Supreme Court dismissed appeal on costs, ruling discretionary assessment of special circumstances requires gross unfairness.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the plaintiff's appeal regarding litigation costs, upholding the appellate court's decision to order her to pay. The plaintiff argued she faced exceptional financial hardship, but the court found she filed an obviously baseless lawsuit and appeal. The court ruled that the assessment of special circumstances under the Civil Procedure Code is discretionary and only subject to review if grossly unfair.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 102 k.p.c.; Art. 3941 § 3 k.p.c.; The assessment of a special circumstance justifying exemption from costs is a discretionary act based on the court's free conviction and may be challenged by a higher court only if it is grossly unfair.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Postanowienie z dnia 26 stycznia 2012 r., III CZ 10/12
Ocena sądu, czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, o którym
mowa w art. 102 k.p.c., ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym
uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem sądu oraz oceną
okoliczności rozpoznawanej sprawy. W związku z tym może być podważona
przez sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa.
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Józef Frąckowiak
Sędzia SN Iwona Koper
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Doroty S. przeciwko Annie P. o
zobowiązanie i zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 26 stycznia 2012 r., zażalenia powódki na postanowienie o kosztach zawarte
w wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 7 lipca 2011 r.
oddalił zażalenie.
Uzasadnienie
Powódka Dorota S. twierdziła, że pozwana Anna P. – pracownica Kliniki
Psychiatrii Szpitala Uniwersyteckiego w K. – bezprawnie usunęła ją z zajęć
terapeutycznych, przez co utraciła kontakt z inną pacjentką Kliniki Edytą S., z którą
pozostawała w bliskich relacjach. W związku z tym domagała się w pozwie
zobowiązania Anny P. do udzielenia jej pomocy w odnalezieniu Edyty S., a także
zapłaty kwoty 2000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną
bezprawnym działaniem pozwanej.
Wyrokiem z dnia 10 lutego 2011 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił
powództwo, odstępując od obciążania powódki kosztami postępowania ze względu
na jej trudną sytuację materialną.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – wyrokiem z dnia 7 lipca 2011 r. – oddalił
apelację powódki i zasądził od niej na rzecz pozwanej kwotę 900 zł tytułem zwrotu
kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd drugiej instancji uznał, że nie występują
okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 102 k.p.c., a zła sytuacja materialna
powódki nie może mieć decydującego znaczenia, zwłaszcza że pozwana także
poniosła koszty ustanowionego pełnomocnika.
W zażaleniu skierowanym przeciwko orzeczeniu o kosztach powódka
zarzuciła naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego niezastosowanie w sytuacji, która to
uzasadniała. Podała, że jest w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przepis art. 102 k.p.c. ma charakter wyjątkowy, stanowi bowiem odstępstwo
od zasady odpowiedzialności za wynik sprawy, będącej osnową systemu orzekania
o kosztach procesu. Zgodnie z tym przepisem, sąd może zasądzić od strony
przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami, gdy
zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony. W ten sposób ustawodawca – w
określonych okolicznościach – przyznał prymat zasadzie słuszności, nie określił
jednak „wypadku szczególnie uzasadnionego” ani nie podał jego przykładów,
podobnie jak nie uczynił tego w innych przepisach kodeksu postępowania
cywilnego, w których odwołał się do takich lub podobnych przypadków (np. art. 134
§ 1, art. 169 § 4, art. 320, 4241 § 2 i art. 554 § 1). To zrozumiałe, gdyż dynamika
postępowania cywilnego, różnorodność występujących w nim stanów faktycznych, a
także rozmaitość stron i nieprzewidywalność ich zachowań nie pozwalają na
sformułowanie uniwersalnej definicji normatywnej; prawodawca pozostawia ocenę
w tym zakresie sądowi, odwołując się do jego kompetencji, bezstronności,
doświadczenia oraz poczucia sprawiedliwości. Ocena sądu w tym zakresie ma
zatem charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym
własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności rozpoznawanej sprawy, w związku
z czym w zasadzie nie podlega kontroli instancyjnej i może być podważona przez
sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa.
W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje, a art. 102 k.p.c. nie
może być narzędziem ochrony powódki, która wprawdzie jest w trudnych
warunkach życiowych i materialnych, wytoczyła jednak oczywiście bezzasadne
powództwo, a następnie – po jego oddaleniu z przekonującym i wszechstronnym
uzasadnieniem – wniosła równie bezzasadną apelację, która także została
oddalona. Sąd Apelacyjny, odmawiając zastosowania art. 102 k.p.c., trafnie
podkreślił, że pozwana miała prawo podjąć obronę i ponieść jej koszty. W sytuacji,
w której powództwo okazało się oczywiście bezzasadne, swoiste premiowanie
powódki odstąpieniem od obciążania jej obowiązkiem zwrotu kosztów procesu, ze
szkodą dla pozwanej, nie znajduje w okolicznościach sprawy jakiegokolwiek
uzasadnienia. O rażącej niesprawiedliwości zaskarżonego orzeczenia – przy
uwzględnieniu wszystkich okoliczności podmiotowych i przedmiotowych – nie może
być zatem mowy.
Z tych względów Sąd Najwyższy zażalenie oddalił (art. 39814 w związku z art.
3941 § 3 k.p.c.).