Supreme Court vacates appeal dismissal due to insufficient financial proof and failure to conduct court investigation.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court vacated the appellate court's dismissal of the appellant's cassation appeal due to non-payment of fees. The appellant argued that the lower court improperly rejected their request for fee exemption based on incomplete financial documents and pandemic-related losses. The court held that the appellate court failed to conduct a proper investigation into the appellant's financial status before dismissing the exemption request.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 103 ust. 1 u.k.s.c.; Art. 3986 § 2 k.p.c.: The court must conduct an investigation to verify an applicant's inability to pay court fees when evidence is insufficient, as fee exemption is a public aid reserved for those facing insurmountable barriers to access justice.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZ 201/22 POSTANOWIENIE Dnia 20 maja 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Karol Weitz (przewodniczący)SSN Agnieszka PiotrowskaSSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) w sprawie z powództwa C. spółce akcyjnej w W.przeciwko M. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. (poprzednio H. sp. z o.o.)o zapłatę,po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 maja 2022 r.,zażalenia strony powodowej na postanowienie Sądu Apelacyjnego w WarszawieVII Wydział Gospodarczy i Własności Intelektualnejz dnia 18 sierpnia 2021 r., sygn. akt VII AGa […], uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.
UZASADNIENIE
Powódka C. spółka akcyjna w W. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2021 r. wnosząc jednocześnie na podstawie art. 103 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (obecnie jedn. tekst: Dz.U. z 2022 r. poz. 1125, dalej: „u.k.s.c.”) o zwolnienie jej od kosztów postępowania kasacyjnego, w tym od kosztów opłaty sądowej od skargi kasacyjnej, która ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła 100 000 złotych.Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2021 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił ten wniosek, wskazując, że powódka nie dowiodła, iż nie jest w stanie uiścić należnej opłaty. Dołączone do wniosku zestawienie przychodów i kosztów obejmujących okres od 2018 r. do 2021 r. oraz artykuły prasowe dotyczące sytuacji finansowej podmiotów funkcjonujących w branży fitness nie umożliwiały – zdaniem Sądu Apelacyjnego – zbadanie sytuacji finansowej spółki. Samo powoływanie się na skutki pandemii COVID-19 bez przedstawienia rzetelnych materiałów odzwierciedlających sytuację finansową powódki nie może skutkować zwolnieniem powoda od ponoszenia kosztów sądowych, co skłoniło Sad Apelacyjny do oddalenia wniosku.Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2021 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną powódki z powodu nieuiszczenia należnej opłaty od skargi kasacyjnej.Od tego postanowienia zażalenie wniosła powódka, zaskarżając go w całości. Strona powodowa zarzuciła naruszenie mające wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 103 ust. 1 u.k.s.c. w zw. z art. 3986 § 2 k.p.c. oraz w zw. z art. 112 ust. 3 u.k.s.c., a także art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że skarga kasacyjna w niniejszej sprawie podlegała odrzuceniu z uwagi na brak uiszczenia w terminie wymaganej opłaty sądowej, podczas gdy powódka złożyła zasadny wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych, poparty także dokumentami finansowymi powódki – co miało istotny wpływ na wynik sprawy prowadząc do odrzucenia skargi kasacyjnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 103 u.k.s.c. nie precyzuje, w jaki sposób osoba prawna ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych powinna wykazać, że nie jest w stanie uiścić opłaty sądowej.
Może tego dokonać przedstawiając dokumenty, które pozwalają określić jej sytuację majątkową, np. bilans roczny, sprawozdanie finansowe, wyciągi z rachunków bankowych, raporty kasowe, deklaracje podatkowe, umowy kredytowe, opinie banku oceniające zdolność kredytową, dokumenty stwierdzające obciążenie majątku ograniczonymi prawami rzeczowymi, dokumenty stwierdzające wysokość zobowiązań (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2007 r., V CZ 106/07, nie publ., z dnia 2 kwietnia 2015 r., I CZ 31/15, nie publ., z dnia 27 października 2016 r., V CZ 65/16, nie publ., z dnia 28 maja 2021 r., IV CZ 2/21, OSNC 2022, nr 3, poz. 31).Przy ocenie, czy dokumenty te są wystarczające do uwzględnienia wniosku, należy brać pod uwagę ogólną zasadę odpłatności wymiaru sprawiedliwości i wyjątkowy charakter zwolnienia od kosztów sądowych, jako formy pomocy państwa udzielanej ze środków publicznych.
Pomoc ta powinna być udzielana wyłącznie osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów sądowych stanowi nieusuwalną barierę w dostępie do sądu. W przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych o braku dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych można mówić wtedy, gdy wnioskodawca wykaże trwałą niemożność uzyskania środków pieniężnych niezbędnych do uiszczenia kosztów sądowych w całości lub w części (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2013 r., IV CZ 144/12, nie publ.).Stwierdzenie powódki, że jej obroty spadły o ponad połowę nie było wystarczające do oceny jej sytuacji finansowej.
Również zestawienie przychodów i kosztów obejmujących okres od 2018 r. do 2021 r. oraz artykuły prasowe nie pozwalały na tę ocenę. Przed merytoryczną oceną wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd Apelacyjny powinien zatem wezwać powódkę do jego uzupełnienia, w tym do przedstawienia dokumentów finansowych. Jeżeli wskazane we wniosku o zwolnienie od kosztów informacje są nieprecyzyjne i wzbudzają wąpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony domagającej się zwolnienia od kosztów sądowych Sąd powinien na podstawie art. 109 ust. 1 u.k.s.c. przeprowadzić dochodzenie, celem wyjaśnienia tych wątpliwości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2016 r., V CZ 65/16, nie publ.).
Nieprzeprowadzenie dochodzenia powodowało, że oddalenie wniosku strony powodowej w takim wypadku było przedwczesne.Powyższej oceny nie zmienia pogląd zaprezentowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w którym podkreśla się, że w przypadku przedsiębiorców ryzyko uwikłania w postępowanie sądowe jest normalnym ryzykiem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej. Dlatego też przedsiębiorca powinien uwzględniać koszty sądowe w racjonalnym planowaniu wydatków związanych z prowadzoną działalnością, traktując je równoważnie z innymi obowiązkami finansowymi, które mogą się z nią wiązać (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r., V CZ 8/05, niepubl., z dnia 26 kwietnia 2017 r., I CZ 49/17, niepubl., i z dnia 19 czerwca 2019 r., V CZ 25/19, niepubl.).
Powódka uiściła, co prawda opłatę od apelacji w kwocie 100 000 złotych, ale nastąpiło to w dniu 18 kwietnia 2018 r., a więc jeszcze przed epidemią SARS-CoV-2, która była zjawiskiem powszechnie znanym i szczególnie dotkliwym w skutkach finansowych dla branży gospodarczej prowadzonej przez powódkę, których nie można było przewidzieć. Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.[as]