Supreme Court allows cassation from second-instance registry office rulings on ownership transfer claims in land registers.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court overturned the lower court's dismissal of the applicant's cassation appeal regarding a land registry entry. The applicant argued that a ruling on a claim for ownership transfer in the land register constitutes a decision on the merits under Article 519 § 1 of the Civil Procedure Code. The court held that such rulings have substantive legal effects on property rights and cannot be treated as mere procedural rulings on admissibility.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 519 § 1 k.p.c.; Art. 16 ust. 2 pkt. 2 ukwh: A ruling by the second-instance registry office on a claim for ownership transfer constitutes a decision on the merits of the case, making cassation admissible.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZ 108/04
POSTANOWIENIE
Dnia 1 grudnia 2004 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)
SSN Bronisław Czech
SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku M.B.
przy uczestnictwie M.H., A.H. i A.H.
o wpis roszczenia o przeniesienie własności,
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym
w dniu 1 grudnia 2004 r.,
zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w K.
z dnia 25 sierpnia 2004 r., sygn. akt [...],
uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2004 r. Sąd Rejonowy w K. oddalił
wniosek M.B., złożony na podstawie art. 16 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982
r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361
ze zm.), o wpis w dziale trzecim księgi wieczystej kw. nr [...] roszczenia o
przeniesienie ¼ udziału we współwłasności nieruchomości, wynikającego z umowy
przedwstępnej.
Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 7 lipca 2004 r. oddalił apelację
wnioskodawcy, a postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2004 r. odrzucił kasację
wnioskodawcy od powyższego postanowienia stwierdzając, że zaskarżone kasacją
postanowienie nie jest postanowieniem co do istoty sprawy w rozumieniu art. 519 1
§ 1 k.p.c., rozstrzyga jedynie kwestię wpadkową i nie kończy postępowania w
sprawie, a zatem kasacja od niego nie przysługuje.
W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca, zarzucając
naruszenie art. 5191 §1 k.p.c., wnosił o jego uchylenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przed nowelizacją przepisów kodeksu postępowania cywilnego dotyczących
kasacji, dokonaną ustawą z dnia 24 maja 2000 r. (Dz. U. Nr 48, poz. 554),
w
orzecznictwie
o
dopuszczalności
Sądu
Najwyższego
kasacji
w
utrwalone
sprawach
było
stanowisko,
wieczystoksięgowych
iż
rozstrzyga
stosowany odpowiednio przepis art. 392 § 1 k.p.c. a zatem w sprawach tych
kasacja jest dopuszczalna jedynie od orzeczeń sądu drugiej instancji kończących
postępowanie w sprawie a za takie nie może być uznane rozstrzygnięcie wydane
w trybie art. 16 ust. 2 pkt. 2 ukwh w przedmiocie wpisania w dziale trzecim księgi
wieczystej roszczenia o przeniesienie własności, które może być traktowane
jedynie jako orzeczenie w określonej kwestii wpadkowej, a nie orzeczenie kończące
postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 392 § 1 w zw. z art. 13 §
k.p.c.
(porównaj między innymi orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1999 r.
I CKN 53/98 nie publ., z dnia 10 maja 2002 r. III CKN 1289/00 nie publ., z dnia
11 stycznia 2000 r. nie publ.).
Wskazana wyżej nowelizacja przepisów kodeksu postępowania cywilnego
z dnia 24 maja 2000 r., która wprowadziła art. 519 1 k.p.c. regulujący w szczególny
sposób dopuszczalność kasacji w postępowaniu nieprocesowym, nie uzasadnia już
obecnie odwoływania się w tym zakresie do art. 392 k.p.c. Wejście w życie ustawy
z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ustawy
- Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach
cywilnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 63, poz. 635), przenoszącej
przepisy proceduralne w sprawach wieczystoksięgowych do kodeksu postępowania
cywilnego i czyniącej je częścią postępowania nieprocesowego, przesądziło
jednoznacznie o tym, iż dopuszczalność kasacji w tym postępowaniu reguluje
przepis art. 5191 k.p.c. i wyłączone jest odpowiednie stosowanie art. 392 k.p.c.
W zakresie orzeczeń będących wpisami w księdze wieczystej i zasadniczo
służących ochronie praw rzeczowych o dopuszczalności kasacji decyduje przepis
art. 5191 § 1 k.p.c. wymagający by zaskarżalne kasacją orzeczenie sądu drugiej
instancji było orzeczeniem „co do istoty sprawy”.
W
tej
sytuacji
rozważenia
wymaga
czy
rozstrzygniecie
sądu
wieczystoksięgowego w przedmiocie wniosku złożonego w oparciu o art. 16 ust. 2
pkt. 2 k.p.c. jest orzeczeniem co do istoty sprawy. Jak słusznie stwierdził Sąd
Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2004 r. II CK 541/03 (nie publ.)
o tym czy orzeczenie wydane w postępowaniu wieczystoksięgowym jest
orzeczeniem co do istoty sprawy decydują przesłanki materialnoprawne wniosku
o wpis. Orzeczeniami co do istoty sprawy są w szczególności orzeczenia
rozstrzygające o zasadności wniosku żądającego udzielenia ochrony prawnej
w zakresie praw rzeczowych wnioskodawcy wpisanych w dziale II i IV księgi
wieczystej. Za takie należy też uznać orzeczenia wydane w sprawach
wymienionych w art. 16 ust. 2 ukwh. Dotyczą one bowiem ujawnienia w księdze
wieczystej określonych praw obligacyjnych i roszczeń, co wzmacnia ich
skuteczność oraz wpływa na stan prawny nieruchomości w rozumieniu art. 1 ust. 1
ukwh. W szczególności wpis roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości
(art. 16 ust. 2 pkt. 2 ukwh) ma zabezpieczyć realizację zamierzonych zmian stanu
prawnego
nieruchomości,
rozszerzenie
w roszczenie,
a
skuteczności
które
następstwem
ujawnionego
może
być
dokonania
roszczenia
dochodzone
i
takiego
wpisu
jest
przekształcenie
go
przeciwko
każdoczesnemu
właścicielowi nieruchomości. Ujawnienie tego roszczenia w księdze wieczystej ma
także i ten skutek, że ogranicza możność odciążenia nieruchomości.
Choć ujawnienie w księdze wieczystej roszczenia o przeniesienie własności
nieruchomości nie prowadzi do zmiany ujawnionych w księdze praw podmiotowych,
ani nie stanowi przeszkody do wpisu prawa własności na rzecz osoby trzeciej, a
jest rodzajem zabezpieczenia roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości,
to jednak orzeczenie w tym przedmiocie dotyczy rozstrzygnięcia określonego,
odrębnego wniosku o skutkach materialnoprawnych, podobnie jak orzeczenie
wydane w przedmiocie obciążenia nieruchomości hipoteką, wywołuje wskazane
wyżej, daleko idące skutki wpływające na stan prawny nieruchomości i z tych
przyczyn nie może być traktowane jako rozstrzygnięcie jedynie kwestii wpadkowej
lub formalnej, nie dotyczącej istoty sprawy.
Z tych wszystkich względów należy podzielić stanowisko Sądu Najwyższego,
zajęte we wskazanym wyżej postanowieniu z dnia 29 czerwca 2004 r. II CK 541/03,
iż od orzeczenia sądu drugiej instancji wydanego w sprawie z wniosku o wpis
w księdze wieczystej roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości (art. 16
ust. 2 pkt. 2 ukwh.) kasacja przysługuje (art. 5191 § 2 k.p.c.).
Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw.
z art. 397 § 2 i art. 39318 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie jako
pozbawione podstawy prawnej.