Supreme Court quashes appeal ruling for improper form, requiring explicit dismissal of main claim in judgment text.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appellate court's ruling because it failed to formally dismiss the main claim in the judgment's operative part, despite finding it unfounded in the reasoning. The appellants argued this violated procedural rules regarding the handling of main versus incidental claims, while the respondent contended the court merely expressed its view in the justification. The court held that expressing a substantive opinion without formally altering the judgment's operative section is insufficient, necessitating a formal dismissal of the main claim and leaving incidental claims for the first instance.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 386 § 4 k.p.c.; Art. 380 § 1 k.p.c.; If the appellate court finds the main claim unfounded, it must formally dismiss it in the operative part of the judgment; merely stating this in the reasoning is insufficient.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III CZ 404/22 POSTANOWIENIE 16 października 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Mariusz Łodko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 16 października 2024 r. w Warszawiezażalenia A.I. i R.I.na wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiuz 2 sierpnia 2022 r., I ACa 298/22,w sprawie z powództwa A.I. i R.I.przeciwko S. spółce akcyjnej w W.o zapłatę oraz o ustalenie, 1. podejmuje zawieszone postępowanie;
2. uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z 23 listopada 2021 r. oddalił powództwo główne o zapłatę (pkt I), ustalił nieistnienie stosunku prawnego, wynikającego z zawartych przez strony umów kredytu denominowanego do CHF (pkt II i III) i orzekł o kosztach procesu (pkt IV).Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z 2 sierpnia 2022 r. uchylił ten wyrok częściowo, tj. w punktach II, III i IV i przekazał sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania. Sąd drugiej instancji wyjaśnił, że powodowie wystąpili z bliżej określonymi powództwami głównymi – o ustalenie nieistnienia stosunków prawnych wynikających z umów kredytu waloryzowanego kursem CHF oraz o zapłatę, jak i ewentualnymi – o ustalenie bezskuteczności niektórych postanowień umów kredytu oraz o zapłatę.
Sąd Okręgowy w zakresie roszczeń głównych uwzględnił powództwo o ustaleniu nieistnienia stosunków prawnych wynikających z łączących strony umów kredytu hipotecznego waloryzowanych kursem CHF oraz oddalił powództwo o zapłatę, uznając, że wierzytelność powodów, dochodzona pozwem, uległa umorzeniu na podstawie art. 498 § 2 k.c. z uwagi na podniesiony przez pozwanego zarzut potrącenia. Sąd Apelacyjny przyjął, że uwzględnienie roszczenia głównego przez Sąd pierwszej instancji było nieuzasadnione i należy orzec o żądaniach ewentualnych, co jest niedopuszczalne w postępowaniu apelacyjnym, jeżeli nie było przedmiotem procedowania przed Sądem I instancji.
W konsekwencji uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 386 § 4 k.p.c.Zażalenie na ten wyrok wnieśli powodowie, zaskarżając go w całości, wnieśli o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie apelacji pozwanego, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie, jako sądowi równorzędnemu, z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości, ewentualnie sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie. Zarzucili naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego: art. 328 § 2 w zw. z art. 386 § 4 k.p.c.; art. 328 § 2 k.p.c., art. 391 k.p.c., art. 378 k.p.c., 380 w zw. z art. 386 § 4 w zw. z art. 3 k.p.c. w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji; art. 386 § 4 w zw. z art. 380 w zw. z art. 3 k.p.c. w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji; art. 386 § 4 k.p.c., art. 385 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 3851 § 1-4 k.c., art. 3852 k.c., art. 3853 k.c., art. 41 prawa wekslowego, art. 65 ust. 1 i 2 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank., art. 58 § 3 k.c., art. 3571 k.c., art. 3581 § 3 k.c., art. 3531 k.c.; art. 328 § 2 w zw. z art. 391 w zw. z art. 378 k.p.c. w zw. z art. 498 i 499 k.c.; art. 328 § 2 w zw. z art. 391 k.p.c. w zw. z art. 498 i 499 k.c.; art. 316 § 1 w zw. z art. 321 § 1 k.p.c., art. 378 § 1 k.p.c., art. 187 § 1 pkt 2 i art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 498 i 499 k.c.W odpowiedzi na zażalenie pozwany wniósł o jego oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozpoznając zażalenie na kasatoryjne orzeczenie sądu drugiej instancji, Sąd Najwyższy bada jedynie, czy sąd odwoławczy prawidłowo zastosował art. 386 § 2 i 4 k.p.c. – czy powołana przez sąd odwoławczy przyczyna uchylenia odpowiada ustawowej podstawie wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia kasatoryjnego, zamiast merytorycznego zakończenia sprawy (zob. postanowienia SN z 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, i z 14 marca 2019 r., IV CZ 94/18).
