Skarbowi Państwa - Powiatowej Komendzie Policji w K. i X. Komendantowi
Wojewódzkiemu Policji w K.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 marca 2008 r.,
zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r.,
sygn. akt I ACa (…),
oddala zażalenie; nie obciąża powoda kosztami zastępstwa prawnego w
postępowaniu zażaleniowym.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 listopada 2007 r. Sąd Apelacyjny
odrzucił skargę kasacyjną powoda S. Z., od której nie została uiszczona należna opłata
sądowa, jak również nie złożono wniosku o zwolnienie od obowiązku jej uiszczenia. Sąd
stwierdził, że uzyskane przez powoda w trakcie postępowania przed sądami
powszechnymi zwolnienie od kosztów sądowych nie rozciąga się, w obecnym stanie
prawnym, na postępowanie wywołane wniesieniem skargi kasacyjnej. Na poparcie
powyższego stanowiska przywołano pogląd wyrażony w postanowieniu SN z dnia 23
stycznia 2007 r., III CZ 3/07 (niepubl.). Skarga kasacyjna podlegała zatem odrzuceniu
na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. Skarżący zakwestionował zasadność powyższego
poglądu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Nie ulega wątpliwości, że powód został zwolniony postanowieniem Sądu
Okręgowego w K. z 31 grudnia 2004 r. od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w
całości. W zażaleniu zwrócono uwagę na zagadnienie czy skarżący zobowiązany był
jednak opłacić skargę kasacyjną lub ponownie wystąpić o zwolnienie go od obowiązku
uiszczenia kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika, czy też
uzyskane wcześniej zwolnienie rozciąga się także na etap postępowania kasacyjnego,
które służy wzruszeniu prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji. Zagadnienie to
jest kontrowersyjne, zaś zarówno w judykaturze, jak i w doktrynie, prezentowane są
różne stanowiska.
Bez wątpienia w poprzednim stanie prawnym, tj. przez dniem 6 lutego 2005 r.
dominował pogląd, że zwolnienie strony od kosztów sądowych przez sąd powszechny
rozciąga się także na postępowanie kasacyjne (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z
dnia 20 lipca 2000 r., III CZ 43/00, OSNC 2000, nr 11, poz. 202, i z dnia 20 października
2006 r., IV CZ 77/06, niepubl.). Po nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego ustawą
z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), w wyniku której skarga
kasacyjna uzyskała charakter nadzwyczajnego środka zaskarżenia, przysługującego od
prawomocnego
orzeczenia
podtrzymujących
pogląd,
sądu
że
drugiej
zwolnienie
instancji,
od
kosztów
obok
licznych
sądowych
orzeczeń
udzielone
w
postępowaniu przed sądem pierwszej lub drugiej instancji dotyczy także postępowania
kasacyjnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2007 r., l CZ 54/07,
niepubl. i postanowienie z dnia 21 września 2007 r., V CZ 81/07, niepubl.), pojawiły się
orzeczenia przyjmujące, że zwolnienie od kosztów sądowych udzielone w postępowaniu
przed sądem pierwszej lub drugiej instancji nie rozciąga się na postępowanie kasacyjne
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2007 r., III CZ 3/07, niepubl.,
i z dnia 24 sierpnia 2007 r., l CZ 98/07, niepubl.). Uzasadnienie wyrażonego w nich
zapatrywania powołuje się na nieistnienie przepisu przesuwającego czasową granice
zwolnienia od kosztów sądowych poza datę prawomocnego zakończenia sprawy.
Należy zwrócić uwagę, że powyższa rozbieżność w orzecznictwie skłoniła
Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do przedstawienia Sądowi Najwyższemu do
rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego: „czy zwolnienie od kosztów sądowych udzielone
stronie w postępowaniu rozpoznawczym obejmuje także postępowanie wszczęte
wniesieniem skargi kasacyjnej?” (wniosek z dnia 23 listopada 2007 r., BSA l - 4110 6/07). Stosowna uchwała Sądu Najwyższego nie została jednak jeszcze podjęta.
W ocenie Sądu Najwyższego w składzie obecnie orzekającym należy
opowiedzieć się za stanowiskiem przyjmującym, że zwolnienie od kosztów sądowych
udzielone stronie w postępowaniu przed sądem pierwszej lub drugiej instancji rozciąga
się także na postępowanie wywołane wniesieniem skargi kasacyjnej.
Stanowisko takie znajduje oparcie w art. 771 k.p.c., który stanowi, że zwolnienie
od kosztów sądowych przyznane przez sąd w postępowaniu rozpoznawczym lub z
którego strona korzysta z mocy ustawy, rozciąga się także na postępowanie
egzekucyjne. Jak zwrócono uwagę w literaturze przedmiotu, przepis ten wskazuje na
utrzymywanie się zwolnienia od kosztów sądowych przez całe postępowanie
rozpoznawcze - a więc także w toku postępowania kasacyjnego, które jest również
postępowaniem rozpoznawczym. Rozciągniecie zwolnienia od kosztów sądowych na
postępowanie egzekucyjne nie oznacza spowodowania „odżycia” tego zwolnienia w
postępowaniu egzekucyjnym po jego nieistnieniu w okresie obejmującym postępowanie
kasacyjne, lecz przesunięcie jego czasowej granicy poza wszystkie stadia postępowania
rozpoznawczego.
