Supreme Court dismisses appeal on civil costs waiver and service of process during pandemic. Appeal rejected due to procedural defects and lack of defense deprivation.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the appellant's appeal against the appellate court's decision to reject her civil appeal regarding personal rights protection. The appellant argued that the single-judge panel violated constitutional rights and that service of process via a digital portal deprived her of defense, while also claiming the costs waiver decision was unappealable. The court ruled that the single-judge composition was lawful under the specific procedural code in force, the digital service was valid as the lawyer had portal access, and the costs waiver decision was indeed unappealable under the relevant statute.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 394 § 11 k.p.c.; Art. 367 § 3 k.p.c.; Art. 15zzs9 ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego; Art. 379 pkt 5 k.p.c.; Art. 398 § 2 k.p.c.: A decision on the waiver of court costs in civil proceedings is unappealable; service of process to a lawyer via a digital portal is valid if the lawyer has access and an account; a single-judge panel may hear a civil appeal unless the law mandates a three-judge panel.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III CZ 226/23 POSTANOWIENIE 28 marca 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 marca 2024 r. w Warszawiezażalenia J.O.na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiuz 9 lutego 2023 r., I WSC 212/22 (I ACa 1652/21),w sprawie z powództwa J.O.przeciwko S.H.o ochronę dóbr osobistych i zapłatę, oddala zażalenie.[SOP]
UZASADNIENIE
Powódka będąca radcą prawnym złożyła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 17 lutego 2022 r. wraz z wnioskiem o zwolnienie jej od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym.Postanowieniem z 4 stycznia 2023 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zwolnił powódkę od kosztów sądowych częściowo, tj. od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej ponad kwotę 5000 zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Odpis tego postanowienia powódka otrzymała 25 stycznia 2023 r. Termin do uiszczenia opłaty upłynął 1 lutego 2023 r.Powódka opłaty w terminie nie uiściła składając wniosek o sporządzenie uzasadnienia przywołanego postanowienia z 4 stycznia 2023 r., który postanowieniem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 7 lutego 2023 r. został odrzucony jako niedopuszczalny.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że postanowienie w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów nie podlegało zaskarżeniu (art. 394 § 11 k.p.c.), a wobec tego nie sporządza się jego uzasadnienia (art. 357 § 21 k.p.c.).Postanowieniem z 9 lutego 2023 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu odrzucił skargę kasacyjną powódkiPowódka zaskarżyła powyższe postanowienie o w całości, a w zażaleniu zarzucając naruszenie:1) art. 379 pkt 4 i art. 367 § 3 k.p.c. w zw. z art. art. 45 ust. 1 i 2 oraz art. 228 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP przez odrzucenie skargi kasacyjnej w składzie, który - wobec bezprawności działań władzy publicznej w zakresie wprowadzenia i ogłoszenia stanu nadzwyczajnego (właściwie: jego braku) - pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa;2) art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 45 ust. 1 i 2 oraz art. 228 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji przez doręczanie pism z pominięciem sposobów doręczania, o których mowa w art. 131 i nast. k.p.c. , a tym samym pozbawienie strony możności obrony swych praw w sytuacji, w której nie został wprowadzony i ogłoszony stan nadzwyczajny na zasadach i w trybie, o którym mowa w art. 228 ust. 1 Konstytucji, a władza publiczna nie ma podstaw - ani faktycznych ani prawnych - do ograniczania wolności i praw człowieka i obywatela, w tym prawa do sądu;3) art. 3942 § 11 k.p.c. w związku z art. 78 Konstytucji przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że Sąd rozpoznający wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej orzeka jak Sąd drugiej instancji, a od wydanego przez ten Sąd postanowienia odmownego i/lub uwzględniającego wniosek tylko w części środek zaskarżenia nie przysługuje;3) art. 394 1a § 1 k.p.c. przez jego błędną wykładnię i niezastosowanie w sytuacji, gdy sąd apelacyjny, do którego wniesiono skargę kasacyjną z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym orzeka jako sąd drugiej a nie pierwszej, a na postanowienie odmowne i/lub uwzględniające wniosek tylko w części zażalenie nie przysługuje;4) art. 3986 § 2 k.p.c. przez odrzucenie skargi kasacyjnej, co do której brak podstaw prawnych i faktycznych do jej odrzucenia;5) art. 15zzs9 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej:
„ustawa covidowa”) w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przez „doręczanie” powódce, będącej wprawdzie radcą prawnym, ale w postępowaniu kasacyjnym ani przez adwokata ani przez radcę prawnego niezastępowanej, pism i orzeczeń za pośrednictwem Portalu Informacyjnego, zamiast przez wyznaczonego operatora pocztowego, tj. P.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W wyniku nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego dokonaną ustawą z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 614, dalej jako:
„ustawa nowelizująca”) rozszerzono katalog postanowień sądu drugiej instancji, na które przysługuje zażalenie do innego składu tego sądu (zażalenie poziome). Zmiany dokonano m.in. w art. 3942 § 11 pkt 1 k.p.c. (art. 1 pkt 51 lit. b tiret pierwsze ustawy nowelizującej), gdzie dodano możliwość zaskarżenia – w drodze zażalenia poziomego - postanowienia sądu drugiej instancji w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcie takiego zwolnienia. Zmiana ta weszła w życie 1 lipca 2023 r. (art. 31 ustawy nowelizującej).