W zależności od wyniku tej oceny Sąd Najwyższy albo oddala zażalenie, albo uchyla zaskarżony wyrok (zob. postanowienia SN: z 19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12; z 6 sierpnia 2014 r., I CZ 48/14, i z 22 lutego 2018 r., I CZ 22/18). Stanowisko Sądu Apelacyjnego, uzasadniające wydanie wyroku kasatoryjnego na podstawie 386 § 4 k.p.c. z powodu nierozpoznania przez Sąd Okręgowy żądań ewentualnych, których merytoryczna ocena w postępowaniu odwoławczym jest niedopuszczalna, jeżeli nie były one przedmiotem rozpoznania Sądu pierwszej instancji, sugeruje nierozpoznanie przez ten sąd istoty sprawy, mimo, że wniosek taki nie został w jednoznacznie wyrażony.W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że nierozpoznanie istoty sprawy odnosi się do roszczenia będącego podstawą powództwa i zachodzi, gdy sąd pierwszej instancji nie orzekł w ogóle merytorycznie o żądaniach stron, zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania pozwu albo pominął merytoryczne zarzuty strony (zob. postanowienia SN: z 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12; z 27 czerwca 2014 r., V CZ 41/14; z 3 czerwca 2015 r., V CZ 115/14, i z 22 października 2021 r., V CZ 61/21).
W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie występuje.Zwrócić uwagę należy, że w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 3 lipca 2024 r., III CZP 61/23, przyjęto, że jeżeli sąd drugiej instancji, w wyniku rozpoznania apelacji od wyroku uwzględniającego żądanie główne, uznaje to żądanie za niezasadne, powinien zmienić zaskarżony wyrok, oddalając żądanie główne i oznaczając zmieniony wyrok jako częściowy, oraz uchylić zawarte w nim rozstrzygnięcie o kosztach procesu. W takim wypadku sąd drugiej instancji pozostawia rozpoznanie żądania ewentualnego sądowi pierwszej instancji.
Wyrażenie przez Sąd drugiej instancji stanowiska o braku podstaw do uwzględnienia żądania głównego powinno zatem przybrać odpowiednią formę procesową w sentencji wyroku. Wyrażenie takiego poglądu wyłącznie w uzasadnieniu jest niewystarczające. Uznanie przez Sąd Apelacyjny, że niezasadne jest żądanie główne oparte na założeniu nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy, powinno skutkować zmianą wyroku Sądu Okręgowego, oddaleniem żądania głównego, oznaczeniem zmienionego wyroku jako częściowego, oraz uchyleniem rozstrzygnięcie o kosztach procesu.
Żądania ewentualne, oparte na założeniu abuzywności niektórych postanowień umów, nieprowadzące jednak do nieistnienia stosunków prawnych wynikających z umów kredytu pozostają w takim przypadku do rozpoznania Sądu pierwszej instancji. W konsekwencji na tym etapie nie można przyjąć, że Sąd Okręgowy nie orzekł merytorycznie o żądaniach stron. Wyraził stanowisko, które znalazło odzwierciedlenie w sentencji wyroku.Kwestia zasadności apelacji pozwanego nie podlega natomiast badaniu przez Sąd Najwyższy w postępowania wywołanym wniesieniem zażalenia na kasatoryjne orzeczenie sądu drugiej instancji.Wniosek skarżących o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie jako sądowi równorzędnemu jest niedopuszczalny.
Wyznaczenie innego sądu równorzędnego może nastąpić na skutek wystąpienia sądu właściwego (art. 441 § 1 i 2 k.p.c.), przy czym musi to nastąpić we właściwej formie jurysdykcyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 1 marca 2021 r., I CO 21/21, i z 17 czerwca 2021 r., I CO 69/21). Jest to istotne ograniczenie podmiotowe, w związku z czym decyzja o zastosowaniu art. 441 § 2 k.p.c., jako prowadząca do możliwej ingerencji w zakres jurysdykcji sędziego, należy do składu orzekającego w danej sprawie. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i pozostawił rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego sądowi, który wyda orzeczenie kończące postępowanie w sprawie (art. 108 § 2 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.). (M.M.)[ms]