Ponadto zgodnie z art. 91 k.p.c. pełnomocnictwo procesowe obejmuje z mocy
samego prawa umocowanie nie tylko do łączących się ze sprawą czynności
procesowych w postępowaniu przed sądem pierwszej i drugiej instancji, lecz także do
łączących się ze sprawą czynności procesowych wykraczających poza tok instancji w
sprawie, w tym - choć nie zostało to wyraźnie wysłowione w tym przepisie - do
wniesienia skargi kasacyjnej i jej popierania. Regulacja ta w pierwotnym brzmieniu
wyraźnie wskazywała na objęcie umocowaniem pełnomocnika procesowego wniesienia
podania o złożenie rewizji nadzwyczajnej i podejmowania czynności w postępowaniu
wywołanym złożeniem rewizji nadzwyczajnej. Trudno obecnie zająć odmienne
stanowisko - jeżeli nie chce się aprobować sytuacji paradoksalnych - co do objęcia
umocowaniem pełnomocnika procesowego możliwości wniesienia skargi kasacyjnej i jej
popierania, zwłaszcza w zestawieniu z wyraźnie przewidzianym w art. 91 k.p.c.
uprawnieniem do wniesienia skargi o wznowienie postępowania oraz do wszelkich
czynności dotyczących egzekucji.
Wreszcie - jak trafnie zauważono w piśmiennictwie - upadek sądowego
zwolnienia od kosztów sądowych z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia kończącego
postępowanie apelacyjne zmuszałby do cofnięcia ustanowienia dla strony zwolnionej od
kosztów sądowych adwokata lub radcy prawnego (art. 120 § 1 w związku z art. 117 § 1
k.p.c.). W konsekwencji powstawałaby sytuacja trudna do aprobaty z punktu widzenia
zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji): osoba uboga traciłaby na
etapie bezpośrednio poprzedzającym postępowanie kasacyjne fachową pomoc prawną,
natomiast osoba korzystająca z usług adwokata lub radcy prawnego z wyboru pomoc tę
zachowywałaby. Z kolei konieczność ponownego ubiegania się o zwolnienie od kosztów
sądowych w postępowaniu kasacyjnym należałoby ocenić jako rozwiązanie wysoce
nieracjonalne, wydłużające postępowania sądowe i bezzasadnie narażające strony na
niekorzystne skutki procesowe.
Mimo trafności argumentacji podniesionej przez skarżącego, zażalenie podlega
oddaleniu. Skarga kasacyjna została wniesiona przez zawodowego pełnomocnika w
dniu 19 listopada 2007 r. Należy zwrócić uwagę, że odnośnie do podmiotów
zwolnionych od kosztów sądowych istniał wówczas obowiązek uiszczenia przez
zawodowego pełnomocnika opłaty podstawowej w wysokości stałej 30 zł, bez wzywania
o jej uiszczenie. Wynikał on z art. 14 ust. 2 oraz art. 100 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca
2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.).
Konsekwencje nie wykonania tego obowiązku jest art. 1302 § 3 k.p.c., nakazujący
odrzucenie przez sąd nieopłaconego, między innymi opłatą podstawową, środka
odwoławczego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało przesądzone, że opłata
podstawowa ma charakter opłaty w wysokości stałej w rozumieniu tego przepisu (por.
postanowienia z dnia 30 maja 2006 r., l CZ 23/06, niepubl., z dnia 2 czerwca 2006 r., II
UZ 14/06, OSNP 2007, nr 11-12, poz. 175, uchwały z dnia 26 września 2006 r., UZP
11/06 OSNP 2007, nr 11-12, poz. 163, z dnia 13 października 2006 r., III CZP 75/06,
OSNC 2007, nr 6, poz. 86).
Obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej przez stronę zwolnioną przez sąd od
kosztów sądowych został uchylony dopiero przez ustawę z dnia 14 grudnia 2006 r. o
zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 21,
poz. 123) tylko w sprawach wszczętych po dniu jej wejścia w życie, tj. po dniu 10
czerwca 2007 r. Zmiana ta nie objęła jednak swoim zasięgiem rozpoznawanej sprawy.
Zgodnie bowiem z art. 2 ustawy zmieniającej, do spraw wszczętych przed jej wejściem
w życie stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustawodawca znosząc obowiązek
uiszczania opłaty podstawowej nie wprowadził zasady podwójnego odesłania, a zatem
wyłączone jest stosowanie art. 149 ust. 1 u.k.s.c. (por. postanowienia SN z dnia 20
września 2007 r. II CZ 64/07, niepubl., z dnia 24 października 2007 r., IV CZ 75/07,
niepubl., z dnia 20 grudnia 2007 r., V CSK 454/07, niepubl.).
W rozpoznawanej sprawie, która została wszczęta przed wskazaną powyżej datą,
zawodowy pełnomocnik uchybił obowiązkowi uiszczenia opłaty podstawowej w terminie
otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej. Należy zatem uznać, że zaskarżone
postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r., którym sąd ten odrzucił
skargę kasacyjną powoda S. Z., mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji (art. 398 15 k.p.c. w zw.
z art. 3941 § 3 k.p.c.). Z uwagi na trudną sytuację materialną w jakiej się znajduje,
powód
nie
został
obciążony
zażaleniowym (art. 102 k.p.c.).
kosztami
zastępstwa
prawnego
w postępowaniu