Na tle przepisów ustawy procesowej regulujących dopuszczalność zażalenia, przed zmianą dokonaną ww. ustawą nowelizującą, w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że postanowienie o oddaleniu wniosku o zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej wydane przez sąd odwoławczy nie podlega zaskarżeniu zażaleniem (art. 3942 § 11 k.p.c.), ani żadnym innym środkiem zaskarżenia. Zwrócona także uwagę, że postanowienie takie, chociaż nie jest samodzielnie zaskarżalne, może zostać poddane kontroli Sądu Najwyższego w sytuacji złożenia w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej odpowiedniego wniosku - art. 380 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 27 kwietnia 2021 r., III CZ 5/21).Stanowisko to należy w pełni podzielić i stwierdzić, że w chwili orzekania przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu jego postanowienie z 4 stycznia 2023 r., w którym zwolnił powódkę od kosztów sądowych częściowo, tj. od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej ponad kwotę 5000 zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił, było niezaskarżalne.
Konsekwentnie za prawidłowe należy uznać także odrzucenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia przywołanego postanowienia Sądu Apelacyjnego (art. 357 § 21 k.p.c.).W tej sytuacji prawidłowo Sąd Apelacyjny przyjął, że nieuiszczenie przez skarżącą brakującej opłaty od skargi kasacyjnej w przypisanym terminie skutkować musiało jej odrzuceniem (art. 3986 § 2 k.p.c.). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 31 października 2023 r., III CZ 307/23, jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów zostanie oddalony, a strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to do jej sytuacji znajduje zastosowanie art. 112 ust. 3 ustawy z dna 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
W takim przypadku przewodniczący nie wzywa zatem do opłacenia złożonego pisma na podstawie art. 130 § 2 k.p.c., jeżeli należy uiścić od niego opłatę w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia. Profesjonalny pełnomocnik powinien obliczyć samodzielnie opłatę i opłacić pismo w terminie tygodniowym od dnia doręczenia mu postanowienia, a jeżeli postanowienie wydano na posiedzeniu jawnym - w terminie tygodniowym od dnia jego ogłoszenia.Także pozostałe zarzuty skarżącej okazały się niezasadne.
Powódka nie wykazała bowiem, że skład sądu wydający zaskarżone postanowienie był sprzeczny z przepisami prawa oraz że została pozbawiona możności obrony swych praw. Wskazać należy, że zgodnie z art. 367 § 3 k.p.c., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 126 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1469), który obowiązywał w chwili wydania zaskarżonego postanowienia, sąd drugiej instancji rozpoznawał sprawę w składzie trzech sędziów.
Na posiedzeniu niejawnym sąd ten orzekał w składzie jednego sędziego, z wyjątkiem wydania wyroku. Sąd Apelacyjny nie naruszył także art. 15zzs9 ustawy covidowej, gdyż powódka wykonuje zawód radcy prawnego, a zatem należy do kategorii podmiotów, którym – zgodnie z tym przepisem - sąd doręczał pisma sądowe przez umieszczenie ich treści w systemie teleinformatycznym służącym udostępnianiu tych pism (portal informacyjny). Zgodnie z ust. 2 powyższego przepisu, sąd doręczał adwokatowi, radcy prawnemu, rzecznikowi patentowemu lub Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej pisma sądowe poprzez umieszczenie ich treści w systemie teleinformatycznym służącym udostępnianiu tych pism (portal informacyjny).
Treść przepisu wskazuje, że nie dotyczył on jedynie sytuacji kiedy adwokat lub radca prawny występował w sprawie w charakterze pełnomocnika lecz również gdy występował w niej w charakterze strony. Skuteczne doręczenie w portalu informacyjnym mogło zatem mieć miejsce, jeżeli uzyskał on dostęp do sprawy na portalu informacyjnym, a ponadto posiadał w tym portalu konto (zob. postanowienie SN z 27 kwietnia 2023 r., III CZ 390/22). W badanej sprawie nie budzi wątpliwości, że powódka korzystała z portalu informacyjnego i miała dostęp do umieszczanych tam treści.
Powyższe nie pozwala przyjąć, że została pozbawiona możliwości obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Ocena ta koresponduje z orzecznictwem Sądu Najwyższego, gdzie przyjmuje się, że pozbawienie strony możności obrony swych praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. obejmuje sytuacje, w których z powodu naruszenia przepisów postępowania przez sąd, strona, wbrew swej woli, została faktycznie pozbawiona możności działania w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutków tego uchybienia nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji (zob. np. postanowienia SN: z 25 maja 2023 r., I CSK 485/23, i z 11 sierpnia 2023 r., I CSK 3962/22).
Ubocznie zauważyć trzeba, że zażalenie powódki odnosi się także do postępowania, w którym rozpoznano jej apelację, ale ocena zarzutów dotyczących tego postępowania pozostaje poza kognicją Sądu Najwyższego rozpoznającego zażalenie na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej. Skoro nie było podstaw do zwolnienia powódki od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym (zażalenie w tym zakresie nie zawiera zarzutów) a z uwagi na niezaskarżalność postanowienia oddalającego jej wniosek żądanie sporządzenia uzasadnienia było niedopuszczalne, to opłata od skargi kasacyjnej powinna być wniesiona w terminie tygodniowym od dnia doręczenia powódce wydanego w tym przedmiocie postanowienia.
Bezskuteczny upływ tego terminu skutkował odrzuceniem skargi stosownie do art. 3986 § 2 k.p.c.Z tych względów, na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy oddalił zażalenie. (R.N.) [ms]